II CNP 9/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CNP 9/06

POSTANOWIENIE

Dnia 27 stycznia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 27 stycznia 2006 r.

skargi "L. " - Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w W.

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia

Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 23 września 2005 r.,

wydanego w sprawie ze skargi "L." - Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W.

przy uczestnictwie Komornika Sądowego Rewiru I przy Sądzie

Rejonowym w Z.

na naruszenie prawa strony do rozpoznania spraw egzekucyjnych

o sygn. akt komorniczych […]

bez nieuzasadnionej zwłoki

odrzuca skargę.

Uzasadnienie

L. sp. z o.o. wniosła o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

postanowienia Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 23 września 2005 r. odrzucającego

jej zażalenie na postanowienie tego Sądu z dnia 23 sierpnia 2005 r. Tym ostatnim

orzeczeniem Sąd Okręgowy w Ł. odrzucił zażalenie spółki na postanowienie tego

Sądu z dnia 23 czerwca 2005 r., którym została

oddalona jej skarga na

przewlekłość postępowania w sprawie egzekucyjnej prowadzonej przez Komornika

Sądowego Rewiru I przy Sądzie Rejonowym w Z. sygn. […].

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zagadnienia, konieczne do rozstrzygnięcia skargi zostały już w judykaturze

wyjaśnione (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 sierpnia 2005 r.,

I CNP 3/05, dotychczas niepublikowane).

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie, a w wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z prawem

wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych

wolności albo praw człowieka i obywatela, skarga przysługuje także od

prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie wydanego przez

sąd pierwszej instancji lub drugiej instancji, jeżeli strony nie skorzystały

z przysługujących im środków prawnych, chyba że jest możliwa zmiana lub

uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych

(art. 4241 § 1 i 2 k.p.c.).

Według rozwiązań przyjętych w ustawie z dnia 17 czerwca 2004 r.

o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, dalej jako: „ustawa z dnia 17 czerwca

2004 r.” lub „ustawa” (Dz. U. Nr 179, poz.1843), sądem właściwym do rozpoznania

skargi jest sąd przełożony nad sądem, przed którym toczy się postępowanie (art. 4

ust. 1 ustawy). Sądem przełożonym jest zatem dla sądu rejonowego – sąd

okręgowy, natomiast dla sądu okręgowego – sąd apelacyjny. Jeżeli skarga dotyczy

przewlekłości postępowania przed sądem apelacyjnym lub sądem Najwyższym –

właściwy do jej rozpoznania jest Sąd Najwyższy. W przypadku skargi dotyczącej

przewlekłości postępowania egzekucyjnego lub innego postępowania dotyczącego

wykonania orzeczenia sądowego sądem właściwym jest sąd okręgowy, w którego

okręgu prowadzona jest egzekucja lub wykonywane są inne czynności (art. 4 ust. 4

ustawy).

Artykuł 8 ust. 2 ustawy wyraźnie stanowi, że w sprawach nieuregulowanych

w ustawie do postępowania toczącego się na skutek skargi sąd stosuje

odpowiednio

przepisy

o

postępowaniu

zażaleniowym

obowiązujące

w postępowaniu, którego skarga dotyczy. Oznacza to nie tylko możliwość

stosowania obowiązujących w procedurach cywilnej, karnej oraz administracyjnej

przepisów dotyczących zażalenia, ale przede wszystkim wskazuje, że skarga jest

quasi – zażaleniem, a sąd okręgowy lub apelacyjny, który ją rozpoznaje orzeka jako

sąd drugiej instancji.

Sąd przełożony rozpoznający skargę na przewlekłość postępowania nie

orzeka – jak w przypadkach objętych przepisami art. 44, 52 § 1 i art. 508 § 2 k.p.c.

– w zastępstwie sądu pierwszej instancji, który z powodu określonych przeszkód

nie może rozpoznać sprawy, lecz rozstrzyga środek zaskarżenia, działa zatem jako

sąd odwoławczy.

Cel postępowania wywołanego skargą na przewlekłość

postępowania

również wskazuje na zasadność zaprezentowanego stanowiska. Skarga ta ma na

celu wywołanie szybkiej reakcji sądu właściwego do jej rozpoznania na zawarty

w skardze zarzut, że postępowanie w sprawie jest przewlekłe. Formą tej reakcji

jest wydanie w krótkim terminie (nie dłuższym niż dwa miesiące – art. 11 ustawy)

postanowienia, w którym kwestia przewlekłości postępowania zostaje prawomocnie

rozstrzygnięta.

Rzeczą

sądu

pozostającego

pod

zarzutem

przewlekłego

prowadzenia sprawy jest „niezwłoczne” przedstawienie skargi sądowi właściwemu

do jej rozpoznania (art. 7 ustawy), gdy zaś skarga dotyczy przewlekłości

postępowania egzekucyjnego lub innego postępowania dotyczącego wykonania

orzeczenia sądowego wnosi się ją bezpośrednio do sądu okręgowego, o którym

mowa w art.4 ust.4 ustawy. Wskazany cel postępowania wywołanego skargą na

przewlekłość postępowania z reguły nie zostałby osiągnięty w razie uznania – jak to

uczynił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 28 czerwca 2005 r.,

III SPZP 1/05 (Biuletyn SN 2005, nr 6, poz. 20) - że sąd właściwy do rozpoznania

skargi orzeka o niej jako sąd pierwszej instancji. Powołane na uzasadnienie tej tezy

argumenty

zasługiwałyby na

akceptację

tylko

w przypadku

uznania,

że

postępowanie wywołane skargą na przewlekłość postępowania jest postępowaniem

odrębnym w stosunku do postępowania, którego przewlekłość dotyczy. Takiego

założenia przyjąć jednak nie można. Skarga zawsze dotyczy postępowania, które

toczy się w określonej sprawie. Postępowanie wywołane skargą ma zatem

charakter incydentalny (wpadkowy) i prowadzone jest w ramach postępowania co

do istoty sprawy, a rozpoznanie skargi odbywa się w ramach postępowania

odwoławczego przy odpowiednim zastosowaniu przepisów o postępowaniu

zażaleniowym. Nie można więc twierdzić, że skargą wszczęta zostaje nowa

(odrębna ) sprawa.

Wyjaśnienie drugiej kwestii, istotnej z punktu widzenia zaskarżalności

orzeczeń

skargą

o

stwierdzenie

niezgodności

z

prawem

prawomocnego

orzeczenia, wymaga zdefiniowania pojęcia „postanowienie kończące postępowanie

w sprawie”. W literaturze dominuje pogląd, że pojęcie to obejmuje postanowienia,

których uprawomocnienie zamyka drogę do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty

przez sąd drugiej instancji, jeżeli w chwili jego wydania jest on zwolniony od

obowiązku dalszego rozpoznawania sprawy. Z kolei na podstawie dorobku

judykatury można przyjąć, że jest to postanowienie, które przez uprawomocnienie

się trwale zamyka drogę do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty w danej instancji

(por,. np. uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada

1998 r., III CZP 44/98, OSNC 1999, nr 5, poz. 87, z dnia 31 maja 2000 r.,

III CZP1/00, OSNC 2001, nr 1, poz.1 i z dnia 6 października 2000 r., III CZP

31/00, ONSC 2001, nr 2, poz.22 oraz postanowienie z dnia 11 sierpnia 2005 r.,

III CNP 4/05, niepublikowane).

W sformułowaniu „postanowienie kończące postępowanie w sprawie” słowo

„sprawa” występuje zatem w znaczeniu materialnoprawnym. W tym ujęciu

„sprawę” należy rozumieć jako całość sporu.

Przeciwieństwem tych postanowień są postanowienia niekończące

postępowania w sprawie, lecz kończące w postępowaniu sądowym jedynie

zagadnienia incydentalne, uboczne. Postępowanie wywołane wniesieniem skargi

na przewlekłość postępowania jest więc postępowaniem incydentalnym i w taki

też sposób zostało określone w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy z dnia

17 czerwca 2004 r. Postanowienie rozstrzygające skargę na przewlekłość

postępowania nie zamyka drogi do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty. Jeśli jest

postanowieniem uwzględniającym skargę to nawet otwiera etap, który ma służyć

szybszemu zrealizowaniu głównego celu jakim jest rozstrzygnięcie sprawy

merytorycznie przez wydanie orzeczenia co do istoty sprawy.

Przedstawiona

definicja

postanowienia

kończącego

postępowanie

w sprawie sformułowana została na potrzeby postępowania rozpoznawczego,

może jednak – ze względu na uregulowanie przyjęte w art. 13 § 2 k.p.c. stanowić podstawę definiowania także pojęć: „sprawa egzekucyjna” oraz „inna

sprawa dotycząca wykonania orzeczenia sądowego” – w rozumieniu art. 1 ust. 2

ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. W doktrynie przez „sprawę egzekucyjną”

rozumie się materię załatwianą w postępowaniu egzekucyjnym, czyli przymusowe

wykonanie

orzeczeń

sądowych

oraz

innych

aktów,

natomiast

pojęcie

„inna sprawa dotycząca wykonania orzeczenia sądowego” oznacza wszelkie

kwestie nie należące do zakresu „sprawy egzekucyjnej” a zmierzające do

zrealizowania postanowień zawartych w danym orzeczeniu sądowym, w tym

przede wszystkim czynności techniczno – manualne. W judykaturze wielokrotnie

podnoszono, że w postępowaniu egzekucyjnym, w którym art. 394 § 1

in principio k.p.c. należy stosować „odpowiednio" (art. 13 § 2 k.p.c.)

postanowieniami zaskarżalnymi zażaleniem – oprócz wymienionych w części

III kodeksu postępowania cywilnego – są tylko takie, które kończą lub zmierzają

do zakończenia postępowania egzekucyjnego (por. uchwałę SN z dnia

28 listopada 1969 r. III CZP 83/69, OSNCP 1970, z. 6, poz. 105, postanowienie

SN z dnia 15 kwietnia 1986 r. III CRN 40/86, OSNCP 1987, z. 7, poz. 102 oraz

uchwałę SN z dnia 15 września 1995 r., III CZP 110/95, OSNC 1995, nr 12, poz.

177). W postępowaniu egzekucyjnym – podobnie więc jak w rozpoznawczym –

postanowieniem kończącym to postępowanie jest tylko takie, po wydaniu którego

przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie przewidują dalszego etapu.

W rezultacie należy przyjąć, że orzeczenia wydane przez sąd przełożony

w wyniku wniesienia skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy

w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki nie są postanowieniami

kończącym postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 4241 § 1 i 2 k.p.c. i nie

podlegają

zaskarżeniu

skargą

o

stwierdzenie

niezgodności

z prawem

prawomocnego orzeczenia.

Z przytoczonych względów należało orzec, jak w sentencji (art. 4248 § 1

k.p.c.).

db