Supreme Court dismisses admissibility of extraordinary appeal due to lawyer's failure to pay appeal costs.

Sygn. akt II CNP 61/09

POSTANOWIENIE

Dnia 3 grudnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 3 grudnia 2009 r.

skargi M.T.

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia

Sądu Rejonowego w Ł.

z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt [...]

wydanego w sprawie z wniosku M.T.

przy uczestnictwie B.K., J.K. i K.Ł.

o stwierdzenie nabycia spadku po J.K.

synu S. i M.,

oddala skargę.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w Ł. postanowieniem z dnia 25 stycznia 2008 r. stwierdził, że

spadek po J.K., synu S. i M., zmarłym w dniu 12 listopada 1997 r. w Ł., ostatnio

stale zamieszkałym w Ł., na podstawie ustawy nabyli: żona zmarłego J.K. oraz jego

córki M.T. i B.K. po 1/3 części każda z nich, z tym, że wchodzące w skład spadku

gospodarstwo rolne nabyły: żona zmarłego J.K. oraz siostra K.Ł. po ½ części każda

z nich.

Skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem powyższego orzeczenia

wniosła wnioskodawczyni M.T. zaskarżając je w całości i zarzucając Sądowi

Rejonowemu naruszenie prawa materialnego przez: nieprawidłową wykładnię art.

1062 § 1 k.c. polegającą na wadliwym uznaniu, że trwale niezdolne do pracy

rodzeństwo spadkodawcy posiada pierwszeństwo dziedziczenia gospodarstwa

rolnego – przed zstępnymi spadkodawcy nie posiadającymi kwalifikacji określonych

w art. 1059 k.c. i art. 1060 k.c., w sytuacji, gdy zasada ta dotyczy wyłącznie

rodzeństwa spadkodawcy spełniającego przesłanki z art. 1059 pkt 1 i 2 k.c. oraz

niewłaściwe zastosowanie do ustalonego w sprawie stanu faktycznego art. 1062 §

1 k.c. zamiast art. 1062 § 1 k.c., art. 1063 k.c. i art. 931 k.c. Zarzucając powyższe

skarżąca wskazała, że zaskarżone orzeczenie jest niezgodne z art. 1062 § 1 k.c.,

art. 1063 k.c. i art. 931 k.c. Nadto zdaniem skarżącej przedmiotowa sprawa ma

charakter wyjątkowego wypadku w rozumieniu art. 424 1 § 2 k.p.c., bowiem

zaskarżone

orzeczenie

narusza

podstawowe

zasady porządku

prawnego,

konstytucyjne wolności oraz prawa człowieka i obywatela, tj. prawo własności i

dziedziczenia (art. 21 i 64 Konstytucji, art. 1 Protokołu dodatkowego do Konwencji o

ochronie praw człowieka i podstawowych wolności). Skarżąca podniosła też, że

zwrot „w wyjątkowych wypadkach” nie stanowi osobnej, samodzielnej przesłanki

dopuszczalności skargi, a odnosi się do naruszenia podstawowych zasad porządku

prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, zaś z

ostrożności procesowej, wobec rozbieżnych interpretacji sformułowania „wyjątkowe

wypadki”, wyjaśniła, że nie skorzystała z przysługującego jej uprawnienia do

zaskarżenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku w drodze apelacji, na

skutek uchybienia jej pełnomocnika, który nie opłacił apelacji w należytej

wysokości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej

instancji, gdy przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub

uchylenie tego orzeczenia w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie

było i nie jest możliwe. W wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z prawem

wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych

wolności, albo praw człowieka i obywatela, skarga przysługuje także od

prawomocnego orzeczenia wydanego przez sąd pierwszej lub drugiej instancji,

jeżeli strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych, chyba że jest

możliwa zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie

środków prawnych.

Zatem prawomocne orzeczenie sądu pierwszej instancji wyjątkowo tylko

może być przedmiotem kontroli w postępowaniu skargowym, a mianowicie

w przypadku gdy zachodzi wyjątkowy wypadek, niezgodność z prawem wynika

z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych

wolności albo praw człowieka i obywatela, zaś zmiana lub uchylenie orzeczenia

w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych nie jest możliwa.

W konsekwencji nie można zgodzić się z poglądem skarżącej, że użycie przez

ustawodawcę sformułowania „w wyjątkowych wypadkach” nie wskazuje na istnienie

osobnej, samodzielnej przesłanki skargi oraz, że odnosi się do naruszenia

podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw

człowieka i obywatela. W kwestii tej wielokrotnie wypowiadał się Sąd Najwyższy

zajmując stanowisko, że dopuszczalność skargi od orzeczenia sądu pierwszej

instancji w sytuacji, gdy strona nie skorzystała z przysługujących jej środków

prawnych, uzależniona jest od kumulatywnego spełnienia dwóch przesłanek:

istnienia wyjątkowego wypadku oraz występowania niezgodności z prawem

o kwalifikowanym charakterze, wynikającej z naruszenia podstawowych zasad

porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela

(zob. np. postanowienie SN z dnia 2 lutego 2006 r., I CNP 4/06, OSNC 2006, nr 6,

poz. 113; postanowienie SN z dnia 12 grudnia 2007 r., I CNP 111/07, niepubl.;

postanowienie SN z dnia 22 marca 2007 r., II CNP 35/07, niepubl.; postanowienie

SN z dnia 20 kwietnia 2007 r., IV CNP 37/07, niepubl.; postanowienie SN z dnia

27 listopada 2008 r., II CNP 105/08, niepubl.; wyrok SN z dnia 24 czerwca 2009 r.,

I CNP 28/09, niepubl.). Sąd Najwyższy orzekający w obecnym składzie podziela

ten pogląd, który w tym miejscu nie wymaga szerszego uzasadnienia i odsyła

w tym zakresie do powołanego orzecznictwa, uznając za zbędne przywoływanie

w tym miejscu nie wymaga szerszego uzasadnienia.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego trafnie wskazuje się również, że za

„wyjątkowy wypadek” w rozumieniu art. 4241 § 2 k.p.c. można uznać np.

nieskorzystanie przez stronę z przysługującego jej środka zaskarżenia z powodu

ciężkiej choroby, katastrofy, klęski żywiołowej lub błędnej informacji udzielonej

przez pracownika sądu (zob. postanowienie SN z dnia 2 lutego 2006 r., I CNP 4/06,

OSNC 2006, nr 6, poz. 13). Nadto podkreśla się, że zwykła dbałość o własne

interesy wymaga zachowania należytej staranności w toku postępowania,

co powinno przejawiać się w podejmowaniu przez stronę koniecznych, leżących

w jej interesie, czynności procesowych, z zachowaniem właściwej formy i terminu

do ich dokonania (por. wyrok SN z dnia 24 czerwca 2009 r., I CNP 28/09, niepubl.).

W konsekwencji okoliczność, w której środek zaskarżenia wniesiony z uchybieniem

terminu, niewłaściwie opłacony lub dotknięty brakami został odrzucony, czy też

zaniechanie wniesienia przysługujących stronie środków prawnych, z przyczyn

leżących

po

stronie

zainteresowanego,

wyklucza

uznanie

takich

sytuacji

za wyjątkowy wypadek (zob. np.: wyrok SN z dnia 15 maja 2007 r., V CNP 26/07,

niepubl.; postanowienie SN z dnia 27 listopada 2008 r., II CNP 105/08, niepubl.).

W

niniejszej

sprawie,

wprawdzie

skarżąca

nie

podzieliła

poglądu,

że dopuszczalność skargi od orzeczenia sądu pierwszej instancji w sytuacji, gdy

strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, uzależniona jest od

kumulatywnego spełnienia dwóch przesłanek, tj. istnienia wyjątkowego wypadku

oraz

występowania

niezgodności

z

prawem

wynikającej

z

naruszenia

podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw

człowieka i obywatela, to jednak „z ostrożności procesowej” wskazała na istnienie

wyjątkowego

wypadku

przejawiającego

się

w

tym,

że

wnioskodawczyni

nie skorzystała z przysługującego jej uprawnienia do zaskarżenia postanowienia

o stwierdzeniu nabycia spadku w drodze apelacji, na skutek uchybienia jej

pełnomocnika, który nie opłacił apelacji w należytej wysokości. Należy jednak

stwierdzić, mając na uwadze przyjęte powyżej znaczenie sformułowania „wyjątkowy

wypadek”, że błąd pełnomocnika strony, polegający na nienależytym opłaceniu

apelacji i skutkujący jej odrzuceniem, nie stanowi wyjątkowego wypadku

w rozumieniu art. 4241 § 2 k.p.c.

Z uwagi na powyższe Sad Najwyższy na podstawie art. 424 11 § 1 k.p.c.

orzekł jak w sentencji.