II CSK 100/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 100/10

POSTANOWIENIE

Dnia 8 lipca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z wniosku A. O.

przy uczestnictwie W. K., K. F.

oraz K. F.

o wpis hipoteki przymusowej do działu IV Kw (…),

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 8 lipca 2010 r.,

skargi kasacyjnej uczestników postępowania - K. F. i K. F.

od postanowienia Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt III Ca

(…),

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

W dniu 12 maja 2008 r. A. O. wniósł o dokonanie w dziale IV księgi wieczystej

Kw.

(...)1

wpisu

hipoteki

przymusowej

zwykłej

w

kwocie

26.000

złotych,

zabezpieczającej należność główną i odsetki ustawowe od dnia 21 stycznia 1997 r. do

dnia zapłaty, na podstawie wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 23

listopada 2001 r. W dniu 6 sierpnia 2008 r. referendarz sądowy dokonał wpisu zgodnie z

wnioskiem. W dniu 26 września 2008 r. skargę na rzeczony wpis wnieśli małżonkowie K.

i K. F.

Postanowieniem z dnia 16 marca 2009 r. Sąd Rejonowy w Z. utrzymał

zaskarżony wpis w mocy.

Sąd Rejonowy ustalił, że księga wieczysta Kw. (...)1 jest prowadzona dla

nieruchomości położonej w miejscowości S. w gminie A.. W dziale II księgi są wpisani

małżonkowie K. i K. F. – na prawach wspólności ustawowej. W dziale IV księgi jest

wpisana hipoteka przymusowa zwykła na rzecz A. O. w kwocie 26.000 złotych

zabezpieczająca należność główną oraz odsetki ustawowe od dnia 21 stycznia 1997 r.

do dnia zapłaty. Wniosek o wpis hipoteki przymusowej wpłynął do Sądu Rejonowego w

Z. w dniu 12 maja 2008 r., a wzmianka o nim została dokonana w dniu 13 maja 2008 r.

W dniu 28 maja 2008 r. W. K. jako sprzedający oraz K. F. i K. F. jako kupujący zawarli

przed notariuszem warunkową umowę sprzedaży rzeczonej nieruchomości. Przy jej

zawieraniu został okazany odpis z Kw. (...)1 z dnia 27 maja 2008 r., w którym nie

odnotowano wzmianki o wniosku o wpis hipoteki przymusowej złożonym przez A. O.. W

dniu 8 lipca 2008 r. W. K. oraz K. i K. małżonkowie F. zawarli przed tym samym

notariuszem umowę przeniesienia własności nieruchomości. W § 3 aktu notarialnego

pełnomocnik W. K. oświadczył, iż wpisy w księdze wieczystej Kw. (...)1 do dnia zawarcia

tej umowy nie uległy żadnym zmianom, jak również, że innych wpisów ani wzmianek o

wnioskach w powołanej księdze wieczystej nie ma. Wniosek o wpisanie w dziale II Kw.

(...)1 małżonków K. i K. F. jako właścicieli objętej nią nieruchomości na prawach

wspólności ustawowej wpłynął do Sądu w dniu 10 lipca 2008 r., a wpis został dokonany

w dniu 6 sierpnia 2008 r. Tego samego dnia został dokonany zaskarżony wpis hipoteki

przymusowej zwykłej.

Sąd Rejonowy uznał, że wpis hipoteki przymusowej został dokonany przez

referendarza sądowego prawidłowo, co znajduje potwierdzenie w stanowisku Sądu

Najwyższego wyrażonym w uchwale z dnia 29 kwietnia 2008 r., III CZP 17/08 (OSNC

2009, nr 6, poz. 82), stosownie do której przeniesienie własności nieruchomości i

dokonanie w księdze wieczystej wpisu na rzecz nabywcy nie stanowi przeszkody do

wpisu hipoteki przymusowej na podstawie złożonego wcześniej wniosku o jej wpis.

Małżonkowie K. i K. F. wnieśli apelację od postanowienia Sądu Rejonowego.

Sąd Okręgowy w Ł. postanowieniem z dnia 24 września 2009 r. oddalił apelację,

w pełni podzielając argumentację zamieszczoną w uzasadnieniu zaskarżonego

postanowienia Sądu Rejonowego.

Uczestnicy postępowania K. F. i K. F. w skardze kasacyjnej zaskarżyli

postanowienie Sądu Okręgowego w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego,

mianowicie art. 5 w związku z art. 362 ust. 1, art. 8, 29 i 67 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r.

o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.; dalej:

u.k.w.h.), a także przepisu postępowania, mianowicie art. 6299 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej dotyczą dwóch zagadnień prawnych.

Pierwsze dotyczy ochrony na podstawie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych

treści odpisów z ksiąg, natomiast drugie odnosi się do dopuszczalności wpisu hipoteki

przymusowej w sytuacji, kiedy po złożeniu wniosku o wpis takiej hipoteki doszło do

zmiany właściciela nieruchomości. Drugie ze wskazanych zagadnień zostało już

rozstrzygnięte w powołanej wyżej uchwale Sądu Najwyższego z dnia 29 kwietnia 2008

r., III CZP 17/08. Stan faktyczny sprawy, na której tle wydano powołaną uchwałę, był w

tym zakresie tożsamy ze stanem faktycznym niniejszej sprawy.

Pozostaje zatem odnieść się do pierwszego zarzutu merytorycznego zawartego w

skardze, wskazanego jako naruszenie kilku przepisów ustawy o księgach wieczystych i

hipotece. Skarżący dowodzi, że odpis z księgi wieczystej jest dokumentem urzędowym,

który ma wiernie odzwierciedlać stan księgi wieczystej, zatem w obrocie można działać

w zaufaniu do jego treści. Gdyby bowiem przyjąć inaczej, to w zasadzie byłby zbędny,

skoro i tak wszyscy zainteresowani musieliby bezpośrednio sprawdzać stan księgi

wieczystej w sądzie wieczystoksięgowym. Tego rozumowania nie można podzielić z

kilku względów. Po pierwsze, moc dowodową odpisu z księgi wieczystej jako dokumentu

urzędowego reguluje art. 244 k.p.c., który nie przewiduje podobnego mechanizmu do

rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Po drugie, instytucja rękojmi wiary publicznej

ksiąg wieczystych ma wyjątkowy charakter, należy do wąskiego kręgu wyjątków od

zasady nemo plus iuris, co uzasadnia jej ścisłe rozumienie. Po trzecie, art. 5 u.k.w.h.,

wyrażający tę instytucję, jednoznacznie odwołuje się do niezgodności między

rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości i jej stanem ujawnionym w księdze oraz

do treści księgi – nie ma w nim mowy o odpisach z księgi. Po czwarte, z art. 8 u.k.w.h.,

inaczej, niż zdaje się twierdzić skarżący, wyraźnie wynika, że działanie rękojmi wiary

publicznej wyłącza „wzmianka o wniosku”, a więc nie ma znaczenia, czy wpis dokonany

w następstwie tego wniosku będzie miał charakter deklaratywny, czy konstytutywny. W

świetle przedstawionych argumentów jest jasne, że rękojmia wiary publicznej ksiąg

wieczystych dotyczy stanu ujawnionego w księdze, a nie w odpisie z księgi. Zgodzić się

trzeba, że konsekwencją takiego poglądu jest de lege lata konieczność badania przez

zainteresowanych treści księgi wieczystej w dniu transakcji, a nie poleganie wyłącznie

na odpisach.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 k.p.c. orzekł

jak w sentencji.