II CO 7/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CO 7/12

POSTANOWIENIE

Dnia 13 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Henryk Pietrzkowski

w sprawie ze skargi "E.-S" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

z siedzibą w S.

o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Najwyższego

z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. akt II CSK 481/09

wydanym w sprawie z powództwa Syndyka Masy Upadłości Przedsiębiorstwa

Innowacji Budowlanych "I.-R." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

w upadłości

przeciwko "E.-S" Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 13 czerwca 2012 r.,

skargę odrzuca.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanej „E. – S” sp. z o.o. od wyroku Sądu

Okręgowego w Ł. z dnia 3 września 2007 r., którym ustalono, że § 8 notarialnej

umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, zawartej w dniu 12 grudnia 2001

r. na podstawie którego Przedsiębiorstwo Innowacji Budowlanych „I.-R.” sp. z o.o.

objęła w utworzonej spółce

„E.-S”

40 udziałów po 1 000 zł każdy o łącznej

wartości 40 000 zł, pokrywając je aportem o tej wartości, w skład którego weszły

opisane nieruchomości, obejmujące sześć lokali usługowo – biurowych oraz

wskazane działki gruntu, jest bezskuteczna z mocy samego prawa w stosunku do

masy upadłości Przedsiębiorstwa Innowacji Budowlanych „I.-R.” sp. z o.o.

Pozwana oparła skargę kasacyjną na podstawie naruszenia prawa

materialnego, tj. na niewłaściwym zastosowaniu art. 54 § 1 rozporządzenia

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 października 1934 r. Prawo

upadłościowe (Dz.U. Nr 93, poz. 834 ze zm.), zarzucając, że nie zaistniały

przewidziane nim przesłanki, w odniesieniu do zobowiązania przyjętego przez

spółkę „I.- R”.

Wyrokiem z dnia 15 czerwca 2010 r., II CSK 481/09, Sąd Najwyższy oddalił

skargę kasacyjną.

Skargą z dnia 27 stycznia 2012 r., pozwana wniosła o wznowienie

postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia

15 czerwca 2010 r., prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 7 maja

2009 r., oraz prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 3 września 2007 r.

Skargę oparła na podstawie nieważności, wskazując, że w toku postępowania

pozwany nie miał zdolności procesowej oraz wystąpił brak należytej jego

reprezentacji (art. 401 pkt 2 k.p.c.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podlega odrzuceniu skarga o wznowienie postępowania wniesiona po

upływie przepisanego terminu, niedopuszczalna, lub nieoparta na ustawowej

podstawie (art. 410 § 1 k.p.c.). W dawnym orzecznictwie przyjmowano, że dla

uznania, iż skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, nie jest

wystarczające samo sformułowanie podstawy wznowienia ale konieczne jest jej

oparcie na okolicznościach, które ją wypełniają (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 19 grudnia 2003 r., III CZ 130/03, z dnia 26 marca 2004 r.,

IV CZ 29/04 i z dnia 31 marca 2004, III CZ 13/04 niepubl.).

Po uchyleniu art. 411 k.p.c. w judykaturze utrwalił się pogląd, że ocena,

czy skarga opiera się o ustawową podstawę wznowienia nie ogranicza się

do stwierdzenia, czy okoliczności wskazane przez skarżącego dają się podciągnąć

pod przewidzianą w ustawie podstawę wznowienia, lecz obejmuje badanie

i ustalenie czy podstawa wznowienia rzeczywiście istnieje (por. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2005 r., II CZ 41/05, z dnia 14 grudnia 2006 r.,

I CZ 103/06 niepubl. oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2007 r., III CSK

56/07, LEX nr 334985).

Skarga pozwanej nie jest oparta na ustawowej podstawie zarówno

w węższym, jak i szerszym wyżej określonym znaczeniu.

Przy skardze, w której nieważność została oparta na braku zdolności

procesowej strony, ze względu na brak zarządu spółki lub nienależytej reprezentacji

strony, w pierwszej kolejności należało rozstrzygnąć, którą z tych przesłanek

wyczerpują okoliczności podniesione w skardze. Kwalifikacja ta należy do sądu

a nie skarżącej. W literaturze trafnie podniesiono, że w obecnym stanie prawnym

brak zdolności procesowej może stanowić podstawę wznowienia jeżeli strona

działała w procesie samodzielnie a nie przez pełnomocnika; natomiast wypadek,

w którym za stronę nie mającą zdolności procesowej działał pełnomocnik a był on

z tego względu nienależycie umocowany „podpada” pod przesłankę nieważności

z powodu nienależytej reprezentacji (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 28 sierpnia 2008 r., III CZP 22/08, Lex Polonica nr 1942187, oraz uchwałę

Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2008 r., III CZP 118/08, OSNC 2009, nr 6,

poz. 76).

Ze względu na przymus adwokacko radcowski w postepowaniu kasacyjnym

musiał skarżącą oczywiście zastępować fachowy pełnomocnik, a zatem aby można

było przyjąć, że skarga o wznowienie została oparta na ustawowej podstawie nawet

w wąskim znaczeniu tego pojęcia koniecznym było wskazać, iż zarzut braku

należytej reprezentacji nie został podniesiony przed uprawomocnieniem się wyroku,

czego w skardze nie dokonano.

Oceniając, czy skarga została oparta na ustawowej podstawie w szerszym

znaczeniu

tego

pojęcia

podnieść

należy,

że

od

samego

początku

w postępowaniu pierwszoinstancyjnym pozwaną zastępował pełnomocnik będący

pracownikiem spółki, natomiast w drugiej instancji Sąd Apelacyjny na rozprawie

w dniu 11 marca 2009 r., ustanowił dla pozwanej pełnomocnika z urzędu radcę

prawnego. Źródłem więc umocowała tego pełnomocnika nie było ustanowienie go

przez ewentualnie

„rzekomy organ osoby prawnej” - prezesa jednoosobowego

zarządu W. H. lecz orzeczenie sądu. Identycznie podstawę jego ustanowienia,

w postepowaniu kasacyjnym stanowiło postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia

1 lipca 2009 r.

Poza tym ustanowiony z urzędu radca prawny podniósł zarzut nieważności

postępowania pierwszoinstancyjnego, ze względu na to, że pełnomocnik będący

pracownikiem nie był należycie umocowany w piśmie procesowym z dnia

27 kwietnia 2009 r., choć wtedy zawarł w nim inne jego uzasadnienie. Na rozprawie

apelacyjnej w dniu 29 kwietnia 2009 r. zostały jednak podniesione przez W. H.

okoliczności faktyczne, które wraz z danymi wynikającymi z Krajowego Rejestru

Sądowego oraz ze zgromadzonych w sprawie już dokumentów pozwalały przyjąć,

że zgłoszony zarzut został wtedy uzasadniony także w kierunku przedstawionym

obecnie w skardze o wznowienie. Ze złożonego wówczas

oświadczenia W. H.

wynikało bowiem, że został on powołany na prezesa zarządu w notarialnej umowie

z dnia 12 grudnia 2001 r. zawiązującej spółkę i na tej tylko podstawie pełni bez

przerwy tę funkcję. Oczywiście ściślej rzecz ujmując ten akt notarialny stanowił

jednocześnie protokół z pierwszego zgromadzenia wspólników i na nim uchwałą

został powołany jednoosobowy zarząd spółki w osobie prezesa W. H.

Niezgłoszenie w skardze kasacyjnej zarzutów procesowych, nie oznaczało,

że Sąd Najwyższy nie badał z urzędu nieważności postępowania przy

rozpoznawaniu skargi kasacyjnej. Według utrwalonej praktyki znajduje to wyraz

w uzasadnieniu dopiero wtedy, gdy taki zarzut został podniesiony, albo z urzędu

stwierdzono

tego

rodzaju

kardynalne

braki

procesowe.

W

omawianym

wypadku niewątpliwie tego dokonał, skoro w uzasadnieniu Sądu Apelacyjnego

kwestia

nieważności

postępowania

była

rozważana.

Oprócz

wyżej

zasygnalizowanych uwag mógł w drodze wykładni dojść wtedy do innego wniosku,

niż wyrażone stanowisko w powołanej w skardze uchwale z dnia 21 lipca 2010 r.,

III CZP 23/10 (OSNC 2011 r., nr 7, poz. 374), tj. że w razie powołania członka

zarządu na czas nieoznaczony nie znajdują zastosowania przepisy art. 202 § 1 i 2

k.s.h., lecz jego § 4, co oznacza, że członek zarządu powołany na czas

nieoznaczony będzie pełnić swoją funkcję tak długo, dokąd nie spełni się

którakolwiek z przesłanek wygaśnięcia mandatu w nim określona, w szczególności

do kiedy nie zostanie uchwałą wspólników odwołany (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 12 października 2011 r., II CSK 29/11, LEX nr 1043996).

Nie wdając się w ocenę

tych stanowisk, podnieść należy, że jeżeli jak

w omawianym wypadku przed uprawomocnieniem się wyroku brak należytej

reprezentacji strony był podniesiony i było możliwe jego rozpoznanie, a sąd go nie

uwzględnił, to nie jest dopuszczalne jego podniesienie w skardze o wznowienie

postępowania (por. wyrok Sadu Najwyższego z dnia 28 lipca 1997 r., I PKN 154/99,

OSNAPiUS 2000, Nr 21, poz. 781).

Ze wskazanych względów orzeczono jak w sentencji (art. 410 § 1 k.p.c.).

jw