II CNP 40/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CNP 40/12

POSTANOWIENIE

Dnia 20 września 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 września 2012 r.,

skargi M. G., T. G.,

P. A. i R. A.

o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 22 kwietnia 2010 r., wydanego

w sprawie z powództwa "P." Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością

przeciwko M. G., T. G.,

P. A. i R. A.

o uznanie czynności prawnych za bezskuteczne,

1. odrzuca skargę,

2. zasądza od każdego ze skarżących na rzecz "P." spółki z

o.o. kwoty po 300 zł (trzysta złotych) tytułem zwrotu

kosztów postępowania wywołanego wniesieniem skargi.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa P. spółki z o.o.

przeciwko M. G., T. G., P. A. i R. A. o uznanie czynności prawnych za

bezskuteczne, wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2010 r. - w celu ochrony wierzytelności

powódki przeciwko dłużnikowi A. W., obejmującej należność główną w kwocie 210

000 zł z odsetkami i kosztami procesu, wynikającą z nakazu zapłaty Sądu

Okręgowego z dnia 10 lipca 2003 r., i z postanowienia tego Sądu z dnia 11

października 2004 r.,– uznał za bezskuteczne w stosunku do powódki: umowę

darowizny z dnia 22 grudnia 2003 r., na podstawie której J. i A. małż. W. darowali

T. i M. małż. G. nieruchomości położone w B., objęte księgami wieczystymi nr /…/ ,

prowadzonymi przez Sąd Rejonowy, oraz umowę sprzedaży z dnia 9 lipca 2007 r.,

na podstawie której T. i M. małż. G. sprzedali P. i R. małż. A. udział wynoszący

9/10 we współwłasności opisanych nieruchomości, oddalił dalej idące powództwo i

zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz powódki kwotę 29 452 zł tytułem zwrotu

kosztów procesu.

Apelacja pozwanych M. G. i P. A., wniesiona po upływie przepisanego

terminu, została postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 7 czerwca 2010 r.

odrzucona, a wniosek tych pozwanych o przywrócenie terminu do wniesienia

apelacji został zarządzeniem przewodniczącego z dnia 16 sierpnia 2010 r.

zwrócony z powodu nieusunięcia braków formalnych. Z kolei zażalenie na to

zarządzenie zostało odrzucone postanowieniem Sądu Apelacyjnego z dnia 17

listopada 2010 r.

W dniu 24 maja 2012 r. M. G., T.G., P. A. i R. A. wnieśli skargę o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego z

dnia 22 kwietnia 2010 r., w której zarzucili naruszenie art. 534 k.c. przez

uwzględnienie powództwa pomimo upływu pięciu lat od daty zakwestionowanej

czynności prawnej, art. 531 § 2 w związku z art. 527 § 2 i art. 534 k.c. przez

uznanie za bezskuteczną wobec wierzyciela czynności prawnej zdziałanej przez

osobę trzecią z kolejnym podmiotem pomimo upływu pięciu lat od dokonania

czynności między dłużnikiem a osobą trzecią, i art. 165 § 2 k.p.c. przez przyjęcie,

że zaistniały skutki prawne określone w tym przepisie, mimo że przesyłka

zawierająca pozew była adresowana do niewłaściwego sądu.

Skarżący twierdzili, że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniający

wniesienie skargi od wyroku sądu pierwszej instancji, ponieważ po wydaniu

zaskarżonego wyroku a przed upływem terminu do wniesienia apelacji zmarła

matka M. G. i P. A., J. W., i ze względu na zły stan zdrowia ojca, A. W., ciężar

organizacji pogrzebu spoczął na barkach córek i ich rodzin. Zdaniem skarżących,

niezgodność z prawem zaskarżonego wyroku wynika z naruszenia podstawowych

zasad porządku prawnego, w sprawie tej bowiem doszło do naruszenia zasady

pewności prawa na skutek nieuwzględnienia prekluzji przewidzianej w art. 534 k.c.,

którą sąd powinien brać pod rozwagę z urzędu. Zasada wyrażona w art. 165 § 2

k.p.c., do której odwołał się Sąd Okręgowy, przyjmując, że pozew został wniesiony

w dniu 22 grudnia 2008 r., dotyczy tylko pisma prawidłowo zaadresowanego,

podczas gdy pozew P. spółki z o.o., nadany w urzędzie pocztowym w dniu 22

grudnia 2008 r., został skierowany do niewłaściwego sądu, a do Sądu Okręgowego,

który był rzeczowo właściwy, wpłynął dopiero w dniu 28 grudnia 2008 r. W takiej

sytuacji za datę złożenia pozwu należało uznać datę, w której sąd niewłaściwy

przekazał pozew sądowi właściwemu. Skarżący powołali się na stanowisko

wyrażone w uchwale połączonych Izb: Cywilnej i Administracyjnej oraz Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 1987 r., III CZP

33/87 (OSNCP 1988, nr 6, poz. 73).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c., można żądać stwierdzenia niezgodności

z prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji kończącego postępowanie

w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana

lub uchylenie tego wyroku w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie

było i nie jest możliwe. W wyjątkowych wypadkach – jak stanowi § 2 powołanego

artykułu – gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad

porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela,

można także żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

sądu pierwszej lub drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli

strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, chyba że jest

możliwa zmiana lub uchylenie wyroku w drodze innych przysługujących stronie

środków prawnych.

W przytoczonych przepisach wyrażona została zasada, że przesłanką

dopuszczalności skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia jest wykorzystanie przez stronę przysługujących jej środków prawnych.

Wyjątek od tej zasady przewiduje art. 4241 § 2 k.p.c., który w sytuacji, gdy strona

nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, uzależnia dopuszczalność

skargi od kumulatywnego spełnienia dwóch przesłanek: istnienia wyjątkowego

wypadku

oraz

występowania

niezgodności

z

prawem

o

kwalifikowanym

charakterze, wynikającej z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego

lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela. Pojęcie „wypadek

wyjątkowy” odnosi się

przy tym

do

przyczyny niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku oraz do powodów, dla których strona nie skorzystała

z możliwości jego zaskarżenia.

W

orzecznictwie

Sądu

Najwyższego

jako

przykłady

„wypadków

wyjątkowych”, o których mowa w art. 4241 § 2 k.p.c., wskazuje się ciężką chorobę

strony, która uniemożliwiła wniesienie środka odwoławczego, jej stan psychiczny

uniemożliwiający podjęcie rozsądnej decyzji co do zaskarżenia wyroku sądu

pierwszej instancji, katastrofę, klęskę żywiołową, uzyskanie błędnej informacji od

pracownika sądu co do sposobu i terminu zaskarżenia (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 2 lutego 2006 r., I CNP 4/06, OSNC 2006, nr 6, poz. 113,

z dnia 22 czerwca 2007 r., III CNP 37/07, OSNC 2007, nr 3, poz. 47, z dnia

30 listopada 2007 r., III CNP 67/07, OSNC-ZD 2008, nr C, poz. 90, z dnia 7 lutego

2008 r., IV CNP 217/07, OSNC-ZD 2008, nr D, poz. 114).

Skarżący, wnosząc o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

wyroku Sądu pierwszej instancji, jako przyczynę nieskorzystania z możliwości jego

zaskarżenia w przepisanym terminie wskazali śmierć J. W. i

konieczność

zorganizowania pogrzebu w otwartym terminie do wniesienia apelacji. Wskazana

przyczyna nie może być uznana za wyjątkowy wypadek w rozumieniu art. 4241 § 2

k.p.c. Nawet tak poważne i trudne wydarzenie, jakim jest śmierć członka rodziny,

nie zwalniała bliskich zmarłego od obowiązku dokonania koniecznych czynności

procesowych, zwłaszcza że – obok córek zmarłej J. W. – stronami byli także ich

małżonkowie i istniała możliwość podzielenia się poszczególnymi czynnościami.

Skarżący pomijają też okoliczność, że M. G. i P. A. nie usunęły braków formalnych

wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, mimo że dokonanie tej

czynności przypadało już w pewien czas po pogrzebie.

Przewidziane w art. 4241 § 2 k.p.c. wyjątkowe wypadki, umożliwiające

złożenie skargi od prawomocnego wyroku wydanego przez sąd pierwszej instancji,

powinny być jednoznacznie wykazane. W razie powołania się na naruszenie

podstawowych zasad porządku prawnego konieczne jest wykazanie, że dana

zasada istnieje i ma podstawowe znaczenie dla porządku prawnego oraz dokładne

określenie w jaki sposób doszło do jej naruszenia (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 22 lutego 2006 r., IV CNP 11/06, niepubl. oraz z dnia 6 grudnia

2006 r., V CNP 142/06, niepubl.).

Podniesiony przez skarżących zarzut naruszenia podstawowych zasad

porządku prawnego jest ogólnikowy i nie zawiera dostatecznych argumentów

świadczących o występowaniu niezgodności z prawem o kwalifikowanym

charakterze.

Wskazując

na

naruszenie

zasady

pewności

prawa

przez

nieuwzględnienie prekluzji skarżący przypisali decydujące znaczenie okoliczności,

że pozew wniesiony przez P. spółkę z o.o. przed upływem pięcioletniego terminu z

art. 534 k.c. został skierowany do niewłaściwego Sądu i przekazany właściwemu

sądowi już po upływie tego terminu. Uszło jednak uwagi skarżących, że uchwała

połączonych Izb: Cywilnej i Administracyjnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 1987 r., III CZP 33/87, dotyczyła zupełnie

innej kwestii, chodziło w niej bowiem o zachowanie terminu do wniesienia środka

odwoławczego, który – jak wiadomo – musi być wniesiony do sądu, który wydał

zaskarżony wyrok. Skarżący nie wykazali więc, że charakter zarzucanego

naruszenia, które – ich zdaniem – miało doprowadzić do niezgodności z prawem

zaskarżonego wyroku, przemawiał za uznaniem go za wyjątkowe.

Konkludując trzeba stwierdzić, iż nie zachodzi wyjątkowy wypadek, o którym

mowa w art. 4241 § 2 k.p.c. Jeżeli zaś nie zachodzi wyjątek, o którym mowa

w powołanym przepisie, skarga podlega odrzuceniu.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 4248 § 2 k.p.c. oraz art.

98 i art. 99 w związku z art. 391 § 1, art. 39821 i art. 42412 k.p.c. postanowił,

jak w sentencji.

jw