II CNP 214/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CNP 214/07

POSTANOWIENIE

Dnia 29 stycznia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Kwaśniewski

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 29 stycznia 2008 r.,

skargi A. Ł. i K. Ł.

o

stwierdzenie

niezgodności

z

prawem

prawomocnego

postanowienia

Sądu

Okręgowego w Ł. z dnia 30 sierpnia 2007 r., sygn. akt III Ca (...),

wydanego w sprawie z powództwa A. Ł. i K. Ł.

współwłaścicieli Z.P.H.U. „G.(...)” Spółki Cywilnej w Ł.

przeciwko Miastu Ł. - Prezydentowi Miasta Ł.

o zapłatę,

odrzuca skargę.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2007 r. [(sygn. akt III Ca (...)] Sąd Okręgowy

w Ł. odrzucił apelację powodów wniesioną od wyroku Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 13

kwietnia 2007 r. [sygn. akt I C (…)]. Sąd drugiej instancji stwierdził, że złożony wraz z

apelacją wniosek powodów o zwolnienie od kosztów sądowych został zwrócony

zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału, a ponowny wniosek powodów w tym

przedmiocie z załączonym już do niego oświadczeniem majątkowym Sąd Rejonowy

oddalił postanowieniem z dnia 26 czerwca 2007 r. W tym samym dniu powodowie uiścili

pozostałą część opłaty sądowej od apelacji w kwocie 1995 zł.

Uzasadniając odrzucenie apelacji na podstawie art. 373 k.p.c. Sąd Okręgowy

stwierdził, że od apelacji wniesionej 28 maja 2007 r. nie została uiszczona stosunkowa

opłata sądowa w należnej wysokości, a na skutek zwrotu, a następnie oddalenia

kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych zachodziła podstawa do

odrzucenia apelacji.

Powodowie wnieśli skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia

odrzucającego apelację powołując się na naruszenie przepisów postępowania, a

mianowicie art. 130 § 1 k.p.c., art. 370 k.p.c. i art. 373 k.p.c. przez zastosowanie

nieistniejących rygorów procesowych i bezzasadne odrzucenie apelacji wniesionej w

ustawowym terminie.

Skarżący wskazali na niemożność wzruszenia

kwestionowanego

skargą

postanowienia w drodze środków prawnych oraz powołali się na poniesienie szkody

wywołanej tym postanowieniem w kwocie 2400 zł, obejmującej zwrócone pozwanemu

przez powoda koszty postępowania. Nadto powodowie uznali za szkodę wcześniejsze

pozbawienie ich możliwości dysponowania własnymi środkami pieniężnymi wskutek

wydania zaskarżonego postanowienia, a nadto nieuzyskanie dochodzonej przez

powodów kwoty 40.487,60 zł oraz krzywdę wynikającą z naruszenia dóbr osobistych

wskutek

pozbawienia

ich

konstytucyjnego

prawa

rozpoznania

sprawy

w

dwuinstancyjnym postępowaniu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga powodów podlegała odrzuceniu, ponieważ nie spełnia wymogu

określonego w art. 4245 § 1 pkt. 4 k.p.c.

W rozpoznawanej sprawie istotne jest to, iż kwestionowane postanowienie

zamknęło powodom tylko możliwość kontroli instancyjnej (apelacyjnej) wyroku Sądu I

instancji. W konsekwencji istnieje wyrok Sądu Rejonowego z dnia 13 kwietnia 2007 r.

[(sygn. akt I C (…)], korzystający z waloru prawomocności i powagi rzeczy osądzonej

(art. 365 i 366 k.p.c.). Nie został on zakwestionowany również w tej skardze, zatem nie

może podlegać jakiejkolwiek weryfikacji w postępowaniu wszczętym wniesieniem tej

skargi. Jego istnienie oznacza, że przegrywająca merytorycznie spór strona powodowa

obowiązana jest ponieść na rzecz strony przeciwnej koszty procesu (art. 98 k.p.c.). Ta

konstatacja ma zasadnicze znaczenie, ponieważ przedstawioną w skardze szkodą są

m.in. koszty postępowania sądowego zasądzone i zapłacone na rzecz przeciwnika

procesowego.

Zasądzone przez Sąd Rejonowy koszty postępowania sądowego oznaczają

wydatek obciążający stronę pozwaną, ale wydatek akcesoryjny, uzależniony od wyniku

sporu (art. 98 k.p.c.). Merytoryczny wynik procesu, uwidoczniony w prawomocnym

wyroku Sądu Rejonowego jest jednak dla strony skarżącej w całości niekorzystny. W

sferze orzekania o kosztach procesu obowiązują dwie podstawowe zasady: unifikacji

oraz odpowiedzialności za wynik sporu (art. 98 § 1 i 108 § 1 k.p.c.), nakazujące

orzeczenie o nich w sposób całościowy, uzależniony od rezultatu procesu (unormowanie

z art. 101 i 103 k.p.c. ma charakter wyjątkowy, nie dotyczący rozpoznawanej skargi),

Uznaniu wydatkowanych przez stronę skarżącą kosztów procesu za szkodę (art.

4241 § 1 k.p.c.) sprzeciwiają się też materialnoprawne przepisy odszkodowawcze,

dotyczące związku przyczynowego między zdarzeniem sprawczym a poniesionym

uszczerbkiem majątkowym (art. 361 k.c.). W granicach tego związku należy ocenić stan

rzeczy, który by istniał przy niewydaniu przez Sąd Okręgowy w Ł. postanowienia

odrzucającego apelację. Nastąpiłaby wówczas merytoryczna ocena wniesionej apelacji,

obejmująca również orzeczenie w przedmiocie kosztów procesu całego postępowania

sądowego. Tak więc weryfikacja prawidłowości orzeczenia o wszystkich kosztach

procesu mogłaby być dokonana wyłącznie w wyroku Sądu II instancji wydanym po

merytorycznym rozpoznaniu apelacji.

Strona skarżąca – w następstwie procesowego ukształtowania zakresu swojej

skargi – została pozbawiona możliwości dowodzenia, że wynik postępowania

odwoławczego byłby dla niej korzystny. Również Sąd Najwyższy nie ma kognicji do

zastępowania sądu drugiej instancji i rozstrzygania, jakiej treści orzeczenie odwoławcze

powinno zapaść w następstwie rozpoznania nieodrzuconej apelacji (por. orzeczenie

Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2006 r., V CNP 79/05, niepubl.). Tym samym nie

można uznać za uprawdopodobnienie szkody spowodowanej wydaniem zaskarżonego

skargą postanowienia kwoty 40.487,60 zł dochodzonej przez powodów w sprawie

zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego [sygn. akt I C (...)].

Trudno

też

uznać

za

uprawdopodobnienie

wyrządzonej

zaskarżonym

orzeczeniem szkody stwierdzenie powodów o pozbawieniu ich możliwości dłuższego

dysponowania własnymi środkami pieniężnymi, a to wskutek „przyśpieszenia”

poniesienia

przez

skarżących

kosztów

postępowania

w

następstwie

wydania

zaskarżonego postanowienia. Twierdzenie takie nie zostało nawet poparte wskazaniem

na jakikolwiek rozmiar tak rozumianej nader hipotetycznie szkody.

Zaskarżając jedynie postanowienie o odrzuceniu apelacji strona skarżąca nie

uprawdopodobniła, gdyż nie mogła uprawdopodobnić, powstania szkody w wyniku

poniesienia wskazanych kosztów procesu (art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c.), dlatego należało

skargę odrzucić (art. 4248 § 1 k.p.c.).

Podłożem

powyższej

skargi

było

bezzasadne

uniemożliwienie

kontroli

instancyjnej (apelacyjnej) wyroku sądu pierwszej instancji. Weryfikacja niezgodności z

prawem tego wyroku w trybie skargi z art. 4241 k.p.c. jest jednak możliwa. Należy

bowiem uznać, że niezgodne z prawem zamknięcie drogi do instancji odwoławczej,

będące naruszeniem uprawnień chronionych przepisami konstytucyjnymi (art. 78

Konst.), uprawnia stronę do złożenia skargi od prawomocnego orzeczenia sądu

pierwszej instancji (art. 4241 § 2 k.p.c.). Przesłanki bezprawności orzeczenia formalnego

uniemożliwiającego kontrolę apelacyjną orzeczenia pierwszoinstancyjnego podlegają

ocenie przy rozpoznaniu skargi na to ostatnio wymienione orzeczenie, na równi z innymi

przesłankami przewidzianymi w tym przepisie (postanowienie SN z dnia 4 lipca 2006 r.,

V CNP 86/06, OSNC 2007, nr 3, poz. 47).