Supreme Court dismissed appeal against final inheritance ruling as non-exceptional case under civil procedure law.

Sygn. akt II CNP 12/08

POSTANOWIENIE

Dnia 27 sierpnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Gerard Bieniek

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 27 sierpnia 2008 r.

skargi M. B.

o

stwierdzenie

niezgodności

z

prawem

prawomocnego

postanowienia

Sądu

Rejonowego w Ł. z dnia 4 lipca 2007 r., sygn. akt I Ns (…)

wydanego w sprawie z wniosku M. B.

przy uczestnictwie E. B. i A. D.

o stwierdzenie nabycia spadku po B. D. i J. D.,

oddala skargę.

Uzasadnienie

M. B. zaskarżył prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego z 4 lipca 2007 r.

wydane w sprawie I Ns (…), w zakresie dotyczącym ustalenia udziałów J. D. (męża

spadkodawczyni) i D. B. (córki spadkodawczyni) w spadku po B. D. zmarłej 27 grudnia

1960 r., żądając stwierdzenia, że jest ono niezgodne z prawem - art. LI ustawy z dnia 23

kwietnia 1964 r. przepisy wprowadzające kodeks cywilny i art. 22 dekretu z dnia 8

października 1946 r. Prawo spadkowe.

W

uzasadnieniu

uzasadniający

skarżący

wniesienie

skargi,

wywodził,

że

występuje

wyjątkowy

wypadek

ponieważ

prawomocne

orzeczenie

narusza

przysługujące spadkobiercom D. B. (w tym wnioskodawcy) konstytucyjnie chronione

prawa własności i dziedziczenia.

Okoliczności uzasadniające skargę są bezsporne, a błąd w określeniu udziałów w

spadku po B. D. oczywisty. Trafne są twierdzenia skarżącego, że porządek

dziedziczenia ustawowego w spadku otwartym pod rządem Prawa spadkowego określa

art. 22 tego prawa postanawiający, że pozostały przy życiu małżonek dziedziczy z

ustawy, w zbiegu ze zstępnymi małżonka zmarłego - jedną czwartą część spadku.

W konsekwencji spadkobrania po J. D. i jego córce D. B., skarżącemu zgodnie z

treścią postanowień przypada po B. D. 1/16 część spadku mniej niż wynikałoby z

ustawy.

Powszechnie wiadomo, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia pełni funkcje prejudycjalne umożliwiając dochodzenie od

Skarbu Państwa roszczeń o naprawienia szkody wyrządzonej m.in. przez wydanie

prawomocnego orzeczenia sądowego (art. 4171 § 2 k.c. oraz art. 4241 § 1 k.p.c.). W

przepisie postępowania zwraca uwagę zastrzeżenie o pierwotnym braku możliwości

zmiany orzeczenia wyrządzającego szkodę. Wynika stąd wniosek o obowiązku strony

wykorzystania legalnych możliwości (środków odwoławczych i zaskarżenia) w celu

zapobieżenia szkodzie i w tym świetle wykładać należy art. 424 1 § 2 k.p.c.

dopuszczający wyjątkowo skargę na prawomocne orzeczenie mimo niewykorzystania

środków odwoławczych.

Konstrukcja rozpoznawanej skargi wskazuje na utożsamianie przesłanek uznania

wypadku za wyjątkowy ze względu na naruszenie konstytucyjnie chronionych praw

własności i dziedziczenia. Zapatrywanie takie byłoby nieusprawiedliwione. Rodzaj

naruszonych praw lub wolności stanowi dodatkową przesłankę obok wyjątkowości

wypadku usprawiedliwiającej niewykorzystanie środków pozostawionych dyspozycji

strony procesu lub uczestnika postępowania. W klauzuli generalnej „wyjątkowych

wypadków”

ustawodawca

przyznał

Sądowi

Najwyższemu

możliwość

otwarcia

poszkodowanemu drogi do naprawienia szkody, w wypadkach, których nie sposób

przewidzieć i ująć w formułę przepisu, a ze względów aksjologicznych nie można

pominąć.

W rozpoznawanej sprawie okoliczności takie nie występują. Wnioskodawca w

postępowaniu sygn. I Ns (…) reprezentowany był przez kwalifikowanego pełnomocnika.

Nie umniejszając roli błędu prawnego Sądu orzekającego należy zauważyć, że we

wniosku nie określono udziałów przypadających spadkobiercom B. D. ani podstawy

prawnej dziedziczenia. Natomiast wnioskodawca po wydaniu wadliwego postanowienia

nie zażądał doręczenia postanowienia z uzasadnieniem i nie wniósł w terminie apelacji.

Błędne określenie udziałów nie wyłącza skarżącego od dziedziczenia a jedynie

zmniejsza o kilka procent wielkość jego udziału, nie można zatem dopatrzyć się

naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego.

Przyjęcie w takich okolicznościach roszczenia odszkodowawczego w stosunku do

Skarbu Państwa zmieniałoby odpowiedzialność ukształtowaną w art. 417 1 § 2 k.c. z

odszkodowawczej w gwarancyjną, w której strony nie musiałyby wykazywać

odpowiedniej troski o wynik postępowania w swojej sprawie. Orzecznictwo Sądu

Najwyższego

w

sprawach

rozpoznawanych

na

skutek

skargi

o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia konsekwentnie wskazuje na

szczególny charakter tej instytucji prawa cywilnego niedopuszczający rozszerzania

roszczeń odszkodowawczych na szkody o znikomej wysokości (postanowienie z 27

sierpnia 2008 r. sygn. II CNP 43/08, niepubl.), wynikłe z niedbalstwa strony

(postanowienie z 7 lutego 2008 r., IV CNP 217/07, Biul. SN 2008/5/6), ścisłą wykładnie

pojęcia wypadków wyjątkowych (postanowienie z 22 czerwca 2007 r., III CNP 37/07),

zawinionego niewykorzystania przysługującego środka zaskarżenia (I BU 2/05,

postanowienie z 2 marca 2006 r. niepubl.).

Kierując się tymi okolicznościami Sąd Najwyższy na podstawie art. 424 11 § 1

k.p.c. oddalił skargę, nie dopatrując się podstawy do stwierdzenia wyjątkowości

wypadku objętego tą skargą.