Supreme Court dismisses appeal for non-compliance ruling due to negligible damages and correct procedural interpretation.

Sygn. akt II CNP 43/08

POSTANOWIENIE

Dnia 27 sierpnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)

SSN Gerard Bieniek (sprawozdawca)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 27 sierpnia 2008 r.

skargi T. W.

o

stwierdzenie

niezgodności

z

prawem

prawomocnego

postanowienia

Sądu

Okręgowego w Ł. z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt X Gz (…)

wydanego w sprawie z powództwa T. W.

przeciwko "P.(...)" - Spółce Akcyjnej w Ł.

o zapłatę,

oddala skargę.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 7.10.2005 r. zasądził od pozwanej „P.(...)” S.A. w

Ł. na rzecz powoda T. W. kwotę 10.800 zł oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanej

kwotę 2.400 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego. W motywach wyroku

wskazano, że obciążenie powoda kosztami procesu uzasadnia okoliczność, iż pozwana

była podmiotem postępowania układowego, a więc dochodzona w tym procesie

wierzytelność mogła być bez powodów zgłoszona na listę wierzytelności. Z tego

względu wniosek strony pozwanej zawarty w odpowiedzi na pozew o przyznanie

kosztów procesu zasługiwał na uwzględnienie.

Powód zaskarżył zażaleniem rozstrzygnięcie o kosztach zawarte w wyroku Sądu

Rejonowego. Zarzucił, że pozwana wbrew wymaganiom wynikającym z art. 479 9 § 1

k.p.c. nie załączyła do odpowiedzi na pozew potwierdzenia doręczenia tego pisma

bezpośrednio powodowi bądź potwierdzenia jego nadania listem poleconym, a więc

odpowiedź na pozew winna być stosownie do powołanego przepisu zwrócona stronie

pozwanej bez wzywania do usunięcia braków formalnych. Konsekwentnie należało więc

przyjąć, że brak było wniosku o zasądzenie kosztów procesu i Sąd Rejonowy nie miał

podstawy do rozstrzygnięcia o kosztach.

Sąd Okręgowy w Ł. postanowieniem z dnia 21.02.2006 r. zażalenie oddalił. Sąd

ten wskazał, że obowiązek określony w art. 4799 § 1 k.p.c. dotyczy tylko pism

procesowych składanych w toku postępowania. Nie obejmuje więc pierwszych pism

procesowych składanych przez strony, a takim pismem jest odpowiedź na pozew.

Powód w dniu 18.02.2008 r. wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

postanowienia Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 21.02.2006 r. Jako podstawę skargi

wskazał rażące naruszenie przepisów postępowania cywilnego tj. art. 479 9 § 1 k.p.c.

przez dokonanie jego błędnej wykładni, w następstwie czego przepisu tego nie

zastosowano w sprawie i orzeczono o kosztach procesu mimo braku skutecznie

zgłoszonego wniosku w tym przedmiocie. Uprawdopadabniając wyrządzenie szkody

powód wskazał, że strona pozwana dokonała potrącenia kwoty 2.400 zł z przekazanej

mu należności zasądzonej wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 7.10.2005 r. Wskazując

na powyższe wniósł o stwierdzenie, że zaskarżone postanowienie jest niezgodne

z prawem tj. z art. 4799 § 1 i art. 321 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. W pierwszej kolejności należy rozważyć dopuszczalność w niniejszej sprawie

skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem. Zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c. skarga o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje od

prawomocnego orzeczenia sądu II instancji kończącego postępowanie w sprawie. Taka

treść art. 4241 § 1 k.p.c., która obowiązywała zarówno w chwili wydania

kwestionowanego postanowienia, jak i wniesienia skargi, uzasadniały jednoznacznie

wniosek, że skarga jest niedopuszczalna. Postanowienie rozstrzygające o kosztach

procesu nie jest bowiem postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20.12.1996 r. I CZ 30/96, OSNC 1997, nr 3,

poz. 34; postanowienie z dnia 19.01.2006 r. III BP 6/05, niepublik.).

Stan prawny, który jest podstawą rozpoznania niniejszej skargi uległ jednak

zmianie. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 1.04.2008 r. Sk 77/06 (Dz. U. Nr 59,

poz. 367) orzekł, że art. 4241 § 1 i 2 k.p.c. w części obejmującej słowa „kończącego

postępowanie w sprawie” jest niezgodny z art. 32 ust. 1 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji

RP. W ten sposób otwarto możliwość kwestionowania w drodze skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem także postanowień (orzeczeń), które nie kończą postępowania

w sprawie. Takim jest niewątpliwie postanowienie rozstrzygające o kosztach.

Powstaje pytanie, czy skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego należy odnosić

do niniejszej sprawy. Odpowiedź musi być pozytywna. Na podstawie art. 42412 w

związku z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy zobowiązany jest do stosowania

art. 316 § 1 k.p.c., czyli wydając wyrok bierze pod uwagę stan rzeczy istniejący w chwili

zamknięcia sprawy. Oznacza to, że orzekając w niniejszej sprawie trzeba uwzględnić

wskazany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego.

2. Odnosząc się merytorycznie do treści skargi stwierdzić należy, że pogląd Sądu

Okręgowego odnośnie wykładni art. 4791 § 1 k.p.c. jest oczywiście błędny. Należy

wprawdzie zgodzić się z tym, że przepis art. 4791 § 1 k.p.c. nie tylko nie stosuje się do

pism procesowych wyliczonych wyczerpująco w § 2 art. 479 k.p.c., ale nie dotyczy

również wniesienia pozwu. Jest to oczywiste, gdyż wniesienie pozwu wszczyna

postępowanie, wszakże od tej chwili mamy już do czynienia z „tokiem sprawy” w

rozumieniu art. 4799 § 1 k.p.c. To zaś prowadzi do wniosku, że skoro odpowiedź na

pozew nie została wymieniona w art. 4799 § 2 k.p.c., a jednocześnie wnoszona jest „w

toku sprawy”, to znajduje tu zastosowanie art. 4799 § 1 k.p.c.

3. Szerokie otwarcie przez Trybunał Konstytucyjny możliwości kwestionowania w

drodze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń sądu II

instancji, także tych, które nie kończą postępowania w sprawie jako całości, nie oznacza

jednak, aby skarga o stwierdzenie niezgodności zmieniła swój charakter prawny, w

szczególności charakter procesowy. Nadal pozostaje ona specjalnym procesowym

środkiem prawnym, ulokowanym wśród nadzwyczajnych środków zaskarżenia, którego

celem jest stwierdzenie, że prawomocne orzeczenie sądu II instancji jest mimo to

niezgodne z prawem. Jeśli więc jest to nadzwyczajny środek zaskarżenia, to takim musi

pozostać. Uzasadnia to restryktywną wykładnię, także co do wymagań, jakie muszą być

spełnione przy wniesieniu skargi. Jednym z nich jest uprawdopodobnienie wyrządzenia

szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy. Sama

wysokość szkody nie ma zasadniczo większego znaczenia. Uzasadnione jednak jest

przyjęcie – właśnie ze względu na nadzwyczajny charakter tego środka - że szkoda w

znikomym lub symbolicznym rozmiarze nie uzasadnia prawa do wniesienia skargi.

Należy bowiem wskazać, że uwzględnienie skargi i stwierdzenie, że prawomocne

orzeczenie jest niezgodne z prawem, ma charakter prejudykatu, stwarza bowiem

możliwość dochodzenia od Skarbu Państwa odszkodowania za szkodę przez wydanie

bądź wydanie i wykonanie zaskarżonego orzeczenia. Stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego orzeczenia jest więc nieodzownym, choć nie jedynym

warunkiem uwzględnienia powództwa o odszkodowanie. Z tego względu nie można

przejść do porządku dziennego nad rozmiarem szkody, jakkolwiek wysokość szkody nie

znalazła wyrazu w normatywnej treści przepisu. Nie można jednak uznać, aby

zastosowanie tego nadzwyczajnego środa zaskarżenia uzasadniała szkoda znikoma

bądź wręcz symboliczna. Z takim przypadkiem mamy do czynienia w okolicznościach tej

sprawy i z tego względu skargę oddalono (art. 42411 k.p.c.).