II CNPP 13/24 · Sąd Najwyższy

II CNPP 13/24 POSTANOWIENIE 17 marca 2026 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Marcin Krajewski na posiedzeniu niejawnym 17 marca 2026 r. w Warszawie‎na skutek skargi R.C. o stwierdzenie niezgodności z prawem‎prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Toruniu‎z 20 lipca 2021 r., X Ns 322/18,‎wydanego w sprawie z wniosku R.C.1.‎z udziałem R.C.‎o podział majątku wspólnego, 1) odrzuca skargę;

2) oddala wniosek adwokata M.Z. o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w postępowaniu wywołanym skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. UZASADNIENIEPostanowieniem z 20 lipca 2021 r. Sąd Rejonowy w Toruniu ustalił skład majątku wspólnego R.C. i R.C.1. oraz dokonał jego podziału w ten sposób, że na wyłączną własność R.C.1. przyznał bliżej określone w sentencji spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego oraz kwotę 600 zł, zaś na wyłączną własność R.C. przyznał bliżej określoną w sentencji nieruchomość gruntową (pkt V), a także zasądził od uczestniczki R.C. na rzecz wnioskodawcy R.C.1. kwotę 73 220 zł tytułem wyrównania do jego udziału w dorobku, płatne w terminie jednego roku od daty uprawomocnienia się postanowienia (pkt VI postanowienia).Uczestniczka złożyła apelację od postanowienia z 20 lipca 2021 r., zaskarżając je w punkcie VI oraz wnosząc o zmianę postanowienia przez zasądzenie od uczestniczki spłaty 73 220 zł w terminie dwóch lat od daty uprawomocnienia się postanowienia.Postanowieniem z 17 grudnia 2021 r.

Sąd Okręgowy w Toruniu, na skutek apelacji wnioskodawcy i uczestniczki, zmienił zaskarżone postanowienie Sądu Rejonowego w Toruniu tylko o tyle, że termin płatności zasądzonej kwoty ustalił ‎na dwa lata od daty uprawomocnienia się postanowienia (pkt I) oraz oddalił apelację wnioskodawcy (pkt II).Uczestniczka wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia z 20 lipca 2021 r., zaskarżając go w części, ‎tj. w zakresie punktów V i VI. Jej zdaniem niezgodność z prawem wskazanych rozstrzygnięć wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego ‎oraz konstytucyjnych praw człowieka i obywatela.

Ponadto uczestniczka powołuje się na błąd poprzedniego pełnomocnika, który z nieznanych przyczyn ‎nie zakwestionował kwot stanowiących podstawę rozliczeń byłych małżonków, ‎w związku z czym orzeczenie uprawomocniło się w wersji naruszającej w sposób rażący przepisy prawa i w sposób oczywisty godzący w jej interesy majątkowe. Skoro zaś pełnomocnik nie wywiódł apelacji w odpowiednim zakresie, uczestniczka nie mogła skorzystać z dalszych przysługujących jej środków prawnych.W imieniu uczestniczki 19 kwietnia 2023 r. skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia złożył pełnomocnik substytucyjny adw.

M.Z., któremu umocowania udzielił z kolei pełnomocnik z urzędu r.pr. O.B. – wyznaczony przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w T. zastępcą do prowadzenia spraw po r.pr. J.Z. Wobec tego, ‎że w aktach brakowało dokumentu wykazującego umocowanie J.Z. ‎do reprezentowania uczestniczki R.C. w postępowaniu ze skargi ‎o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, Sąd Najwyższy zwrócił skargę Sądowi Rejonowemu w Toruniu celem weryfikacji umocowania ‎adw. M.Z. do wniesienia skargi oraz reprezentowania uczestniczki ‎przed Sądem Najwyższym.

Postanowieniem z 27 października 2025 r. Sąd Rejonowy w Toruniu ustanowił adw. M.Z. pełnomocnikiem z urzędu dla uczestniczki R.C. w postępowaniu ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia z 20 lipca 2021 r., a następnie wezwał ‎go do potwierdzenia czynności dokonanych do tej pory w imieniu uczestniczki, ‎w szczególności złożonej skargi, wyznaczając w tym celu termin 7 dni pod rygorem przyjęcia, że pełnomocnik czynności te potwierdza. Wezwanie Sądu (niepodjęte ‎w terminie) pozostało bez odpowiedzi.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Z przedstawionej sekwencji zdarzeń wynika, że pełnomocnik uczestniczki adw.

M.Z. nie był umocowany 19 kwietnia 2023 r. do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia z 20 lipca 2021 r. Pełnomocnik powinien być umocowany do wniesienia skargi w chwili jej wnoszenia, a nie w dacie późniejszej. W rezultacie skarga musi podlegać odrzuceniu ‎jako sporządzona przez osobę nieuprawnioną, a na rozstrzygnięcie to nie mogło mieć wpływu następcze ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie ‎adw. M.Z. przez Sąd Rejonowy postanowieniem z 27 października 2025 r. Podkreślić przy tym należy, że czynności, które mogą być dokonane jedynie przez adwokata lub radcę prawnego z uwagi na obowiązujący przymus adwokacko-radcowski, nie podlegają potwierdzeniu przez strony postępowania (zob. uchwałę siedmiu sędziów SN z 23 stycznia 2009 r., III CZP 118/08, OSNC 2009, ‎nr 6, poz. 76).

Nie mają oni bowiem w tym zakresie wymaganej zdolności postulacyjnej. Oceny Sądu Najwyższego nie mogłoby zatem zmienić nawet dokonanie potwierdzenia czynności przez uczestniczkę. Za potwierdzenie takie ‎nie może być też uznany brak odpowiedzi przez ustanowionego pełnomocnika ‎na korespondencję nadesłaną z Sądu.Równolegle zachodziła również inna przyczyna odrzucenia skargi. ‎Na podstawie art. 4241 § 2 k.p.c. stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu pierwszej instancji można żądać jedynie ‎w wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela oraz jeżeli strona nie skorzystała z przysługujących ‎jej środków prawnych, chyba że możliwa jest zmiana lub uchylenie wyroku ‎w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych.

Zwrócić należy uwagę, że uczestniczka zaskarżyła postanowienie ‎z 20 lipca 2021 r. w punkcie VI apelacją, która została zresztą uwzględniona przez Sąd II instancji w całości. Dopiero na etapie niniejszego postępowania uczestniczka postanowiła objąć zakresem zaskarżenia jeszcze punkt V postanowienia. ‎Z tej przyczyny nie można uznać, by zachodziła przesłanka warunkująca dopuszczalność skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia sądu pierwszej instancji w postaci nieskorzystania przez stronę z przysługujących ‎jej środków prawnych.

Podkreślić przy tym należy, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie może być instrumentalnie wykorzystywana do zwalczania rozstrzygnięć, które dopiero na pewnym etapie uczestnik uznał za niekorzystne. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 4248 § 1 i 2 ‎w zw. z art. 4246 § 3 k.p.c. odrzucił skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.Sąd Najwyższy oddalił wniosek o zasądzenie kosztów postępowania skargowego. Po pierwsze, adw. M.Z. nie posiadał umocowania ‎do występowania w sprawie o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia złożenia skargi w chwili jej wniesienia.

Po drugie, należy wskazać, ‎że wniesienie skargi od orzeczenia sądu pierwszej instancji, mimo uprzedniego skorzystania przez uczestniczkę z przysługujących jej środków prawnych, ‎nie może zostać zakwalifikowane jako świadczenie pomocy prawnej, której udzielenie uzasadnia przyznanie wynagrodzenia od Skarbu Państwa ‎(zob.m.in. postanowienia SN: z 8 sierpnia 2012 r., III CZ 54/12; ‎z 15 czerwca 2018 r., III CNP 2/18; z 6 listopada 2020 r., V CSK 130/20; ‎z 29 października 2021 r., I CSK 83/21, i z 7 marca 2025 r., I CSK 3980/24).

Marcin Krajewski(E.M.)[a.ł]‎