Supreme Court dismisses VAT invoice claim by auction buyer as non-party to enforcement proceedings.

Sygn. akt II CNP 169/07

POSTANOWIENIE

Dnia 22 stycznia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Helena Ciepła (przewodniczący)

SSN Gerard Bieniek

SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 22 stycznia 2008 r.,

skargi „D.(...)” Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K.

o

stwierdzenie

niezgodności

z

prawem

prawomocnego

postanowienia

Sądu

Okręgowego w K. z dnia 22 kwietnia 2005 r., sygn. akt II Cz (…), wydanego w sprawie

ze skargi nabywcy prawa wieczystego użytkowania i prawa własności – „D.(...)” Spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K.

na czynność Komornika Sądowego Rewiru I przy Sądzie Rejonowym w K.,

przy udziale dłużnika „G.(...)” Spółki Akcyjnej w K.,

odrzuca skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2004 r., przysądził na

rzecz Spółki z o.o. „D.(...)” w K. prawo użytkowania wieczystego gruntu i własność

budynków odnośnie do nieruchomości objętej księgą wieczystą nr (...) za cenę 670.000,złotych. Komornik odmówił wystawienia faktury VAT w związku ze sprzedażą licytacyjną

wymienionej nieruchomości, a skargę na w/w odmowę wniesioną przez nabywcę, który

cenę uregulował, Sąd Rejonowy oddalił. Postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2005 r. Sąd

Okręgowy w K. oddalił zażalenie nabywcy podzielając pogląd sądu pierwszej instancji,

że organem, który dokonuje sprzedaży nieruchomości w rozumieniu przepisów ustawy z

dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U.

Nr 11, poz. 50 ze zm.) i rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 września 2002 r. w

sprawie wykonania niektórych przepisów o podatku od towarów i usług oraz o podatku

akcyzowym (Dz. U. Nr 27, poz. 268 ze zm.) nie jest komornik lecz jest nim sąd. W

związku z tym Sąd Okręgowy uznał, że komornik nie jest płatnikiem podatku VAT i nie

ma obowiązku wystawienia faktury VAT.

Powyższe postanowienie zaskarżyła Spółka z o.o. „D.(...)” w K. skargą o

stwierdzenie niezgodności z prawem. Powołując się na zarzut wadliwej wykładni i

niewłaściwego

zastosowania

prawa

materialnego

oraz

naruszenie

przepisów

postępowania skarżąca podniosła, że zaskarżone orzeczenie jest niezgodne z art. 12

„a” ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku

akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm.) oraz § 51 rozporządzenia Ministra Finansów

z dnia 22 marca 2002 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku

od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. z 2002 r. Nr 27, poz. 268), a

ponadto – także z art. 759 i 921 § 1 k.p.c. Wskazała, że wbrew poglądowi Sądu

Okręgowego,

komornik

jest

organem

egzekucyjnym

dokonującym

sprzedaży

nieruchomości oraz jest płatnikiem podatku VAT obciążającego dłużnika w związku z

czym ma obowiązek wystawienia faktury VAT. Twierdziła, że przez wydanie

zaskarżonego orzeczenia została jej wyrządzona szkoda o wartości 127.300,- złotych,

wynikająca z niemożności odliczenia przez nią, jako podatnika, od należnego podatku

VAT w/w kwoty, która podlegała naliczeniu w związku z nabyciem w trybie sprzedaży

licytacyjnej nieruchomości dłużnika będącego podatnikiem z tytułu podatku VAT.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia przysługuje stronie od prawomocnego orzeczenia sądu

drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie. W świetle kodeksu postępowania

cywilnego stronami są osoby, na rzecz których i wobec których ma nastąpić w wyniku

orzeczenia sądu urzeczywistnienie określonej normy prawnej w zakresie łączących te

osoby stosunków cywilnych. Uwzględniając charakter postępowania egzekucyjnego,

jako służącego zaspokojeniu wierzyciela w następstwie czynności w stosunku do

dłużnika przymuszających, dokonywanych przez właściwe organy, należy stwierdzić, że

przedmiotem postępowania egzekucyjnego jest wydobycie wierzytelności od dłużnika i

pozyskanie jej przez wierzyciela jako ostatni etap realizowania norm prawa materialnego

regulujących stosunek prawny pomiędzy uprawnionym i zobowiązanym. Wskazanym

zrealizowaniem norm prawa materialnego zainteresowani są tylko wierzyciel i dłużnik. W

związku z tym stronami postępowania egzekucyjnego w znaczeniu materialnym są tylko

wierzyciel i dłużnik, natomiast w sensie formalnym za strony uznać należy prokuratora

oraz organizację społeczną, jeżeli na ich wniosek egzekucja została wszczęta. Inne

osoby (np. osoby, którym przysługują do nieruchomości ograniczone prawa rzeczowe

lub roszczenia albo prawa osobiste zabezpieczone na nieruchomości, organ, który

zawarł umowę o użytkowanie wieczyste – art. 922 k.p.c., dłużnik wierzytelności zajętej –

art. 884, 886, 892 k.p.c., nabywca ruchomości – art. 870-874, nabywca nieruchomości art. 968, 969, licytant – art. 991 k.p.c.) należy zaliczyć do uczestników postępowania

egzekucyjnego (art. 761 § 1 k.p.c.) ale nie przysługuje im status strony tego

postępowania; egzekucji nie prowadzi się na rzecz lub wobec tych osób, a jedynie z ich

ewentualnym udziałem.

Nabywca nieruchomości nie pozostaje w stosunku materialno-prawnym ani

wobec wierzyciela czy dłużnika, ani wobec Komornika. Komornik jest funkcjonariuszem

publicznym (art. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Komornikach sądowych i

egzekucji - tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 167, poz. 1191 ze zm.), któremu zostało

powierzone realizowanie przymusu państwowego w zakresie wykonywania orzeczeń

sądowych, a jego pozycja wobec uczestników postępowania egzekucyjnego ma

charakter władczy. Nie sposób uznać, że rozstrzygając o zasadności skargi na

Komornika, złożonej przez nabywcę nieruchomości w związku z odmową wystawienia

przez komornika faktury VAT dotyczącej sprzedaży nieruchomości na licytacji sąd

orzeka w sprawie cywilnej pomiędzy komornikiem i nabywcą i że z tego tytułu nabywcy

przysługuje status strony postępowania egzekucyjnego (por. post. SN z dnia 24.X.2006

r. IV CNP 84/06 - nie publ.).

W rozpoznawanej sprawie skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 22 kwietnia 2005 r. była

niedopuszczalna, ponieważ wniesiona została przez podmiot niebędący stroną

postępowania egzekucyjnego. Jako niedopuszczalna skarga ta podlegała odrzuceniu na

podstawie art. 4248 § 1 k.p.c.

Niezależnie od powyższego skarga wymienionego nabywcy nieruchomości

podlegała odrzuceniu ze względu na to, że zaskarżone postanowienie nie było

kończącym postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 424 1 § 1 k.p.c. Przedmiotem tego

postępowania jako całości było wyegzekwowanie od dłużnika kwoty należnej

wierzycielowi,

nie

zaś

kwestia,

czy

do

wartości

nieruchomości

wynikającej

z oszacowania biegłego Komornik powinien doliczyć podatek VAT i dopiero tak ustaloną

wartość uznać za cenę nieruchomości na użytek licytacji publicznej, względnie - w

ramach wartości oszacowanej przez biegłego powinien oznaczyć jej część jako

przeznaczoną na podatek VAT (por. uchwałę SN z dnia 15 grudnia 2006 r. III CZP

115/06 – OSNC 2007, nr 10, poz. 146) a następnie, przekazać podatek VAT organowi

podatkowemu i wystawić fakturę VAT.

Ta kwestia wyłoniła się dopiero po pozytywnym zakończeniu postępowania

egzekucyjnego

(które,

nota

bene,

nie

wymaga

wydania

jakiegokolwiek

orzeczenia „kończącego”, a jedynie stosownej wzmianki na tytule wykonawczym - art.

816 k.p.c.) i z tego względu w żadnym razie nie może być wiązana z problematyką

orzeczeń kończących postępowanie w sprawie egzekucyjnej. Mogłaby natomiast zostać

podniesiona przez strony w ewentualnej skardze o stwierdzenie niezgodności na

prawomocne postanowienie sądu co do przybicia (art. 990 k.p.c.), jako na orzeczenie

kończące

zasadniczą,

samodzielną

część

postępowania

egzekucyjnego

(por.

postanowienie SN z dnia 5 lipca 2006 r. IV CNP 25/06 – OSNC 2007, nr 3, poz. 48).