II CSK 115/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 115/08

POSTANOWIENIE

Dnia 17 lipca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Helena Ciepła (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Syndyka Masy Upadłości T.(...) Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w S.

przy uczestnictwie S. Ż. i W. Ż.

o wpis hipoteki przymusowej w kwocie 120.000,00 zł,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 lipca 2008 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia 29

listopada 2007 r., sygn. akt II Ca (…),

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w S.

do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2007 r. referendarz Sądu Rejonowego w S.

oddalił wniosek syndyka masy upadłości „T.(...)” sp. z o.o. w S. o wpisanie – na

podstawie nieprawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia 16 lutego

2007 r. o udzieleniu zabezpieczenia – hipoteki przymusowej do kwoty 120 000 zł, z

ustawowymi odsetkami od dnia 15 stycznia 2005 r. do dnia zapłaty, na nieruchomości,

dla której prowadzona jest księga wieczysta kw. nr S.(…). Orzeczenie referendarza

sądowego utraciło jednak moc na skutek wniesienia skargi przez wnioskodawcę.

Sąd Rejonowy w S., który rozpoznał sprawę w dniu 2 lipca 2007 r., również

oddalił wniosek syndyka. Zdaniem Sądu wieczystoksięgowego wniosek nie może być

uwzględniony przede wszystkim dlatego, że dłużnik wierzytelności S. Ż. nie jest

właścicielem nieruchomości, na której ma być wpisana hipoteka przymusowa

(nieruchomość stanowi majątek odrębny jego żony W. Ż.). Tymczasem zabezpieczenie

roszczeń pieniężnych na podstawie art. 747 pkt 2 k.p.c. hipoteką przymusową wymaga

wpisania tej hipoteki na nieruchomości obowiązanego. To oznacza – według Sądu – że

obowiązany w rozumieniu art. 747 pkt 2 k.p.c. i właściciel nieruchomości, na której ma

być wpisana hipoteka przymusowa, muszą być tymi samymi osobami. W sprawie nie

zachodzi

natomiast

taka

sytuacja.

Ponadto

na

podstawie

nieprawomocnego

postanowienia może być wpisana jedynie hipoteka kaucyjna (art. 111 u.k.w.h.),

a wnioskodawca domaga się wpisania hipoteki przymusowej.

Zaskarżonym

postanowieniem

Sąd

Okręgowy

w

S. oddalił

apelację

wnioskodawcy.

Według ustaleń Sądu odwoławczego wnioskodawca żądanie dokonania wpisu

oparł na postanowieniu Sądu Okręgowego w S. z dnia 16 lutego 2007 r., sygn. akt I Co

(…), wydanym w postępowaniu zabezpieczającym. Z treści tego postanowienia wynika,

że Sąd Okręgowy jako dłużnika wskazał S. Ż., zaś hipotekę określił jako przymusową, a

nie kaucyjną, chociaż udzielił zabezpieczenia do kwoty 120 000 zł. W księdze wieczystej

kw. S.(…) jako właściciel nieruchomości figuruje W. Ż.

Sąd Okręgowy uznał, że brak tożsamości wskazanego w postanowieniu

o udzieleniu zabezpieczenia dłużnika i właściciela nieruchomości, na której ma być

wpisana hipoteka, stanowi przeszkodę do dokonania wpisu. Podkreślił, że z art. 109

u.k.w.h. wynika, że wierzyciel może uzyskać hipotekę przymusową kaucyjną na

nieruchomości

dłużnika.

Sąd

nie

podzielił

zarzutu

wspomnianego

braku tożsamości nie mieści się

apelującego,

w granicach

że

ustalenie

kognicji sądu

wieczystoksięgowego. Zgodził się natomiast ze skarżącym, że zawarte w postanowieniu

o ustanowieniu zabezpieczenia sformułowanie „hipoteka do kwoty 120 000 zł” wskazuje,

iż zabezpieczenie wierzytelności nastąpiło w formie hipoteki przymusowej kaucyjnej.

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach, pełnomocnik wnioskodawcy

zarzucił naruszenie art. 109 u.k.w.h. przez jego zastosowanie oraz obrazę art. 747 pkt 2,

art. 6299 k.p.c., art. 804 w związku z art. 743 § 1 k.p.c., 360 k.p.c. w związku z art. 13 § 2

k.p.c., art. 177 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c., art. 626 8 § 2 k.p.c., art. 381 i art. 382 w

związku z art. 13 § 2 k.p.c. i art. 328 § 2 w związku z art. 13 § 2 i art. 391 § 1 k.p.c.

Powołując się na te podstawy wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bądź o uchylenie zaskarżonego

postanowienia i dokonanie wpisu zgodnie z wnioskiem.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z szeregu podniesionych w ramach obu podstaw kasacyjnych zarzutów

naruszenia prawa, dla oceny zasadności skargi kasacyjnej zasadnicze znaczenie ma

zarzut wydania zaskarżonego postanowienia z naruszeniem art. 6268 § 2 k.p.c.,

polegającym na przekroczeniu zakresu kognicji sądu wieczystoksięgowego.

Uregulowana w art. 6268 § 2 k.p.c. kognicja sądu jest zawężona, ogranicza się

bowiem do badania jedynie treści i formy wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów

oraz treści księgi wieczystej. Ten zakres kognicji dotyczy sądów obu instancji: pierwszej

(sądu rejonowego) – przy wpisie, drugiej (sądu okręgowego) – przy rozpoznawaniu

apelacji od wpisu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 kwietnia 2003 r., II

CKN

1419/00,

niepubl.)

z

wyjątkiem

dowodu

z

dokumentu.

Kognicja

sądu

wieczystoksięgowego należy do zagadnień wiążących się zasadniczo z podstawą wpisu

i nie ma charakteru formalnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego jest ugruntowany

pogląd, że czynność prawna stanowiąca podstawę wpisu powinna być badana przez

sąd nie tylko pod względem formalnym, ale także pod względem jej skuteczności

materialnej (por. orzeczenia Sąd Najwyższego: z dnia 25 lutego 1963 r., III CR 177/62,

OSNCP 1964, nr 2, poz. 36; z dnia 18 listopada 1971 r., III CRN 338/71, OSNCP 1972,

nr 6, poz. 110; z dnia 1 listopada 1995 r., III CZP 158/95, OSNC 1995, nr 4, poz. 47). To

oznacza, że sąd wieczystoksięgowy zawsze bada, czy mająca stanowić podstawę wpisu

czynność prawna jest zgodna z bezwzględnie obowiązującymi przepisami i w razie

stwierdzenia takiej niezgodności, tzn. nieważności czynności (art. 58 § 2 k.c.), oddali

wniosek.

Inaczej jest natomiast wtedy, gdy podstawę wpisu stanowi orzeczenie sądowe.

Sąd

wieczystoksięgowy

nie

może

wówczas

badać

merytorycznej

zasadności

orzeczenia, bada jedynie, czy zawiera ono wszystkie dane konieczne do dokonania

wpisu, czy jest prawomocne, czy zawiera wzmiankę o wykonalności (jeżeli nie podlega

wykonaniu w drodze egzekucji – art. 743 § 2 k.p.c.) i czy z przyczyn technicznych

nadaje się do wpisu (por. uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 4 lipca 1986 r., III CZP

35/86, OSNC 1987, nr 7, poz. 90; z dnia 28 sierpnia 1991 r., III CZP 71/91, OSNCP

1992, nr 3, poz. 47).

W

świetle

powyższego

nie

można

odmówić

racji

skarżącemu,

że

zakwestionowane postanowienie zostało wydane z przekroczeniem granic kognicji sądu

wieczystoksięgowego zakreślonych przez art. 6268 § 2 k.p.c. Stanowiące podstawę

dokonania wpisu postanowienie Sąd Okręgowego w S. z dnia 16 lutego 2007 r. o

udzieleniu zabezpieczenia (uzupełnione postanowieniem z dnia 21 marca 2007 r.)

zostało bowiem – co trafnie zarzucił skarżący – poddane merytorycznej kontroli w

zakresie dopuszczalności zabezpieczenia roszczenia z punktu widzenia wymagań

określonych w art. 747 pkt 2 k.p.c. i w art. 109 u.k.w.h. Taka weryfikacja postanowienia

wydanego

w postępowaniu

zabezpieczającym

jest

możliwa

jedynie

w trybie

postępowania odwoławczego (art. 741 k.p.c.). Zrzut naruszenia art. 6268 § 2 k.p.c.

należało więc uznać za uzasadniony. W konsekwencji trafny jest także zarzut obrazy art.

6269 k.p.c., albowiem zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego nie dawał podstaw do

ustalenia wskazanej przez Sąd przeszkody do dokonania wpisu.

Z

przedstawionych

powodów

Sąd

Najwyższy

orzekł,

jak

w

sentencji

postanowienia (art. 39815 § 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 w związku z art. 39821 k.p.c.).