II CNP 22/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CNP 22/12

POSTANOWIENIE

Dnia 30 lipca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 30 lipca 2012 r.,

skargi A. G. i M. G.

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

Sądu Rejonowego w Z. z dnia 28 grudnia 2009 r.,

wydanego w sprawie z powództwa A. W.

przeciwko A. G. i M. G.

o zapłatę,

odrzuca skargę.

Uzasadnienie

Pozwani A. G. i M. G. wnieśli skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Z. z dnia 28 grudnia 2009 r., którym

zasądzono od nich na rzecz powoda A. W. kwoty po 44 580 zł tytułem zachowku.

Skarżący zaskarżyli ten wyrok w części zasądzającej kwoty ponad 12 500 zł od

każdego z nich podnosząc, że powód dochodził zachowku w tej wysokości, wobec

czego zasądzenie przewyższającej ją sumy stanowiło naruszenie art. 321 § 1 k.p.c.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Rejonowy wyjaśnił, że potraktował jako

rozszerzenie powództwa oświadczenie pełnomocnika powoda, który wniósł o

ustalenie wartości nieruchomości darowanej przez spadkodawcę pozwanym,

stanowiącej podstawę obliczenia zachowku, w oparciu o jej cenę wskazaną w

umowie sprzedaży zawartej przez pozwanych 19 czerwca 2008 r.

Skarżący oparli skargę na podstawie naruszenia zasady dyspozycyjności

wyrażonej w art. 321 § 1 k.c.

Ten sam przepis wskazany został jako ten, z którym zaskarżone orzeczenie

jest niezgodne.

Skarżący wyjaśnili, że na skutek wydania zaskarżonego orzeczenia ponieśli

szkodę, ponieważ zobowiązani zostali do zapłaty kwot po 32 080 zł ponad żądanie

pozwu i w celu wyegzekwowania tej kwoty toczy się przeciwko nim postępowanie

egzekucyjne.

Stwierdzili też, że wzruszenie wyroku w drodze innych środków prawnych nie

jest możliwe, ponieważ upłynął termin do wniesienia apelacji, a wniosek pozwanych

o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia

zaskarżonego wyroku został oddalony. Pozwanym nie przysługują żadne

nadzwyczajne środki zaskarżenia kwestionowanego przez nich orzeczenia.

Wyjątkowość niniejszego wypadku skarżący łączą z naruszeniem przy jego

wydaniu podstawowych zasad porządku prawnego, a także tym, że pełnomocnik

pozwanych nie został zawiadomiony o terminie rozprawy, po której Sąd wydał ten

wyrok, w wyniku czego skarżący zostali pozbawieni możliwości wniesienia środka

odwoławczego.

Z tych przyczyn skarżący wnieśli o stwierdzenie niezgodności wyroku

w zaskarżonym zakresie z prawem, tj. z art. 321 k.p.c. i zasądzenie od powoda na

ich rzecz zwrotu kosztów postępowania wywołanego skargą.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4245 § 1 k.p.c. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia, powinna zawierać szereg elementów konstrukcyjnych.

Należą do nich:

1) oznaczenie wyroku, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest on

zaskarżony w całości lub w części,

2) przytoczenie jej podstaw oraz ich uzasadnienie,

3) wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżony wyrok jest niezgodny,

4) uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie

wyroku, którego skarga dotyczy,

5) wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków

prawnych nie było i nie jest możliwe, a ponadto - gdy skargę wniesiono, stosując

art. 4241 § 2 - że występuje wyjątkowy wypadek uzasadniający wniesienie skargi,

6) wniosek o stwierdzenie niezgodności wyroku z prawem.

Skarga wniesiona przez pozwanych nie czyni zadość tym wszystkim

wymaganiom. Nie zostały w niej zrealizowany obowiązek przewidziany w art. 4245

§ 1 pkt 5 k.p.c., to znaczy obowiązek wykazania, że wzruszenie zaskarżonego

wyroku w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe, a ponadto gdy skargę wniesiono, stosując art. 4241 § 2 - że występuje wyjątkowy wypadek

uzasadniający wniesienie skargi. Niniejsza skarga wniesiona została od wyroku

sądu

pierwszej

instancji,

który nie

został

zaskarżony

z

wykorzystaniem

przewidzianych prawem środków. W takim wypadku dopuszczalność skargi

wymaga łącznego spełnienia dwóch przesłanek - istnienia wyjątkowego wypadku

oraz występowania kwalifikowanej postaci niezgodności kwestionowanego wyroku

z prawem, która wynikać musi z naruszenia podstawowych zasad porządku

prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela (por. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2006 r., I CNP 4/06, OSNC

2006/6/113, podobne stanowisko wyrażone zostało w szeregu późniejszych, nie

publikowanych orzeczeń). Wystąpienie takiego wyjątkowego wypadku strona

powinna wykazać w skardze, w ramach realizacji obowiązku przewidzianego w art.

4245 § 1 pkt 5 k.p.c. Wyjątkowość rozumieć należy jako stan o szczególnym

charakterze,

który

usprawiedliwia

niewykorzystanie

zwykłych

instrumentów

procesowych w celu poddania kontroli i usunięcia orzeczenia wadliwego.

W rozpatrywanym przypadku wymagania te nie zostały spełnione. Wbrew

twierdzeniu skarżących niezaskarżenie w terminie wyroku nastąpiło z przyczyn

zawinionych

przez

stronę

pozwaną.

Pełnomocnik

pozwanych

otrzymał

zawiadomienie o terminie rozprawy, po zamknięciu której został wydany wyrok

(k. 214 akt …), zaś pozwani, wzywani do osobistego stawiennictwa nie odebrali

skierowanej do nich korespondencji. Przy czym dwa miesiące wcześniej,

odpowiadając na pismo pełnomocnika strony przeciwnej zawierające m. in.

informację, że pozwani zmienili miejsce zamieszkania i nie powiadomili o tym sądu,

pełnomocnik pozwanych stwierdził, że według jego wiedzy zmiana taka nie

nastąpiła. Zagadnienie przyczyn uchybienia terminu do złożenia wniosku

o uzasadnienie wyroku było przedmiotem oceny w postępowaniu o przywrócenie

terminu do dokonania tej czynności, w którym Sąd Rejonowy

nie znalazł

przesłanek umożliwiających przyjecie, że do uchybienia doszło bez winy strony

pozwanej, bowiem przyczyną nieodnotowania terminu rozprawy w kancelarii

pełnomocnika pozwanych było zaniedbanie pracownika tej kancelarii, a przyczyną

niedowiedzenia się o tym terminie przez pozwanych – nieodebranie korespondencji

kierowanej do nich na adres wskazany jako prawidłowy. Takie zaniedbania nie

mogą być uznane za zdarzenie o wyjątkowym charakterze. O ile więc zgodzić się

należy ze skarżącymi, że wykazane zostały przez nich ustawowe kryteria

kwalifikowanej niezgodności orzeczenia z prawem, o tyle nie został należycie

wypełniony obowiązek wykazania wyjątkowości rozpatrywanego wypadku.

W konsekwencji skarga pozwanych nie wypełnia ustawowych wymagań

konstrukcyjnych, co uzasadnia jej odrzucenie na podstawie art. 424 8 § 1 k.p.c.

db