Supreme Court invalidates a payment order for 4% daily contractual penalty on monetary debt as illegal.

Sygn. akt II CNP 16/09

POSTANOWIENIE

Dnia 24 lipca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilny w dniu 24 lipca 2009 r.

skargi A. S.

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego nakazu zapłaty

wydanego w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego w S.

z dnia 23 kwietnia 2008 r., w sprawie z powództwa J. S. - Przedsiębiorstwo

Handlowe "S." w Z.

przeciwko A. S. - P.H.U. "A." w D.

o zapłatę,

stwierdza niezgodność z prawem nakazu zapłaty, wydanego

w postępowaniu upominawczym, Sądu Rejonowego w S. z dnia

23 kwietnia 2008 r., w części dotyczącej zapłaty kary umownej w

wysokości 4% za każdy dzień zwłoki od kwot wymienionych w

tym nakazie.

Uzasadnienie

Pozwany A. S., prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą P.H.U. A.

domaga się w skardze stwierdzenia niezgodności z prawem nakazu zapłaty z dnia

23 kwietnia 2008 r., w którym Sąd Rejonowy w S. nakazał aby zapłacił on

powodowi J. S. - Przedsiębiorstwo Handlowe S. kwotę 6759,68 zł z ustawowymi

odsetkami wskazanymi w nakazie. Ponadto Sąd ten nakazał także pozwanemu

zapłatę kary umownej w wysokości 4% za każdy dzień zwłoki w płatności kwot

pieniężnych wskazanych w nakazie.

Sąd

Rejonowy

na

podstawie

oświadczeń

powoda

potwierdzonych

załączonymi do pozwu fakturami VAT przyjął, że pozwany nie spełnił świadczeń

pieniężnych wynikających z tychże faktur w terminach tymi dokumentami

określonych. Ponadto Sąd ten stwierdził, że wobec nie ustalenia między stronami

odsetek umownych za opóźnienie w spełnieniu świadczeń pieniężnych — zgodnie

z art. 481 § 2 k.c. - powodowi należą się odsetki ustawowe liczone od dnia ich

wymagalności. Dodatkowo Sąd Rejonowy ustalił także, że powód dokonując

z pozwanym transakcji dokumentowanej wspomnianymi fakturami zastrzegł

zapłatę kary umownej w przypadku nie wykonania zobowiązania (nie uiszczenia

należności za pobrany towar w ściśle określonym terminie) określając sumę kary

w sposób procentowy ujęty w fakturach. Zdaniem Sądu I instancji, z materiału

zgromadzonego w sprawie wyraźnie wynika, że pozwany świadomie zaakceptował

możliwości dochodzenia wobec niego kary umownej we wskazanej wysokości.

W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem przedmiotowego nakazu

zapłaty pozwany zarzucił naruszenie art. 483 § 1 i art. 58 § 1 k.c. na skutek błędnej

wykładni i niewłaściwego zastosowania tych przepisów. Wskazał, że wobec

jednoznacznego brzmienia art. 483 § 1 k.c., zastrzeżenie kary umownej

za spełnienie świadczenia pieniężnego jest nieważne i zgodnie z art. 58 k.c.

nie wywołało skutków prawnych. Nawet zaś gdyby przyjąć, że takie postanowienie

może być uznane za ustalenie odsetek umownych, to także byłoby ono nieważne

ze względu na art. 359 § 21 k.c. gdyż zgodnie z tym przepisem powodowi

należałyby się tylko odsetki maksymalne ustalone zgodnie z art. 359 § 2 k.c.

Skarżący wskazał, że nie zrozumiał treści nakazu zapłaty i był przekonany, że ma

zapłacić jedynie należność główną oraz odsetki ustawowe i koszty sądowe, w czym

utwierdził go powód. Dopiero gdy po zapłaceniu kwoty 46 900 zł powód

poinformował go, że zaliczył te wpłaty na poczet należnej mu kary umownej i do

zapłaty pozostaje dalej kwota prawie 50 tys. zł, zorientował się, że nakaz zapłaty

z dnia 23 kwietnia 2008 r. rażąco narusza prawo i naraża go na szkodę. Wobec

powyższego domaga się on aby na podstawie art. 424 § 2 k.p.c. stwierdzono jego

niezgodność z prawem.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jedną z podstawowych zasad prawa cywilnego jest to, że kara umowna

może być zastrzegana tylko za niewykonanie lub nienależyte wykonanie

zobowiązania

niepieniężnego.

obchodzenia,

poprzez

pieniężnych,

zakazu

Rozwiązanie

zastrzeganie

ustalania

to

kary

odsetek

ma

na

umownej

powyżej

celu

przy

zapobieganie

zobowiązaniach

poziomu

tzw.

odsetek

maksymalnych. Zgodnie z art. 359 § 2 k.c., obowiązującym od 6 lutego 2006 r.,

maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może

w stosunku

rocznym

przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu

lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne).

Mając na uwadze powyższe, orzeczenie w nakazie zapłaty z dnia

23 kwietnia 2008 r. obowiązku zapłaty kary umownej w wysokości 4% dziennie za

opóźnienie w zapłacie przez skarżącego faktury jest rażącym naruszeniem prawa.

Skoro naruszenie to godzi w podstawowe zasady porządku prawa cywilnego,

to uzasadnione jest na podstawie art. 4241 § 2 k.p.c., stwierdzenie niezgodności

z prawem zaskarżonego nakazu zapłaty.

Na

marginesie

należy

tylko

zauważyć,

że

utrzymanie

w

mocy

prawomocnego nakazu zapłaty prowadzi do paradoksalnej sytuacji, gdyż istnieją

podstawy prawne do wyegzekwowane rażąco sprzecznego z prawem orzeczenia,

a z drugiej strony skarżący uzyska rekompensatę poniesionej przez to szkody

z budżetu państwa. Sytuacja to wskazuje na potrzebę rozważenia, czy

w niektórych przypadkach nie należałoby jednak rozwiązać sytuacji sprzeczności

z prawem prawomocnego orzeczenia poprzez stwierdzenie utraty jego mocy,

co zapobiega

z

jednej

strony

możliwości

uzyskiwania

korzyści

wbrew

podstawowym zasadom porządku prawnego z drugiej zaś nie naraża z tego tytułu

budżetu państwa na konieczność ponoszenia nieuzasadnionych wydatków.

db