Supreme Court dismisses appeal rejecting duplicate creditor claim in bankruptcy proceedings as res judicata applies.

Sygn. akt II CNP 48/09

POSTANOWIENIE

Dnia 25 listopada 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący)

SSN Wojciech Jan Katner

SSA Barbara Trębska (sprawozdawca)

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 25 listopada 2009 r.,

skargi wierzyciela Banku Spółdzielczego

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia

Sądu Rejonowego w P.

z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. akt [...]

wydanego w postępowaniu upadłościowym

M.D. – prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą „Firma D."

na skutek zażalenia wierzyciela Banku Spółdzielczego

na postanowienie Sędziego Komisarza z dnia 13 sierpnia 2007 r.

w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia wierzytelności

Banku Spółdzielczego złożone w dniu 25 maja 2007 r.

oddala skargę;

oddala wniosek Syndyka masy upadłości M.D. prowadzącego

działalność gospodarczą pod nazwą „Firma D.” o zasądzenie

kosztów postępowania.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 5 listopada 2007 r. Sąd Rejonowy w P. Trybunalskim

w sprawie upadłościowej M.D., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą

„Firma D.", oddalił zażalenie wierzyciela – Banku Spółdzielczego na postanowienie

Sędziego Komisarza z dnia 13 sierpnia 2007 r. w przedmiocie odrzucenia

zgłoszenia wierzytelności Banku Spółdzielczego z dnia 25 maja 2007 r.

W uzasadnieniu powyższego orzeczenia Sąd Rejonowy ustalił, iż w dniu

16 maja 2006 r. wierzyciel upadłego – Bank Spółdzielczy zgłosił w postępowaniu

upadłościowym wierzytelność w kwocie 128 770,73 zł, na którą wystawione zostały

bankowe tytuły wykonawcze oraz tytuły wykonawcze dotyczące

wydania

przewłaszczonych na zabezpieczenie ruchomości. Syndyk masy upadłości odmówił

uznania powyższej wierzytelności na liście wierzytelności. Bank Spółdzielczy nie

zgłosił do listy sprzeciwu, a Sędzia Komisarz zatwierdził ją postanowieniem z dnia

17 stycznia 2007 r. W dniu 25 maja 2007 r. Bank Spółdzielczy ponownie zgłosił

wierzytelność, z tym, że w kwocie 90 286,98 zł. Wynikała ona z tych samych

tytułów wykonawczych co poprzednia. Syndyk odmówił jej uznania, powołując się

na fakt powtórnego zgłoszenia wierzytelności w tym samym postępowaniu.

Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2007 r. Sędzia Komisarz na podstawie art. 199

§ 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 229 p.u.n. odrzucił ponowne zgłoszenie wierzytelności

Banku Spółdzielczego.

Rozpoznając zażalenie wierzyciela na powyższe postanowienie, w którym

skarżący podniósł, że uprawomocnienie się listy wierzytelności nie powoduje

powagi rzeczy osądzonej, a zgłoszenie wierzytelności z dnia 25 maja 2007 r. nie

opiera się na tych samych podstawach i twierdzeniach co poprzednie, Sąd

Rejonowy oddalił je jako niezasadne. Sąd ten podzielił stanowisko Sędziego

Komisarza, iż zgłoszenie wierzytelności dokonane 25 maja 2007 r. jest tożsame ze

zgłoszeniem z dnia 16 maja 2006 r.. Wynika ono bowiem z tych samych umów

kredytowych i bankowych tytułów wykonawczych. Drugie zgłoszenie pomija jedynie

zawarte w pierwszym tytuły wykonawcze dotyczące wydania przewłaszczonych

ruchomości, zmniejszając tym samym kwotę wierzytelności, ale okoliczność ta

prowadzi tylko do modyfikacji wierzytelności zgłoszonej już uprzednio, a nie do

powstania nowej. W ocenie Sądu Rejonowego nie znajduje oparcia w prawie

stanowisko skarżącego, iż prawomocne zgłoszenie wierzytelności z dnia 16 maja

2006 r. nie stanowi powagi rzeczy osądzonej, podobnie jak i twierdzenie, że

obydwa zgłoszenia dotyczą różnych wierzytelności. Z tych względów Sąd podzielił

pogląd o konieczności odrzucenia ponownego zgłoszenia wierzytelności na

podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 229 u.p.n.

W skardze o stwierdzenie niezgodności tego prawomocnego orzeczenia

z prawem, Bank Spółdzielczy zarzucił naruszenie przepisu art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.,

poprzez uznanie, że zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym

stanowi powagę rzeczy osądzonej, a nadto podniósł, że orzeczenie to jest

niezgodne z art. 252 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i

naprawcze ( Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

sądu o jakiej stanowi art. 4241 § 1 i 2 k.p.c. jest nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia, który służy uzyskaniu odszkodowania z tytułu niezgodnego z prawem

działania władzy publicznej. Jako środek nadzwyczajny nie może wszakże

przysługiwać od każdego wadliwego wyroku czy postanowienia kończącego

postępowanie w sprawie. Zgodnie z utrwalonym już w tej mierze orzecznictwem

Sądu Najwyższego, skarga może być uwzględniona tylko wówczas, gdy naruszenie

prawa ma charakter kwalifikowany, rudymentarny, wynikający z ewidentnych

błędów sądu, spowodowanych rażącym naruszeniem zasad wykładni lub

stosowania prawa (por. Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 9 marca 2006 r.,

II BP 6/05, OSNP 2007/3-4/42, z dnia 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05,

OSNC 2007/1/ 17, z 4 stycznia 2007 r., V CNP 132/06. Biul. SN 2007, nr 4, z dnia

3 grudnia 2008 r., V CNP 82/08, niepubl.). Przy wydawaniu bowiem każdego

orzeczenia, sąd stosując prawo dokonuje jego wykładni, która z istoty swej

dopuszcza wielość możliwych interpretacji. Za niezgodne z prawem można zatem

uznać jedynie orzeczenie oczywiście sprzeczne z ogólnie przyjętymi standardami

rozstrzygnięć albo takie, które zostało wydane w wyniku wykładni bezsprzecznie

błędnej lub nieprawidłowego zastosowania prawa, zauważalnych bez głębszej

inferencji prawniczej. W rezultacie nie można stwierdzić niezgodności z prawem

orzeczenia opartego na przepisie prawa, którego treść dopuszcza możliwość

różnych, popartych uzasadnionymi argumentami interpretacji (por. wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 2001 r., SK 18/00, Dz. U. Nr 145, póz. 1638, oraz

wyroki Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2006 r., II BP 1/05, i z dnia 13 grudnia

2005 r., II BP 3/05, niepubl., z dnia 10 czerwca 2008 r. l BP 54/07, niepubl.).

W rozpoznawanej sprawie błędne jest przekonanie skarżącego o rażącym

naruszeniu prawa w rozumieniu wyżej przedstawionym, a więc takiego, które

mogłoby prowadzić do uwzględnienia wniesionej przez niego skargi. Jej zarzuty

dotyczą dwóch kwestii. Po pierwsze, zastosowania przez Sąd Rejonowy art. 199

§ 1 pkt 2 k.p.c., który nakazuje odrzucenie pozwu (a w związku z art. 229 u.p.n.

także wniosku w postępowaniu upadłościowym) w przypadku, gdy o to samo

roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa została już prawomocnie

osądzona, a po drugie, pominięcia przez Sąd treści art. 252 ust. 1 u.p.n. przy

ocenie ponownego zgłoszenia przez skarżącego wierzytelności w aspekcie powagi

rzeczy osądzonej. Rozpoczynając rozważania od drugiego zagadnienia stwierdzić

należy, iż zarzucane naruszenie wskazanego przepisu nie miało miejsca, gdyż nie

mógł być on w przedmiotowej sprawie zastosowany. Przepis ten dotyczy bowiem

możliwości zgłoszenia wierzytelności już po upływie zakreślonego do dokonania tej

czynności terminu, bez względu na przyczynę opóźnienia, aż do zatwierdzenia

ostatecznego planu podziału funduszów masy upadłości (§ 2). Sytuacja taka

odnośnie

do

wierzytelności

zgłoszonej

przez

skarżącego,

której

dotyczy

przedmiotowe orzeczenie Sądu Rejonowego, nie miała miejsca. Zgłaszał on

bowiem wierzytelność dwukrotnie, przy czym pierwszy raz 16 maja 2006 r.

w terminie, a wątpliwość sprowadzała się do tego, czy drugie zgłoszenie (z 25 maja

2007 r.) dotyczyło tej samej co poprzednie wierzytelności, która po rozpoznaniu

pierwszego zgłoszenia nie została na zatwierdzonej liście wierzytelności uznana.

Nie może budzić wątpliwości, iż wierzytelność zgłoszona w dniu 25 maja

2007 r. była objęta także zgłoszeniem z 16 maja 2006 r. Dług upadłego w stosunku

do

Banku

Spółdzielczego

uległ

w

postępowaniu

upadłościowym

jedynie

zmniejszeniu, wskutek sprzedaży przez Bank ruchomości jakie były na jego rzecz

tytułem zabezpieczenia spłaty kredytu przewłaszczone i zostały mu wydane przez

syndyka. Uznając, iż obydwa zgłoszenia dokonane przez skarżącego dotyczyły tej

samej wierzytelności, i że w związku z tym to późniejsze podlegało na mocy

art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. odrzuceniu jako naruszające powagę rzeczy osądzonej,

Sąd Rejonowy nie uchybił powyższej normie prawnej. Kwestia, czy prawomocne

nieuznanie zgłoszonej wierzytelności na liście wierzytelności wywołuje stan powagi

rzeczy osądzonej, nie jest wprost uregulowana w Prawie upadłościowym

i naprawczym, ale była już przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego i doktryny

i to nie po myśli skarżącego. W uzasadnieniu uchwały z dnia 25 sierpnia 1994 r.

(l PZP 33/94, OSNP 1994/10/161) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż w przypadku

ponownego zgłoszenia w postępowaniu upadłościowym tej samej wierzytelności,

podlega ona odrzuceniu na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 68 Prawa

upadłościowego (obecnie art. 229 Prawa upadłościowego i naprawczego)

w zakresie objętym pierwszym wnioskiem. Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia

18 stycznia 2006 r. (V CSK 74/05, Lex Polonica 1383234) na jakie powołuje się

skarżący, dotyczy natomiast innej kwestii, a mianowicie tego, że postępowanie

upadłościowe nie stanowi sprawy w toku w rozumieniu art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., ale

w tym znaczeniu, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wierzytelności, tj. jej uznanie

lub odmowa uznania nie ma waloru rzeczy osądzonej i w przypadku odmowy

uznania wierzyciel będzie mógł jej dochodzić w postępowaniu procesowym (a nie

ponownie w postępowaniu upadłościowym). Podobne stanowisko zajmował Sąd

Najwyższy i we wcześniejszych orzeczeniach. W postanowieniu z dnia 20 grudnia

1996 r. wskazał, iż postanowienia sędziego komisarza i sądu w przedmiocie listy

wierzytelności (...) nie przesądzają zasadności wierzytelności, gdyż jej uznanie lub

odmowa skutkuje tylko w ramach postępowania upadłościowego i nie wyłącza

stosowanego powództwa po jego ukończeniu (II CKU 68/96, Prok. i Pr. 1997/3/34).

Analogiczne zapatrywanie prezentuje doktryna, stojąc na stanowisku, iż odmowa

uznania wierzytelności ma znaczenie wyłącznie dla postępowania upadłościowego,

w którym powoduje ona stan powagi rzeczy osądzonej. Przedmiot rozstrzygnięcia

w przedmiotowej sprawie dotyczył zaś tylko postępowania upadłościowego,

a zatem sytuacja występująca w powołanym przez skarżącego orzeczeniu nie

miała w niej miejsca.

Wobec powyższego rozpoznawana skarga nie może być uznana za

zasadną. Kwestionowane orzeczenie Sądu Rejonowego nie zapadło z oczywistym

i rażącym naruszeniem prawa, było natomiast wyrazem dopuszczalnej wykładni

przepisów prawa procesowego, nie odbiegającej przy tym od dotychczasowej jego

interpretacji dokonanej w orzecznictwie i w doktrynie.

Z tych powodów, na podstawie art. 42411 § 1 k.p.c., orzeczono jak

w sentencji. Nie uwzględniono wniosku Syndyka masy upadłości o zasądzenie

„od pozwanego" na rzecz „powoda" kosztów postępowania w tym kosztów

zastępstwa procesowego, z braku ku temu podstaw, jako że Syndyk masy

upadłości M.D. nie był stroną ani uczestnikiem niniejszego postępowania.