II CNP 76/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CNP 76/10

POSTANOWIENIE

Dnia 10 grudnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Dończyk

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 10 grudnia 2010 r.,

skargi „I.” – Spółki Akcyjnej

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia

Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 27 kwietnia 2010 r.,

wydanego w sprawie z wniosku Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Okręgowego w

[…]

przy uczestnictwie „I.” – Spółki Akcyjnej

o nadanie klauzuli wykonalności,

1) umarza postępowanie wywołane skargę;

2) nie obciąża uczestnika postępowania „I.” – Spółki Akcyjnej

kosztami postępowania ze skargi.

Uzasadnienie

„I.” – Spółka Akcyjna wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 27 kwietnia 2010 r.,

którym oddalono zażalenie uczestniczki na postanowienie Sądu Okręgowego w K.

z dnia 11 stycznia 2010 r. uwzględniające wniosek wnioskodawcy o nadanie

klauzuli wykonalności wyrokowi Sądu Okręgowego z dnia 9 lutego 2009r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Instytucja procesowa skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia jest ściśle powiązana z przepisami prawa materialnego

o odpowiedzialności cywilnej Państwa za szkodę wyrządzoną przez wydanie

prawomocnego orzeczenia, które przewidują konieczność uzyskania prejudykatu,

wydanego w odpowiednim postępowaniu, potwierdzającego, że orzeczenie

sądowe, które wyrządziło szkodę, zostało wydane z naruszeniem prawa.

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

w niniejszej sprawie została wniesiona w dniu 28 czerwca 2010 r., a więc

w nieobowiązującym już stanie prawnym. Zgodnie bowiem z ustawą z dnia 22 lipca

2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania

cywilnego oraz ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 155,

poz. 1037), która weszła w życie z dniem 25 września 2010 r., zostały zmienione

przepisy w zakresie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia, jak również – powiązany z tą instytucją – przepis prawa materialnego

o odpowiedzialności cywilnej Państwa za szkodę spowodowaną wydaniem

prawomocnego orzeczenia sądu (art. 4171 § 2 k.c.). Według art. 4241 § 1 k.p.c.,

w nowym brzmieniu, można żądać stwierdzenia niezgodności z prawem jedynie

prawomocnego wyroku kończącego postępowanie w sprawie. W postępowaniu

nieprocesowym, zgodnie z art. 5192 § 1 k.p.c., można żądać stwierdzenia

niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia co do istoty sprawy sądu

drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie. Natomiast według art. 767 4

§ 3 k.p.c. w sprawach egzekucyjnych skarga kasacyjna o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie przysługuje. Według

znowelizowanego art. 4171 § 2 k.c. jeżeli szkoda została wyrządzona przez

wydanie prawomocnego orzeczenia, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu

we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem, chyba że przepisy

odrębne stanowią inaczej. Nowelą dodano również art. 424 1b k.p.c. zgodnie

z którym w wypadku prawomocnych orzeczeń, od których skarga nie przysługuje,

odszkodowania z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego

orzeczenia niezgodnego z prawem można domagać się bez uprzedniego

stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem w postępowaniu ze skargi, chyba

że strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych.

Uwzględniając powyższe regulacje uzyskanie prejudykatu stwierdzającego,

że prawomocne orzeczenie, które wyrządziło szkodę jest niezgodne z prawem, jest

warunkiem dochodzenia odszkodowania od Skarbu Państwa tylko w przypadku

tych orzeczeń sądowych, co do których można wnieść skargę o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, tj. wyroków, postanowień

w postępowaniu nieprocesowym orzekających co do istoty sprawy kończących

postępowanie w sprawie oraz innych orzeczeń w stosunku do których przepisy

szczególne przewidują możliwość wniesienia takiej skargi, np. w art. 1148 1 § 3

k.p.c., czy art. 11511 § 3 k.p.c. W przypadku pozostałych prawomocnych orzeczeń

– co do których nie jest dopuszczalna skarga o stwierdzenie ich niezgodności

z prawem – nie jest konieczne uzyskanie takiego prejudykatu jako warunku

dochodzenia odpowiedzialności odszkodowawczej od Skarbu Państwa.

Według znowelizowanych przepisów skarga o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia sądu w przedmiocie klauzuli wykonalności

jest co do zasady niedopuszczalna, gdyż można ją wnieść tylko w przypadkach,

gdy przepis szczególny wyraźnie tak stanowi. Zgodnie bowiem z art. 7674 § 3

k.p.c. w sprawach egzekucyjnych skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia nie przysługuje. Wprawdzie postępowanie klauzulowe

jest postępowaniem specyficznym w tym sensie, że stanowi swego rodzaju pomost

pomiędzy postępowaniem rozpoznawczym i egzekucyjnym, to jednak przyjąć

należy, że jest objęte normą zawartą w art. 767 4 § 3 k.p.c. Wniosek ten wynika

z wykładni

systemowej.

Postępowanie

klauzulowe

jest

zaliczone

według

systematyki kodeksu postępowania cywilnego do postępowania egzekucyjnego.

Art. 7674 § 3 k.p.c. zawarty jest, podobnie jak przepisy o postępowaniu

klauzulowym, w części trzeciej kodeksu postępowania cywilnego, zatytułowanym

„Postępowanie egzekucyjne”, w tytule I zawierającym przepisy ogólne, w dziale I

dotyczącym

organów

egzekucyjnych,

ich

właściwości

oraz

postępowania

w ogólności. Postępowania klauzulowego będzie więc dotyczyła część przepisów

tego działu, w szczególności art. 7674 § 3 k.p.c. Przekonuje o tym także treść

przepisu szczególnego – art. 11511 § 3 k.p.c., w którym przewidziano możliwość

wniesienia takiej skargi na postanowienie w przedmiocie nadania klauzuli

wykonalności orzeczeniu sądu zagranicznego. Przepis ten byłby zbędny gdyby

możliwość wniesienia takiego środka wynikała z przepisów ogólnych dotyczących

postanowień w przedmiocie klauzuli wykonalności.

Powołana na wstępie ustawa z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy –

Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo

upadłościowe i naprawcze nie zawiera przepisów przejściowych dotyczących skarg

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń wniesionych przed

dniem wejścia w życie tej ustawy. W związku z powyższym ma zastosowanie

generalna

zasada

dotycząca

działania

nowych

przepisów

procesowych,

a mianowicie, że należy je stosować od chwili wejścia ich w życie. Zastosowanie

wobec wniesionej skargi nowych przepisów procesowych powoduje, że sytuacja

skarżącego jest korzystniejsza, gdyż w tym przypadku odpada konieczność

uzyskania prejudykatu w celu dochodzenia od Skarbu Państwa odszkodowania za

niezgodne z prawem orzeczenie sądu.

Uwzględniając powyższe, wniesiona przez powoda przed dniem 25 września

2010 r. skarga, stała się z dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej

niedopuszczalna, co uzasadnia na podstawie art. 355 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1

k.p.c., art. 39821 k.p.c. i art. 42412 k.p.c. umorzenie zainicjowanego nią

postępowania.

W

niniejszej

sprawie

nie

miała

zastosowania

zasada

odpowiedzialności za wynik postępowania wyrażona w art. 98 § 1 k.p.c., gdyż

następcza niedopuszczalność skargi jest skutkiem zmiany stanu prawnego,

a zatem nie można stwierdzić, iż którakolwiek ze stron postępowanie wygrała lub

przegrała (orz. SN z dnia 9 października 1957, 4 CZ 193/57, OSNCK 1959, nr 1,

p. 21), dlatego o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c.

w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 398 21 k.p.c. w zw. z art. 42412 k.p.c. i art. 13

§ 2 k.p.c.

md