Supreme Court dismisses appeal against dismissal of appeal fee for interim judgment, citing procedural limits.

Sygn. akt II CNP 11/10

POSTANOWIENIE

Dnia 21 maja 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 21 maja 2010 r.,

skargi C. A.

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

postanowienia Sądu Okręgowego w Ł.

z dnia 7 listopada 2007 r., sygn. akt X Gz (…)

wydanego w sprawie z powództwa Agencji Handlowej „D.(...)” - Spółki Jawnej w Ł.

przeciwko C. A. o zapłatę,

oddala skargę.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w Ł. postanowieniem z dnia 21 września 2007 r. odrzucił zażalenie

pozwanego na postanowienie tegoż Sądu z dnia 31 sierpnia 2007 r. odrzucające

sprzeciw pozwanego od wyroku zaocznego wydanego w dniu 17 grudnia 2002 r. Sąd

Rejonowy wskazał, że postanowienie odrzucające sprzeciw od wyroku zaocznego jest

postanowieniem kończącym postępowanie w pierwszej instancji. W takim wypadku,

zgodnie z art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w

sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.; dalej: „u.k.s.c.”), konsekwencje

nieopłacenia zażalenia na takie postanowienie, wniesione przez przedsiębiorcę,

określają przepisy art. 1302 § 3 i 4 k.p.c., wprowadzone powołaną ustawą dniem 2

marca 2006 r. Skoro pozwany będący przedsiębiorcą nie opłacił zażalenia jednocześnie

z jego wniesieniem, podlegało ono - stosownie do art. 1302 § 3 i 4 w związku z art. 370 i

art. 397 § 2 k.p.c. – odrzuceniu bez wzywania do wniesienia wymaganej opłaty.

Sąd Okręgowy w Ł. postanowieniem z dnia 7 listopada 2007 r. oddalił zażalenie

pozwanego na postanowienie Sądu Rejonowego, podzielając w całej rozciągłości ocenę

prawną przytoczoną w jego uzasadnieniu.

Pozwany wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

postanowienia Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 7 listopada 2007 r., zarzucając, że

orzeczenie to jest niezgodne z art. 1302 § 3 i 4 k.p.c. w związku z art. 149 u.k.s.c., art. 32

ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji, a także z art. 339 § 1 w związku z art. 47918 § 2

k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ocenę zasadności skargi trzeba poprzedzić przypomnieniem istoty tego środka

prawnego. Przede wszystkim zauważyć należy, że skarga o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia nie jest zwyczajnym środkiem zaskarżenia.

Przysługuje ona - na co wskazuje wyraźnie art. 4241 k.p.c. – w zasadzie tylko od

orzeczeń sądowych prawomocnych, jednakże nie służy ona zaskarżaniu tych orzeczeń.

Wprowadzenie

tej

instytucji

procesowej

do

Kodeksu

postępowania

cywilnego

podyktowane było innym zamiarem ustawodawcy. Chodziło o znalezienie rozwiązania

umożliwiającego realizację roszczeń odszkodowawczych z tytułu szkód wyrządzonych

przez niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej, przewidzianych w art. 417 4172 k.c. a mających swoje źródło w art. 77 ust. 1 Konstytucji. Zgodnie z art. 417 1 § 2

k.c., jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia, jej

naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu jego

niezgodności z prawem. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia przewidziana w art. 4241 k.p.c. jest jednym z takich "właściwych

postępowań". Stanowi ona samodzielny instrument badania legalności działalności

jurysdykcyjnej sądów powszechnych, służący jednostce zamierzającej dochodzić od

państwa wynagrodzenia szkody.

Dla prawidłowego odczytania charakteru prawnego i z znaczenia tej skargi

kluczowe znaczenie ma właściwa interpretacja pojęcia „orzeczenie niezgodne

z prawem”. Sąd Najwyższy wypowiadał się w tej kwestii wielokrotnie. W wyroku z dnia 7

lipca 2006 r., I CNP 33/06, (OSNC 2007, nr 2, poz. 35) wyjaśnił, że orzeczenie

niezgodne z prawem, to orzeczenie niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i nie

podlegającymi

różnej

wykładni

przepisami,

z

ogólnie

przyjętymi

standardami

rozstrzygnięć albo wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub

niewłaściwego zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy

prawniczej. Niezgodność z prawem rodząca odpowiedzialność odszkodowawczą

Skarbu Państwa musi zatem mieć charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty,

tylko

bowiem

w

takim

przypadku

orzeczeniu

sądu

można

przypisać

cechy

bezprawności. Tak rozumiana bezprawność, uwzględniające podmiotowy, subiektywny

element orzekania, zbliża się do pojęcia winy, jaką można przypisać sędziemu

formułującemu kwestionowane orzeczenie, polegającej na rażącym i oczywistym

naruszeniu prawa.

Do

przytoczonych

przesłanek wyznaczających

treść pojęcia

„orzeczenie

niezgodne z prawem” Sąd Najwyższy odwołał się w szeregu innych orzeczeń (zob. m.in.

postanowienie z dnia 21 marca 2006 r., V CNP 68/05, niepubl. oraz w wyroki: z dnia 31

marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007, nr 1, poz. 17; z dnia 17 maja 2006 r., I CNP

14/06, niepubl.; z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007, nr 2, poz. 35;, z dnia 7

lutego 2007 r., III CNP 53/06, niepubl.; z dnia 21 lutego 2007 r., I CNP 71/06, niepubl.; z

dnia 20 września 2007 r., II CNP 87/07).

Przechodząc od tych uwag natury ogólnej na grunt rozpoznawanej sprawy

i odnosząc je do oceny podniesionych przez skarżącą zarzutów stwierdzić należy, że nie

znajdują one dostatecznego usprawiedliwienia.

Oczywiście chybiony okazał się zarzut wskazujący na naruszenie przez Sąd

Okręgowy art. 339 § 2 w związku z art. 479 § 2 k.p.c. Słuszności tego zarzutu skarżący

upatrywał w wadliwej wykładni wymienionych przepisów polegającej na uznaniu, że sąd

wydający wyrok zaoczny zwolniony jest z obowiązku badania, czy twierdzenia powoda o

okolicznościach faktycznych przytoczonych w pozwie lub pismach procesowych nie

budzą wątpliwości co do zgodności z prawdziwym stanem rzeczy, w szczególności w

kwestii, czy adres strony pozwanej został wskazany prawidłowo i udokumentowany

zaświadczeniem o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej.

Ustosunkowując się do tego zarzutu zauważyć należy, że nie mógł być on

skutecznie podniesiony w odniesieniu do zaskarżonego postanowienia. Orzeczenie to

wydane zostało wskutek zażalenia na postanowienie odrzucające zażalenie na

postanowienie odrzucające sprzeciw od wyroku zaocznego. Przedmiotem badania Sądu

Okręgowego przy rozpoznawaniu tego zażalenia była wyłącznie kwestia prawidłowości

oceny - dokonanej przez Sąd pierwszej instancji - konsekwencji prawnych nieuiszczenia

przez skarżącego, mającego status przedsiębiorcy, wymaganej opłaty jednocześnie z

wniesieniem zażalenia. Oczywistym jest zatem, że kontrola zasadności odrzucenia

zażalenia z powodu jego niepłacenia nie mogła być dokonana przez pryzmat art. 339 §

2 w związku z art. 47918 § 2 k.p.c. Przepisy te określają przesłanki warunkujące wydanie

wyroku zaocznego, a nie skutki nieopłacenia środka odwoławczego, dlatego Sąd

Okręgowy słusznie je pominął przy podejmowaniu zaskarżonego postanowienia.

Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut naruszenia art. 130 2 § 3 i 4 k.p.c.

w związku z art. 149 u.k.s.c. przez ich błędną wykładnię polegającą na zaniechaniu

dokonania merytorycznej oceny zarzutów podniesionych w sprzeciwie od wyroku

zaocznego a w konsekwencji pozbawiającą skarżącego prawa do sądu i prawa do

zaskarżenia orzeczenia oraz naruszającą zasadę równości stron. Już sama konstrukcja

tego zarzutu czyni go bezzasadnym z uwagi na wskazane wyżej - wiążące Sąd

Okręgowy - granice rozpoznania zażalenia. Jakkolwiek skarżący nie wskazał adresata

tego zarzutu, to jednak dla porządku stwierdzić należy, że nie mógł nim być Sąd

Okręgowy.

W uzasadnieniu podstaw skargi skarżący wskazał, że wadliwość zastosowania

przez Sąd Okręgowy art. 1302 § 3 i 4 k.p.c. w związku z art. 149 u.k.s.c. wynikała z

niedostrzeżenia stanowiska Trybunału Konstytucyjnego, zajętego w wyroku z dnia 20

grudnia 2007 r., P 39/06 (OTK-A 2007, nr 11, poz. 161). Umknęło jednak uwagi

skarżącego, że wyrokiem tym Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności art.

1302 § 4 zdanie pierwsze w związku z art. 494 § 1 k.p.c. w brzmieniu nadanym ustawą z

dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zakresie, w jakim w

postępowaniu w sprawach gospodarczych przepisy te przewidywały, że sąd odrzuca

nieopłacone

zarzuty

od

nakazu

zapłaty,

wniesione

przez

przedsiębiorcę

niereprezentowanego przez adwokata lub radcę prawnego, bez uprzedniego wezwania

do uiszczenia należnej zapłaty. Z chwilą wejścia w życie tego wyroku (29 grudnia 2007

r.) art. 1302 § 4 k.p.c. utracił moc obowiązującą jedynie w zakresie określonym tym

wyrokiem (art. 190 ust. 3 Konstytucji). W pozostałym zakresie, odnoszącym się do

innych środków odwoławczych lub środków zaskarżenia wnoszonych w sprawach

gospodarczych przez przedsiębiorców niereprezentowanych przez adwokata lub radcę

prawnego, przepis art. 1302 § 4 w związku z art. 1302 § 3 k.p.c. został za uznany

niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z

dnia 26 czerwca 2008 r., SK 20/07 (OTK-A 2008, nr 5, poz. 86), który wszedł w życie

z dniem 10 lipca 2008 r. Ostatecznie § 3 i 4 art.130 2 k.p.c. zostały uchylone przez

ustawę z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego

oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 234. poz. 1571).

Z powyższego wynika, że zażalenie na postanowienie odrzucające sprzeciw

pozwanego od wyroku zaocznego wniesione zostało w czasie obowiązywania art. 130 2

§ 3 i 4 k.p.c. w pierwotnym brzmieniu. Zapatrywanie skarżącego wskazujące na wadliwe

zastosowanie przez Sąd Okręgowy tych przepisów, z odwołaniem się do reguły

intertemporalnej wyrażonej w art. 149 ust. 1 u.k.s.c., nie znajduje zatem uzasadnienia.

W świetle powyższych wywodów nie tylko nie ma podstaw do uznania,

że zaskarżone postanowienie rażąco narusza przepisy wskazane w skardze, ale nawet

do oceny, iż pozostaje ono w jakiejkolwiek niezgodności z tymi przepisami.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 424 11 § 1 k.p.c. orzekł, jak w

sentencji.