II CSK 100/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 100/07

POSTANOWIENIE

Dnia 20 czerwca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Helena Ciepła (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Tadeusz Żyznowski

w sprawie z powództwa W. K.

przeciwko Wojskowemu Kołu Łowieckiemu […]

o uchylenie uchwały,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 czerwca 2007 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od postanowienia Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 21 lutego 2006 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy odrzucił pozew powoda – W. K. o uchylenie uchwały

Wojskowego Koła Łowieckiego […] i uchwały Zarządu Okręgowego Polskiego

Związku Łowieckiego, na mocy których wykluczono powoda z grona członków w

Kole Łowieckim. Sąd ten ustalił, że powód był członkiem Polskiego Związku

Łowieckiego (PZŁ) oraz Wojskowego Koła Łowieckiego […]. Na podstawie uchwały

Walnego Zgromadzenia Koła Łowieckiego i następnie mocą uchwały Zarządu

Okręgowego PZŁ powoda wykluczono z Koła Łowieckiego (k. 4 i 28 akt sprawy).

Powód domagał się uchylenia obu uchwał i zarzucił im naruszenie prawa. Jako

podstawę roszczenia wskazał art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1995 r. –

Prawo łowieckie (Dz.U. z 2002 r., nr 113, poz. 984 ze zm., cyt. dalej jako „ustawa z

13 października 1995 r.”). Wskazując na przepisy art. 33 ust. 4,5 i 6 ustawy z 13

października 1995 r., Sąd Okręgowy stwierdził, że dochodzenie przez członka koła

łowieckiego praw na drodze sądowej (w razie wyczerpania postępowania

wewnątrzorganizacyjnego) możliwe jest jedynie w sprawach nabycia lub utraty

członkostwa, przy czym przewidziana w tym zakresie regulacja prawna (art. 33 ust.

6 ustawy z 13 października 1995 r.) nie daje możliwości rozpoznania przez sąd

powszechny roszczenia o uchylenie uchwały, a jedynie – uprawnienie do

dochodzenia praw w drodze powództwa o ustalenie. Natomiast brak w prawie

łowieckim przepisu tworzącego uprawnienie wniesienia powództwa o uchylenie

uchwały koła łowieckiego. Oznacza to, że zainteresowany ma możliwość

dochodzenia swych praw na innej podstawie.

Zażalenie powoda od postanowienia sądu pierwszej instancji odrzucające

pozew zostało oddalone. Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu Okręgowego

i stwierdził, że de lege lata nie przewidziano możliwości skutecznego wniesienia do

sądu powszechnego sprawy o uchylenie uchwały koła łowieckiego lub zarządu

okręgowego PZŁ. Jedynie na mocy art. 33 ust. 4 ustawy z dnia 13 października

1995 r. przewidziano uprawnienie organów okręgowych PZŁ do uchylenia

w ramach nadzoru sprzecznych z prawem lub statutem PZŁ uchwał kół łowieckich.

W skardze kasacyjnej powoda podnoszono zarzut naruszenia art. 1 k.p.c.

oraz art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1995 r. – prawo łowieckie.

Skarżący bronił stanowiska, że sprawa o uchylenie uchwały koła łowieckiego

i organu okręgowego PZŁ jest sprawą cywilną i należy do drogi sądowej (art. 1

k.p.c.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Koło

łowieckie

ma

osobowość

prawną

(art.

ust.

ustawy

z 13 października 1995 r.). Osobowość tę nabywa z momentem wpisu do rejestru

prowadzonego przez Zarząd Okręgowy PZŁ (§ 5 ust. 1 Regulaminu Wojskowego

Koła Łowieckiego […]. Koło łowieckie nabywa i traci osobowość prawną z dniem

nabycia lub utraty członkostwa w PZŁ. Koło łowieckie prowadzi działalność na

podstawie ustawy, statutu Zrzeszenia PZŁ oraz zarejestrowanego statutu koła (§ 5

ust. 2 statutu WKŁ nr 206). Wskazane w statucie koła organy okręgowe PZŁ

koordynują i nadzorują działalność kół łowieckich oraz członków – osób fizycznych

zrzeszonych w kołach łowieckich. Organy te uchylają w ramach nadzoru sprzeczne

z prawem lub statutem PZŁ uchwały kół łowieckich (art. 33 ust. 3,4 ustawy). Koła

łowieckie zrzeszają osoby fizyczne i są podstawowym ogniwem organizacyjnym

PZŁ w realizacji celów i zadań łowiectwa (art. 33 ust. 1 ustawy).

Wojskowe Koło Łowieckie […] jest zrzeszeniem osób fizycznych mających

uprawnienia do polowania, a będących jednocześnie członkami Zrzeszenia Polski

Związek Łowiecki.

Nie ma wątpliwości co do tego, że zarówno PZŁ, jak i poszczególne koła

łowieckie, tworzące podstawowe ogniwa organizacyjnego tego Związku, należą do

osób prawnych typu zrzeszeniowego, tzn. grupującego określone grono osób

fizycznych dla podejmowania aktywności przewidzianej w statucie. Ma to istotne

znaczenie dla określenia charakteru prawnego więzi prawnej łączącej członka

z PZŁ i kołem łowieckim. Niewątpliwe chodzi tu o stosunek zrzeszeniowy

(korporacyjny), o cechach stosunku cywilnoprawnego, jeżeli bierze się pod uwagę

przede wszystkim sposób jego nawiązania (powstania członkostwa). Członkostwo

w PZŁ i w kole łowieckim jest bowiem dobrowolne i wymaga oświadczenia obu

stron (art. 31 ust. 5 i art. 33 a; § 9 statutu Wojskowego Koła Łowieckiego […]).

Sposób nawiązania członkostwa we wspomnianych strukturach pozwala uznać je

za zdarzenia cywilnoprawne prowadzące w rezultacie do powstania prawa

podmiotowego, z którego mogą wynikać poszczególne, jednostkowe uprawnienia

członka (por. np. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia

2005 r. III CZP 75/04, OSNC 2005, z. 11, poz. 188). Uprawnienia te mogą

obejmować uprawnienia majątkowe i niemajątkowe (np. związane z więzią

zrzeszeniową, łączącą PZŁ lub koło łowieckie z członkiem).

Zgodnie z art. 33 ust. 6 ustawy z dna 13 października 1995 r., w sprawach

nabycia lub utraty członkostwa w PZŁ oraz utraty członkostwa w kole łowieckim

zainteresowany

może

-

po

wyczerpaniu

drogi

postępowania

wewnątrzorganizacyjnego - dochodzić swoich praw na drodze sądowej. Z ustaleń

dokonanych przez oba sądy wynika to, że powód skorzystał ze wspomnianego

postępowania wewnątrzorganizacyjnego, przewidzianego w statucie Wojskowego

Koła Łowieckiego i wniósł odpowiednie, bezskuteczne odwołanie od uchwały

Walnego Zgromadzenia Koła do zarządu okręgowego PZŁ (§ 25 statutu).

Nie przekonywuje dokonana przez Sąd Apelacyjny wykładnia art. 33 ust. 6

ustawy z dnia 13 października 1995 r., iż jakoby ustawodawca nie przewidział

możliwości wniesienia do sądu powszechnego sprawy o uchylenie uchwały koła

łowieckiego lub zarządu okręgowego PZŁ. Przeczy jej już sama literalna, ogólna

wykładnia wspomnianego przepisu. Jeżeli ustawodawca posługuje się formułą

„utraty członkostwa w kole łowieckim” bez bliższego określenia sposobu i przyczyn

utraty członkostwa, to niewątpliwie mieści się w niej także „utrata członkostwa”

spowodowana w wyniku podjęcia uchwały przez statutowy organ koła łowieckiego

i statutowy organ PZŁ w konsekwencji rozpoznania odwołania. Za takim

rozumieniem art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1995 r. przemawia

konieczność jego wykładania zgodnie z postanowieniami Konstytucji z 1997 r.

Chodzi mianowicie o przewidziane w art. 45 ust. 1 Konstytucji tzw. prawo do sądu,

tj. prawo każdego podmiotu do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez

nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.

Wyrażona w ten sposób formuła zawiera m.in. prawo do sądu jako wstępny

warunek rozpoznania sprawy (por. też uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego

z dnia 6 stycznia 2005 r., III CZP 75/04, OSNC 2005, z. 11, poz. 188). Ponadto

w literaturze i orzecznictwie Sądu Najwyższego trafnie przyjmuje się swoiste

domniemanie prawa do sądu, wynikające z art. 184 ust. 1 w zw. z art. 177

Konstytucji (tak np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2002 r., III

CK 53/02, OSN 2003, z. 2, poz. 31; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

19 grudnia 2003 r., III CK 319/03, OSNC 2005, z. 2, poz. 31). Oznacza to, że

ewentualna kognicja sądów administracyjnych powinna wynikać z wyraźnego

uregulowania ustawowego. Brak zatem przepisu szczególnego, przewidującego

wyraźnie

postępowanie

sądowoadministracyjne)

inne

oznacza,

niż

że

w

cywilne

takiej

(np.

sytuacji

postępowanie

należy

dopuścić

urzeczywistnienie prawa do sądu przez możność rozpatrzenia sporu przez sąd

powszechny w ramach postępowania cywilnego.

W ustawie z dnia 13 października 1995 r. nie ma przepisu, który by wyraźnie

przewidywał to, że sprawy „utraty członkostwa w kole łowieckim” wyłączone zostały

z drogi rozpoznawania ich przez cywilny sąd powszechny. W tej sytuacji należy

przyjąć, że roszczenie członka koła łowieckiego o ochronę jego członkostwa przed

niezgodnym z prawem lub statutem wykluczeniem z koła łowieckiego podlegają

rozpoznaniu na drodze sądowej. Wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego, nie ma

przy tym znaczenia sam sposób sformułowania roszczenia zmierzającego do takiej

ochrony w konkretnym przypadku. Drogi sądowej w omawianym zakresie nie

wyłączają też przewidziane w art. 33 ust. 5 ustawy kompetencje nadzorcze

organów statutowych PZŁ w stosunku do uchwał kół łowieckich (por. też np.

uzasadnienie uchwały z dnia 6 stycznia 2005 r., III CZP 75/04, OSNC 2005, z. 11,

poz. 188).

W związku z tym, że wskazane w skardze kasacyjnej podstawy kasacyjne

naruszenia art. 1 k.p.c. i art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1995 r.

okazały się uzasadnione, należało uchylić zaskarżone postanowienie (art. 394 1 § 3

k.p.c. w zw. z art. 39815 § 1 k.p.c.).