Bank's claim for repayment of funds after syndicate's contract rescission was dismissed as not constituting unjust enrichment.

Sygn. akt II CNP 123/07

POSTANOWIENIE

Dnia 17 października 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

SSA Michał Kłos

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 17 października 2007 r.,

skargi G.C., M.G. i K.K.

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia

Sądu Okręgowego w Ł.

z dnia 7 czerwca 2005 r., sygn. akt [...]

wydanego w sprawie ze sprzeciwu Banku Spółki Akcyjnej

od listy wierzytelności ustalonej w postępowaniu upadłościowym przedsiębiorców

P.C. i J.D. - Przedsiębiorstwo "G." C., D. i Spółka

przy uczestnictwie wierzycieli [...],

oddala skargę.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w Ł. – po rozpoznaniu sprzeciwu Banku S.A. od listy

wierzytelności ustalonej w postępowaniu upadłościowym przedsiębiorców P.C.

i J.D., prowadzących działalność gospodarczą pod nazwą „G.” C., D. i spółka z

siedzibą, przy uczestnictwie wierzycieli: [...] – postanowieniem z dnia 17 marca

2005 r. zmienił postanowienie sędziego-komisarza z dnia 15 lipca 2004 r. w ten

sposób,

w

postępowania

odniesieniu

zmienił

do

wierzytelności

wskazaną

w

liście

przypadających

wierzytelności

uczestnikom

drugą

kategorię

zaspokojenia na kategorię szóstą. Za podstawę orzeczenia Sąd Rejonowy przyjął

następujące ustalenia i wnioski.

P.C. i J.D., prowadzący działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej

pod nazwą Przedsiębiorstwo „G.” C., D. i spółka, świadczyli usługi w zakresie

projektowania i sprzedaży lokali. W ramach prowadzonej działalności zawarli

z wierzycielami uczestniczącymi w niniejszym postępowaniu umowy, w których

zobowiązali się do wybudowania samodzielnych lokali mieszkalnych i przeniesienia

ich własności na wierzycieli, a ci z kolei do dokonania określonych wpłat na poczet

kosztów budowy. Umowy nie zostały wykonane, gdyż w dniu 25 czerwca 2003 r.

ogłoszono upadłość przedsiębiorców. W dniach 26 stycznia i 11 marca 2004 r.

sędzia-komisarz zezwolił na odstąpienie od zawartych umów, po czym syndyk

złożył każdej ze stron oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Wierzyciele

uczestniczący w postępowaniu zgłosili sędziemu-komisarzowi swoje wierzytelności

z tytułu dokonanych wpłat na lokale, kwalifikując je do drugiej kategorii

zaspokojenia. Postanowieniem z dnia 15 lipca 2004 r. sędzia-komisarz uznał te

wierzytelności i w ślad za stanowiskiem syndyka zaliczył je do drugiej kategorii

zaspokojenia. Obwieszczenie o ustaleniu listy wierzytelności ukazało się w „Dz.” z

dnia 27 lipca 2004 r., a w dniu 10 sierpnia 2004 r. Bank S.A. złożył sprzeciw co do

uznania – w drugiej kategorii zaspokojenia – wierzytelności w łącznej kwocie

7 647 580,05 zł. Podniósł, iż odstąpienie, na podstawie art. 39 § 1 rozporządzenia

Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. – Prawo upadłościowe

(jedn. tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm. – dalej: „Pr. upadł.”), od umów

wzajemnych zawartych przez upadłego oznacza, że kwoty wpłacone przez jego

kontrahentów podlegają zwrotowi, a więc nie stanowią zobowiązań masy upadłości

i z tej przyczyny nie podlegają zaliczeniu do kategorii drugiej. W konkluzji skarżący

domagał

się

zmiany

zaskarżonego

postanowienia

przez

zaliczenie

zakwestionowanych wierzytelności do kategorii szóstej.

Zarządzeniem z dnia 16 sierpnia 2004 r. Bank S.A. został wezwany do

uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu przez wyszczególnienie wierzycieli z

podaniem kwoty zaskarżonej wierzytelności i pozycji na liście oraz przedłożenie

odpisów sprzeciwu dla uczestników postępowania. Skarżący uzupełnił wskazane

braki formalne w terminie tygodniowym.

Sąd

Rejonowy

stwierdził,

że

–

wbrew

odmiennym

zapatrywaniom

uczestników G.C., E.G., M.G., M.G., J.O. i M.O. – braki formalne złożonego

sprzeciwu nie uprawniały do jego odrzucenia, zgodnie bowiem z art. 162 § 3

Pr. upadł., sprzeciw podlega odrzuceniu tylko wtedy, gdy jest spóźniony albo nie

przytoczono w nim faktów i dowodów na jego uzasadnienie. Podkreślił, że sprzeciw

jest szczególnym środkiem zaskarżenia postanowień sędziego-komisarza, wobec

czego należy traktować go tak jak pismo procesowe wszczynające określone

postępowanie sądowe, do którego – w przypadku braków formalnych innych niż

określone w art. 162 § 3 Pr. upadł. – ma zastosowanie tryb przewidziany w art. 130

§ 2 k.p.c. Wynika to z art. 68 Pr. upadł., według którego w postępowaniu

upadłościowym stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania cywilnego

ze zmianami i uzupełnieniami, zawartymi w niniejszym prawie.

Sąd Rejonowy podkreślił, że podstawowe znaczenie dla oceny zasadności

złożonego sprzeciwu ma rozstrzygnięcie kwestii, czy zaskarżone wierzytelności

mogą być uznane za należności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia masy

w rozumieniu art. 204 § 1 pkt 2 Pr. upadł. oraz że kwestia ta została już

rozstrzygnięta w prawomocnym postanowieniu Sądu Okręgowego w Ł. z dnia

4 lutego 2005 r. W postanowieniu tym Sąd Okręgowy zakwalifikował wierzytelności

inwestorów, znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej, do

szóstej kategorii zaspokojenia. Związanie wyrażoną tam oceną prawną nie może –

zdaniem Sądu Rejonowego – budzić wątpliwości. W niniejszej sprawie bezspornie

doszło do odstąpienia na podstawie art. 39 § 1 Pr. upadł. od umów wzajemnych o

wybudowanie lokali mieszkalnych, zawartych przez upadłych z uczestnikami

postępowania. Zgodnie z art. 494 k.c., strona , która odstępuje od umowy

wzajemnej, obowiązana jest zwrócić drugiej stronie wszystko, co otrzymała od niej

na mocy umowy, przepis ten nie może być jednak stosowany wprost, gdyż

ustawodawca wprowadził w art. 40 Pr. upadł. uregulowanie szczególne. W myśl

tego przepisu, jeżeli syndyk odstępuje od umowy, druga strona nie ma prawa do

zwrotu dokonanego świadczenia, chociażby znajdującego się w masie upadłości,

lecz może swoją wierzytelność z tytułu należności za dokonanie świadczenia

i poniesionej straty zgłosić do masy upadłości. Regulacja ta nie oznacza –

stwierdził Sąd Rejonowy – że z chwilą odstąpienia od umowy masa upadłości staje

się bezpodstawnie wzbogacona albo że wierzyciele świadczyli nienależnie, dlatego

nie można zakwestionowanych przez skarżącego wierzytelności uznać za

należności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia w rozumieniu art. 405 w związku

z art. 410 k.c., uprawniające do zaliczenia do drugiej kategorii zaspokojenia.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożone przez G.C., E.G., M.G., M.G.

i K.K. zostało przez Sąd Okręgowy w Ł. oddalone postanowieniem z dnia

7 czerwca 2005 r. Sąd Okręgowy zaaprobował stanowisko Sądu pierwszej instancji

zarówno w kwestii dopuszczalności uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu, jak

i w kwestii wykładni art. 40 i art. 204 § 1 pkt 2 i 6 Pr. upadł. Podkreślił, że użyte

w art. 204 § 1 pkt 2 Pr. upadł. sformułowanie „należności z tytułu bezpodstawnego

wzbogacenia masy” nie obejmuje wierzytelności drugiej strony umowy wzajemnej,

powstałych w następstwie odstąpienia przez syndyka od umowy, w tym

wierzytelności z tytułu należności za dokonanie świadczenia. Wierzytelność ta,

choć powstaje z czynności syndyka, ma być zgłoszona do masy upadłości tak, jak

każda wierzytelność, która powstała wobec upadłego, co powoduje, że jej

zaspokojenie nie odbywa się w sposób przewidziany w art. 204 § 1 pkt 2 i art. 205

Pr. upadł., lecz w kolejności wynikającej z art. 204 § 1 pkt 6 Pr. upadł. Brak zatem

podstaw do przyjęcia, że doszło do naruszenia przepisów art. 40 i art. 204 § 1 pkt 2

Pr. upadł. Ponadto Sąd Okręgowy stwierdził, że jest związany sentencją swojego

postanowienia z dnia 4 lutego 2005 r., które dotyczyło tego samego upadłego i

takich samych umów.

Uczestnicy G.C., M.G. i K.K. wnieśli skargę o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego, zarzucając, że jest ono

niezgodne z przepisami: art. 165 § 1 Pr. upadł., art. 373 w związku z art. 397 § 2

k.p.c. i art. 162 § 3 Pr. upadł., art. 126 w związku z art. 130 k.p.c. oraz art. 68 i 162

Pr. upadł., art. 328 § 2 k.p.c., art. 410 k.c., art. 365 § 1 i art. 366 k.p.c. oraz art. 494

k.c. w związku z art. 40 i art. 204 § 1 pkt 2 Pr. upadł. Zdaniem skarżących, Sąd

Okręgowy z naruszeniem art. 365 § 1 i art. 366 k.p.c. przyjął, że jest związany

postanowieniem wydanym w sprawie [...], z naruszeniem art. 165 § 1 Pr. upadł.

zaaprobował uchybienie Sądu pierwszej instancji, który nie zawiadomił wierzycieli o

rozprawie wyznaczonej w celu rozpoznania wniesionego sprzeciwu, z naruszeniem

art. 373 w związku z art. 397 § 2 k.p.c. nie odrzucił tego sprzeciwu, z naruszeniem

art. 126 i 130 k.p.c. w związku z art. 68 i art. 162 § 1 i 3 Pr. upadł. uznał, że

zachodziły podstawy do jego uzupełnienia, z naruszeniem art. 328 § 2 k.p.c. nie

wyjaśnił podstawy prawnej poglądu odmawiającego uznania wierzytelności

zgłoszonych do masy upadłości w wyniku odstąpienia przez syndyka od umów

wzajemnych za świadczenie nienależne w rozumieniu art. 410 k.c., z naruszeniem

art. 494 k.c. w związku z art. 40 Pr. upadł. przyjął, że art. 494 k.c. stanowił

podstawę prawną odstąpienia od umów wzajemnych, podczas gdy art. 40 Pr.

upadł. jako przepis szczególny wyłącza stosowanie art. 494 k.c., z naruszeniem art.

40 Pr. upadł. uznał, że w wyniku odstąpienia przez syndyka od umów wzajemnych

nie nastąpiło odpadnięcie podstawy prawnej świadczenia wierzycieli i nie stało się

ono świadczeniem nienależnym, i wreszcie z naruszeniem art. 204 § 1 pkt 2 Pr.

upadł. przyjął, że nie podlegają zaspokojeniu w kategorii drugiej wierzytelności z

tytułu bezpodstawnego wzbogacenia masy, chociaż w wyniku działań syndyka

doszło do takiego wzbogacenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

stanowi novum w procedurze cywilnej, dlatego w pierwszej kolejności zachodzi

potrzeba rozważenia kwestii dopuszczalności skargi ze względu na rodzaj

zaskarżonego orzeczenia.

Zgodnie z art. 4241 k.p.c., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

przysługuje – przy spełnieniu przesłanek określonych w § 1 i 2 – od prawomocnego

orzeczenia

sądu

drugiej

instancji

kończącego

postępowanie

w

sprawie,

a w wyjątkowych wypadkach – od prawomocnego orzeczenia kończącego

postępowanie w sprawie wydanego przez sąd pierwszej instancji. Kwestia, czy taki

charakter ma wydane w postępowaniu upadłościowym postanowienie sądu drugiej

instancji rozstrzygające zażalenie na postanowienie w przedmiocie sprzeciwu

wierzyciela co do uznania wierzytelności, może nasuwać wątpliwości. Pojęcie

postanowienia

kończącego

postępowanie

w

sprawie

w

postępowaniu

rozpoznawczym było wielokrotnie przedmiotem wykładni Sądu Najwyższego i za

utrwalony można już uznać pogląd, że postanowieniem kończącym postępowanie

w sprawie jest postanowienie, którego uprawomocnienie się trwale zamyka drogę

do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty przez sąd danej instancji. Chodzi przy tym

o postanowienia kończące postępowanie jako całość poddaną pod osąd, nie zaś te,

które kończą jedynie fragment sprawy lub rozstrzygają kwestię wpadkową (zob.

postanowienia SN z dnia 14 listopada 1996 r., I CKN 7/96, OSNC 1997, nr 3,

poz. 31, z dnia 22 stycznia 1997 r., I CKN 48/96, OSNC 1997, nr 8, poz. 107

i z dnia 8 kwietnia 1997 r., I CZ 22/97, OSNC 1997, nr 10, poz. 147, uchwały składu

siedmiu sędziów SN: z dnia 24 listopada 1998 r., III CZP 44/98, OSNC 1999, nr 5,

poz. 87, z dnia 31 maja 2000 r., III ZP 1/00, OSNC 2001, nr 1, poz. 1 i z dnia

6 października 2000 r., III CZP 31/00, OSNC 2001, nr 2, poz. 22, a także

postanowienie SN z dnia 13 stycznia 2006 r., II CNP 31/05, OSNC 2006, nr 4,

poz. 77).

Stosując te kryteria przy ocenie dopuszczalności skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wydanego w postępowaniu

upadłościowym, Sąd Najwyższy, uznał, że skarga ta nie przysługuje od

postanowienia oddalającego zażalenie na postanowienie o ogłoszeniu upadłości

ani od postanowienia rozstrzygającego zażalenie na postanowienie w przedmiocie

sprzeciwu co do uznania wierzytelności. Podkreślił przy tym, że do postanowień

kończących postępowanie upadłościowe zalicza się postanowienia wydane na

podstawie art. 196, art. 217 i art. 218 Pr. upadł., natomiast inne postanowienia,

wydawane w licznych kwestiach wpadkowych, nie mają takiego charakteru (zob.

postanowienia: SN z dnia 19 stycznia 2006 r., II CNP 38/05, OSNC 2006, nr 10,

poz. 171, z dnia 19 stycznia 2007 r., III CNP 63/06, niepubl., z dnia 13 września

2007 r., II CNP 124/07, niepubl. oraz z dnia 28 września 2007 r., II CNP 133/07,

niepubl.).

Jednakże, w orzecznictwie na tle art. 4241 k.p.c. zarysował się także

odmienny kierunek wykładni, Sąd Najwyższy bowiem w postanowieniu z dnia

5 lipca 2006 r., IV CNP 25/06, uznał, że od prawomocnego postanowienia sądu

drugiej instancji co do przybicia przysługuje skarga o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia. W uzasadnieniu natomiast podkreślił, że

rozumienie

pojęcia

w postępowaniu

„orzeczenie

rozpoznawczym

kończące

może

postępowanie

podlegać

modyfikacji

w

sprawie”

na

potrzeby

postępowania egzekucyjnego. Uwzględnienie zasadniczych różnic co do celu

i charakteru obu postępowań pozwala przyjąć, że w sprawie egzekucyjnej za

orzeczenie kończące postępowanie może być uznane nie tylko orzeczenie

kończące je jako całość, lecz także postanowienie sądu, które definitywnie zamyka

samodzielną,

zasadniczą

część

postępowania

egzekucyjnego.

Analizując

właściwości i skutki postanowienia co do przybicia, Sąd Najwyższy stwierdził, iż nie

kończy ono postępowania egzekucyjnego jako całości, ale definitywnie zamyka

jego istotny i samodzielny etap, a zatem można uznać je za kończące

postępowanie w rozumieniu art. 4241 § 1 k.p.c. (zob. OSNC 2007, nr 3, poz. 48).

Podzielając kierunek wykładni zaprezentowany w tym postanowieniu, skład

orzekający Sądu Najwyższego jest zdania, że cel i charakter postępowania

upadłościowego przemawiają również za koniecznością modyfikacji przyjętego

w postępowaniu rozpoznawczym rozumienia pojęcia orzeczenia kończącego

postępowanie w sprawie. Wzgląd na podobieństwo postępowań egzekucyjnego

i upadłościowego

przemawia

natomiast

za

identycznym

rozumieniem

analizowanego pojęcia w obu tych postępowaniach.

W sprawie zakończonej zaskarżonym orzeczeniem miały zastosowanie

przepisy Prawa upadłościowego z 1934 r., upadłość ogłoszono bowiem przed

dniem 1 października 2003 r. (zob. art. 536 i 546 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. –

Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze zm.). Przedmiotem

rozstrzygnięcia w tej sprawie był sprzeciw wierzyciela co do uznania wierzytelności

w określonej kategorii zaspokojenia, Sąd Okręgowy orzekał zatem o ostatecznym

kształcie listy wierzytelności stanowiącej podstawę podziału funduszów masy (art.

162, art. 165, art. 203 i nast. Pr. upadł.). Wzgląd na skutki, jakie wywiera to

rozstrzygnięcie, sprzeciwia się uznaniu postanowienia sądu drugiej instancji

rozstrzygającego zażalenie na postanowienie w przedmiocie sprzeciwu wierzyciela

co do uznania wierzytelności w określonej kategorii zaspokojenia za orzeczenie

incydentalne. Wręcz przeciwnie, zachodzą podstawy, by przyjąć, że postanowienie

to zamyka istotny i samodzielny etap postępowania upadłościowego, wobec czego

może być uznane za kończące postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 424 1 § 1

k.p.c.

Przed

przystąpieniem

do

rozważenia

poszczególnych

zarzutów

postawionych przez skarżących wypada przytoczyć kilka uwag natury ogólnej,

dotyczących charakteru prawnego i znaczenia skargi, o której mowa w art. 424 1 § 1

k.p.c.

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06,

skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

wprowadzona została do kodeksu postępowania cywilnego ze względu na

regulacje zawarte w art. 77 ust. 1 Konstytucji oraz w art. 417 – 4172 i art. 421 k.c.

W art. 4171 § 2 k.c. przyjęto, że jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie

prawomocnego orzeczenia, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we

właściwym postępowaniu jego niezgodności z prawem. Skarga o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przewidziana w art. 424 1 k.p.c.

jest jednym z takich „właściwych postępowań”. Stanowi samodzielny instrument

badania legalności działalności jurysdykcyjnej sądów powszechnych, służący

jednostce zamierzającej dochodzić od państwa wynagrodzenia szkody, o jakiej

mowa w art. 77 ust. 1 Konstytucji. Kluczowe znaczenie ma zatem właściwa

interpretacja pojęcia „orzeczenie niezgodne z prawem”, gdyż stwierdzenie

niezgodności

z

prawem

prawomocnego

orzeczenia,

to

ustalenie

jego

bezprawności, które nie może nastąpić bez sięgnięcia do istoty władzy

sądowniczej, tj. orzekania w warunkach niezawisłości, w sposób bezstronny,

zależny nie tylko od obowiązujących ustaw, ale także od „głosu sumienia” sędziego

oraz jego swobody w ocenie prawa i faktów stanowiących podłoże sporu. Swoboda

ocen sędziego wynika nie tylko z władzy sędziowskiej, ale także z prawa

pozytywnego, często posługującego się pojęciami niedookreślonymi i klauzulami

generalnymi albo dekretującego wolność decyzji sędziego. Treść orzeczenia zależy

również od rezultatów wykładni, które mogą być różne, w zależności od jej

przedmiotu, metod oraz podmiotu, który jej dokonuje. Z istoty wykładni wynika więc

wiele możliwych interpretacji, a sam fakt wykładni z natury rzeczy nacechowany

jest subiektywizmem. Już z tych powodów uzasadnione jest, aby w odniesieniu do

działalności jurysdykcyjnej sądu sformułować autonomiczne pojęcie bezprawności.

Jeśli więc na gruncie odpowiedzialności cywilnej bezprawność oznacza generalnie

naruszenie normy właściwego zachowania się, wynikającego z ustawy lub z umowy

międzynarodowej, to w odniesieniu do odpowiedzialności za wydanie orzeczenia

sądowego musi być skorygowana specyfiką władzy sądowniczej oraz jej ustrojem.

Ze względu na zasadę niezawisłości oraz posługiwanie się przez sądy

procedurami, których osnowę stanowi system zaskarżania orzeczeń, należy

przyjąć, że orzeczenie niezgodne z prawem, to orzeczenie niewątpliwie sprzeczne

z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi

standardami rozstrzygnięć albo wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej

wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga

głębszej analizy prawniczej. Niezgodność z prawem rodząca odpowiedzialność

odszkodowawczą Skarbu Państwa musi zatem mieć charakter kwalifikowany,

elementarny i oczywisty, tylko bowiem w takim przypadku orzeczeniu sądu można

przypisać

cechy

bezprawności.

Tak

rozumiane

pojęcie

bezprawności,

uwzględniające podmiotowy, subiektywny element orzekania, zbliża się do pojęcia

winy, jaką można przypisać sędziemu formułującemu kwestionowane orzeczenie,

polegającej na rażącym i oczywistym naruszeniu prawa (zob. OSNC 2007, nr 2,

poz. 35, zob. też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2006 r.,

V CNP 68/05, niepubl., oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2006 r.,

IV CNP 25/05, niepubl., z dnia 17 maja 2006 r., I CNP 14/06, niepubl., z dnia

4 stycznia 2007 r., V CNP 132/06, OSNC 2007, nr 11, poz. 174, i z dnia 7 lutego

2007 r., III CNP 53/06, niepubl.).

Przechodząc od powyższych uwag natury ogólnej do rozważenia zarzutów

podniesionych w skardze trzeba stwierdzić, że zarzut naruszenia art. 165 § 1 Pr.

upadł. jest niezrozumiały, Sąd Rejonowy bowiem rozpoznał sprzeciw Banku S.A.

po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 3 marca 2005 r., o której skarżący zostali

prawidłowo zawiadomieni. Nie można również podzielić zapatrywania skarżących,

jakoby zaskarżone orzeczenie zostało wydane z naruszeniem art. 373 w związku z

art. 397 § 2 k.p.c. oraz art. 126 i art. 130 k.p.c. w związku z art. 68 i art. 162 § 1 i 3

Pr. upadł. Przepis art. 162 § 3 Pr. upadł. stanowił, że w sprzeciwie należy

przytoczyć

fakty

i

dowody

na

jego

uzasadnienie,

oraz

że

sprzeciw

nieodpowiadający tym wymaganiom będzie przez sąd odrzucony. Trafnie zatem

Sąd Okręgowy przyjął, że inne braki formalne sprzeciwu podlegały uzupełnieniu na

zasadach ogólnych w trybie przewidzianym w art. 130 k.p.c. w związku z art. 68 Pr.

upadł., oraz że w trybie tym podlegał także uzupełnieniu brak oznaczenia

wierzyciela i wysokości jego wierzytelności. Za bezzasadny uznać trzeba też zarzut

obrazy art. 328 § 2 k.p.c., ponieważ uzasadnienie zaskarżonego postanowienia

zawiera określone w tym przepisie elementy, a kwestia trafności poglądu

odmawiającego

bezpodstawnego

uznania

spornych

wzbogacenia

wierzytelności

masy

jest

za

należności

zagadnieniem

z

tytułu

odrębnym,

niepodlegającym ocenie przez pryzmat art. 328 § 2 k.p.c. Co się zaś tyczy zarzutu

naruszenia art. 365 § 1 w związku z art. 366 k.p.c., trzeba zauważyć, że jest on

bezprzedmiotowy, Sąd Okręgowy bowiem uznał stanowisko wyrażone w sprawie

[...] za własne.

Zasadniczy zarzut podniesiony przez skarżących dotyczy obrazy przepisów

art. 494 k.c. w związku z art. 40 i art. 204 § 1 pkt 2 Pr. upadł. przez błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a wskutek tego zaliczenie przysługujących

im wierzytelności z tytułu kwot wpłaconych na poczet kosztów budowy do szóstej

zamiast do drugiej kategorii zaspokojenia. Odnosząc się do tego zarzutu trzeba

zauważyć, że z samej istoty wykładni wynika wiele możliwych interpretacji, stąd

zaprezentowanie przez skarżących interpretacji odmiennej od przyjętej za

podstawę zaskarżonego orzeczenia bynajmniej nie oznacza, że orzeczenie jest

niezgodne z prawem. Podniesiony problem dotyczy skutków odstąpienia przez

syndyka od umowy wzajemnej, a ściśle udzielenia odpowiedzi na pytanie czy

wynikająca z art. 40 Pr. upadł. wierzytelność drugiej strony z tytułu należności za

dokonanie świadczenia podlega zaliczeniu do drugiej kategorii zaspokojenia jako

„należność z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia masy” w rozumieniu art. 204 § 1

pkt 2 Pr. upadł.

Rozważenie tego problemu trzeba rozpocząć od przypomnienia art. 40 § 1

Pr. upadł., normującego skutki odstąpienia przez syndyka od umowy wzajemnej.

Według tego przepisu, jeżeli syndyk odstępuje od umowy, strona druga nie ma

prawa do zwrotu dokonanego świadczenia, chociażby znajdującego się w masie

upadłości, lecz wierzytelność swoją z tytułu należności za dokonanie świadczenia

i poniesionej straty może zgłosić do masy upadłości. Posłużenie się przez

ustawodawcę terminem odstąpienie od umowy może sugerować zastosowanie

przepisów art. 494 – 496 k.c., przewidziane w nich sposoby regulacji wzajemnych

pretensji zostały jednak w Prawie upadłościowym zmodyfikowane. Odstąpienie

przez syndyka od umowy wzajemnej powoduje wygaśnięcie zobowiązania i tym

samym wzajemnych roszczeń o wykonanie umowy, a w ich miejsce powstają

roszczenia o zróżnicowanym charakterze prawnym. Syndykowi służy roszczenie

o zwrot spełnionego świadczenia, natomiast roszczenia drugiej strony wynikają

z art. 40 § 1 Pr. upadł. Przepis ten nie statuuje roszczenia o zwrot bezpodstawnego

wzbogacenia, lecz roszczenie o zapłatę równowartości spełnionego świadczenia,

które ma być zgłoszone do masy upadłości. Z tej już tylko przyczyny nie można

przyjmować, że chodzi tu o wierzytelność wymienioną w art. 204 § 1 pkt 2 Pr.

upadł. W powołanym przepisie jest zresztą mowa o należności z tytułu

bezpodstawnego wzbogacenia masy, a nie upadłego. Pojęcie to nie obejmuje tym

samym wierzytelności z tytułu należności za dokonanie świadczenia, o której mowa

w art. 40 § 1 Pr. upadł. Wierzytelność ta, chociaż powstała z czynności syndyka,

podlega zgłoszeniu do masy, jak każda wierzytelność do upadłego, a jej

zaspokojenie następuje w kolejności wynikającej z art. 204 § 1 pkt 6 Pr. upadł.

Wypada dodać, że stanowisko takie dominuje również w nauce prawa. Powołana

w skardze

podstawa

naruszenia

prawa

materialnego

okazała

się

zatem

nieuzasadniona.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 424 11 § 1 k.p.c.

orzekł, jak w sentencji.