II CSK 116/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 116/12

POSTANOWIENIE

Dnia 14 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Wojciech Katner

SSA Władysław Pawlak

w sprawie z wniosku Akademickiej Spółdzielni Mieszkaniowej "T."

z siedzibą w P.

przy uczestnictwie W. K.

o założenie księgi wieczystej dla spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 14 listopada 2012 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego w P.

z dnia 8 listopada 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu

Rejonowego w P. z dnia 24 maja 2011 r., i przekazuje sprawę

temu Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania w obu instancjach oraz w postępowaniu

kasacyjnym.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 8 listopada 2011 r. Sąd Okręgowy w P. oddalił

apelację Akademickiej Spółdzielni Mieszkaniowej „T.” od postanowienia Sądu

Rejonowego w P. z dnia 24 maja 2011 r., oddalającego jej wniosek o założenie

księgi wieczystej dla spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu (użytkowego)

położonego w budynku na nieruchomości stanowiącej własność wnioskodawczyni i

dokonanie wpisu tego prawa, które przysługuje uczestnikowi postępowania.

Sąd Okręgowy, powołując się na art. 241 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r.

o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn.: Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361

ze zm., dalej jako „u.k.w.h.) oraz art. 6262 § 5 k.p.c. uznał, że wnioskodawczyni

nie ma legitymacji procesowej do złożenia takiego wniosku, nie jej bowiem

przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. Stwierdził ponadto,

że Spółdzielnia nie może skutecznie wykazywać swej legitymacji do złożenia

wniosku, jako wierzyciel, którego prawo może być wpisane w księdze wieczystej,

skoro dokument w postaci sądowego tytułu wykonawczego, na podstawie którego

zasądzona została od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kwota 12 708,33 zł

z odsetkami oraz kwota 2 559 zł tytułem kosztów procesu, nie został dołączony do

wniosku, lecz dopiero do apelacji (art. 6268 § 2 k.p.c.).

W skardze kasacyjnej od tego orzeczenia wnioskodawczyni zarzuciła

naruszenie art. 6262 § 5 k.p.c. przez niewłaściwą jego wykładnię polegającą na

uznaniu, że spółdzielnia mieszkaniowa nie posiada legitymacji do wystąpienia

z wnioskiem o założenie księgi wieczystej dla spółdzielczego własnościowego

prawa do lokalu przysługującego uczestnikowi, mimo że spółdzielnia jest

właścicielem nieruchomości, na której położony jest ten lokal. Uzasadniając

wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca wykazała,

dołączając orzeczenie Sądu Okręgowego w P., że Sąd ten w innej sprawie (II Ca

…) uznał, że spółdzielni mieszkaniowej przysługuje legitymacja do złożenia

wniosku o założenie księgi wieczystej dla spółdzielczego własnościowego prawa do

lokalu, usytuowanego na nieruchomości stanowiącej własność wnioskodawczyni.

Świadczy to o rozbieżności w orzecznictwie tego Sądu wynikającej z niejednolitej

wykładni art. 6262 § 5 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zagadnienie legitymacji do złożenia wniosku o dokonanie wpisu w księdze

wieczystej w okresie, gdy w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych

i hipotece (tekst jedn.: Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm., dalej jako

„u.k.w.h.) zawarte były przepisy proceduralne, regulował art. 38 ust. 3 u.k.w.h.,

stanowiąc, że wniosek o wpis może być złożony przez osobę, na rzecz której wpis

ma nastąpić, albo przez osobę, której prawo ma być wpisem dotknięte, chyba

że przepis szczególny stanowi inaczej. W obecnym stanie prawnym – zgodnie z art.

6262 § 5 k.p.c. - wnioskodawcą może być właściciel i użytkownik wieczysty

nieruchomości, osoba, na której rzecz wpis ma nastąpić, albo wierzyciel, jeżeli

przysługuje mu prawo, które może być wpisane w księdze wieczystej. W sprawach

dotyczących obciążeń powstałych z mocy ustawy wniosek może złożyć uprawniony

organ. Pamiętać ponadto należy o osobach legitymowanych na podstawie

przepisów szczególnych.

W doktrynie trafnie wyjaśniono, że pomimo zmienionej terminologii

określającej uprawnione osoby, krąg legitymowanych potencjalnie wnioskodawców

przedstawia się podobnie. Podkreśla się, uznając „za pozorne w rzeczywistości

wyłączenie osób, których prawo ma być wpisem dotknięte”, że prawem dotkniętym

(obciążonym) jest na ogół prawo własności lub prawo użytkowania wieczystego,

a nie budzi wątpliwości, że właściciel i użytkownik wieczysty może zawsze żądać

wpisu w księdze wieczystej, także wpisu obciążenia swego prawa.

Wskazać należy ponadto na art. 241 ust. 1 u.k.w.h., zgodnie z którym do

ksiąg wieczystych dla spółdzielczych własnościowych praw do lokalu stosuje się

odpowiednio przepisy o księgach wieczystych dla nieruchomości. Odpowiednie

stosowanie przepisów powinno uwzględniać odmienność sytuacji faktycznej,

uzasadniającą konieczność modyfikacji odpowiednich przepisów do zmienionej

sytuacji. Ze zmienioną sytuacją, w porównaniu z przypadkiem zakładania księgi

wieczystej dla nieruchomości, mamy do czynienia w przypadku spółdzielczego

własnościowego prawa do lokalu.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 4 listopada 1998 r., II CKN 873/97

(OSNC 1999, nr 5, poz. 94) wyjaśnił, że z zawartego w art. 241 ust. 1 u.k.w.h.

odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o księgach wieczystych dla

nieruchomości,

nie

wynika

obowiązek

założenia

księgi

wieczystej

dla

spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Zależy to od woli osoby, której

prawo to przysługuje.

Jeżeli osoba, której przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu

nie składa wniosku o założenie księgi wieczystej dla tego prawa, a żąda jego

ujawnienia w księdze wieczystej dla nieruchomości, podlega ono ujawnieniu w świetle art. 25 ust. 1 u.k.w.h. w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 5 ustawy

z dnia 26 czerwca 2009 r. (Dz.U. Nr 131, poz. 1075) zmieniającej z dniem 20 lutego

2011 r. ustawę o księgach wieczystych i hipotece - w dziale III. Sąd Najwyższy we

wspomnianym postanowieniu przyjął na gruncie wówczas obowiązującego stanu

prawnego, że ujawnienie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu

następuje w dziale II księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości.

W

świetle

Sądu Najwyższego

przytoczonych

znajduje

regulacji

oraz

usprawiedliwienie

powołanego

stwierdzenie,

że

orzeczenia

ujawnienie

spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu przez osobę, której prawo

to przysługuje może nastąpić przez złożenie wniosku o dokonanie wpisu w dziale

III księgi

wieczystej

założonej

dla

nieruchomości,

której

właścicielką

jest

spółdzielnia. Z oczywistych względów uznać należy, że w przypadku ksiąg

wieczystych zakładanych dla spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu,

użyte w art. 6262 § 5 k.p.c. pojęcie „właściciel nieruchomości” oznacza także

podmiot, któremu przysługuje spółdzielcze prawo do lokalu. Innymi słowy –

w zakresie legitymacji do złożenia wniosku o wpis do księgi wieczystej dla

spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, należy członka spółdzielni,

któremu to prawo przysługuje potraktować, jako legitymowanego tak jak właściciela

nieruchomości (art. 6262 § 5 k.p.c. w zw. z art. art. 241 ust. 1 u.k.w.h.).

Skoro osoba, której przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu

może to prawo ujawnić nie tylko wskutek złożenia wniosku o założenie księgi

wieczystej dla tego prawa, lecz także przez złożenie wniosku o dokonanie wpisu

w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości, której właścicielem jest

spółdzielnia, uzasadnione jest przyznanie takich samych uprawnień spółdzielni.

Za

przyjęciem

takiego

stanowiska

przemawia

także

konieczność

zsynchronizowania legitymacji do złożenia wniosku o wpis w księdze wieczystej

z legitymacją

do

wytoczenia

ujawnionego

w

księdze

powództwa

wieczystej

z

o

uzgodnienia

rzeczywistym

stanu

prawnego

stanem

prawnym.

Zwrócił na to uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 marca 2008 r., V CSK

482/07 (OSNC-ZD 2009, nr 2, poz. 36), stwierdzając, że spółdzielni przysługuje

legitymacja do wytoczenia powództwa na podstawie art. 10 u.k.w.h. zarówno,

gdy wpisu spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu dokonano w dziale

III księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości, jak i wtedy, gdy prawo to

wpisano w księdze urządzonej dla tego prawa. Sąd Najwyższy wskazał na brak

jakichkolwiek racji, które mogłyby przemawiać za odmiennym postrzeganiem

kwestii legitymacji spółdzielni mieszkaniowej w zależności od tego, czy obciążenie

w postaci własnościowego prawa do lokalu zostało ujawnione w dziale III księgi

wieczystej prowadzonej dla nieruchomości

spółdzielni, czy w oddzielnej

księdze wieczystej założonej i prowadzonej dla tego prawa. Takie samo

rozumowanie przyjąć należy przy ocenie legitymacji spółdzielni do złożenia wniosku

o wpis spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Uznać zatem należało,

że spółdzielnia, jako właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości jest

legitymowana

do

złożenia

wniosku

o

założenie

księgi

wieczystej

dla

przysługującego innej osobie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu

położonego na tej nieruchomości.

Oznacza to, że Sąd Okręgowy naruszył art. 6262 § 5 k.p.c. przez błędną

jego wykładnię bezzasadnie uznając, że wnioskodawczyni nie przysługuje

w rozpoznanej sprawie legitymacja czynna.

Z przytoczonych względów należało orzec, jak w sentencji (art. 39815 § 1

k.p.c.).

jw