II CKU 61/98 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CKU 61/98

POSTANOWIENIE

Dnia 24 września 1998 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSN - G. Bieniek

Sędziowie:

SN - St. Dąbrowski (spraw.)

SN - A. Górski

Protokolant: A. Leszczyńska

przy udziale Prokuratora Prokuratury Krajowej - I. Kaszczyszyn

po rozpoznaniu w dniu 24 września 1998 r.

na rozprawie sprawy z wniosku Skarbu Państwa - B. Prezydium Powiatowej

Rady Narodowej w G. Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej

Zarządu Gospodarki Terenami

z udziałem B. R., S. L., J. L., E. L., J. R., M. R., S. P., Z. B., W. K. i S. F.

o nabycie własności nieruchomości opuszczonej

na skutek kasacji Ministra Sprawiedliwości Nr S/C […]

od postanowienia b. Sądu Powiatowego w G.

z dnia 19 czerwca 1968 r., sygn. akt I […] Ns I […]

p o s t a n a w i a:

uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do

ponownego

rozpoznania

Sądowi

Rejonowemu

w

G.,

pozostawiając temuż Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Powiatowy w G. postanowieniem z dnia 19 czerwca 1968 r.

stwierdził, że nieruchomość położoną w G. o powierzchni 162 m2, oznaczoną

jako parcela budowlana L. kat. 103, stanowiącą zgodnie z wpisami

w prowadzonej dla tej nieruchomości księdze wieczystej kw Nr […], własność

B. H., B. z L. R., S. L., J. L., E. L., J.-H. R., M. R., S. z K. P., Z. z K. B. i S. F.,

nabył na własność na podstawie art. 34 dekretu z dnia 8 marca 1946 r.

o majątkach

opuszczonych

i

poniemieckich

(Dz.

U.Nr

13,

poz.87)

Skarb Państwa.

Od powyższego postanowienia, które uprawomocniło się bez zaskarżenia

w zwykłym trybie, Minister Sprawiedliwości złożył kasację na podstawie art. 12

ust. 1 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. (Dz. U. Nr 43, poz. 189, ze zm.).

Zarzucając rażące naruszenie art. 3 § 2, art. 213 § 1 i art. 316 § 1 k.p.c. w

brzmieniu sprzed 1 lipca 1996 r. w związku z art. 13 § 2 k.p.c., art. 144 § 1 i 2

k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. i art. 510 § 2 k.p.c., art. 1 ust. 1 i art. 34 ust.

1 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich

(Dz. U.Nr 13, poz. 87 ze zm.) oraz naruszenie interesu Rzeczypospolitej

Polskiej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy

Sądowi Rejonowemu w G. do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W postępowaniu przed Sądem Powiatowym dotychczasowi właściciele

nieruchomości reprezentowani byli przez kuratora. W procesie zasadą jest

ustanawianie kuratora na wniosek (art. 143 i 144 § 1 k.p.c.). Natomiast w

postępowaniu nieprocesowym, stosownie do przepisu art. 510 § 2 k.p.c. w razie

potrzeby wyznaczenia kuratora do zastępowania zainteresowanego, którego

miejsce pobytu nie jest znane, jego wyznaczenie następuje z urzędu. Nałożenie

obowiązku

działania

z

urzędu

powoduje,

że

przewodniczący

przed

ustanowieniem kuratora powinien przeprowadzić stosowne dochodzenie w celu

ustalenia

miejsca pobytu osoby zainteresowanej. W sprawie o własność

nieruchomości dla której jest prowadzona księga wieczysta, przedmiotem

dochodzenia winny być adresy w dokumentach załączonych do księgi

wieczystej. W konkretnej sprawie ustanawiając kuratora dla właścicieli, nie

przeprowadzono żadnego dochodzenia.

Do nabycia przez Państwo własności nieruchomości z mocy art. 34

dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich

konieczne było: aby nieruchomość stanowiła majątek opuszczony w rozumieniu

art. 1 dekretu oraz aby upłynął przewidziany w ustawie 10-letni termin

niewykonywania prawa przez uprawnionego. Sąd Powiatowy obie te przesłanki

ustalił na podstawie zeznań świadka M. R., który ze słyszenia tylko czerpał

swoją wiedzę, jakoby właściciele zaginęli w czasie wojny.

Z dokumentów załączonych do akt sprawy Ns […] wynika, że po wojnie

niektórzy współwłaściciele wrócili do G. i objęli nieruchomość w posiadanie.

M. R. w 1946 r. zamieszkał w budynku znajdującym się na tej nieruchomości

i mieszkał tam przez 11 miesięcy, zaś S. L. przebywając w G., ustanowił w 1945

lub 1946 r., dla całej nieruchomości administratora w osobie A. M., ten zaś

przekazał swoją funkcję U., który ją pełnił do 1958 r. Jakkolwiek dokumenty te

nie były znane Sądowi Powiatowemu przy rozpoznaniu sprawy, Sąd winien się

zainteresować przynajmniej tym, kiedy właściciele zostali ujawnieni w księdze

wieczystej i wyjaśnić, czy wnioski o wpis prawa własności zostały złożone już

po wojnie, co mogłoby wskazywać na odzyskanie nieruchomości i brak

przesłanki do zastosowania art. 34 dekretu.

Biorąc pod uwagę wymienione uchybienia, zasadny jest zarzut rażącego

naruszenia przytoczonych na wstępie kasacji przepisów prawa.

Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 1 marca 1946 r. (Dz. U. Nr 43, poz.

189 ze zm.) kasacja mogła być wniesiona na podstawach i w terminach, które

były przewidziane dla rewizji nadzwyczajnej. Rażące naruszenie prawa

stanowiło pierwszą podstawę rewizji nadzwyczajnej, wymienioną w art. 417 § 1

k.p.c. Zaskarżone kasacją postanowienie wydane zostało w postępowaniu, w

którym

przez

wadliwe

ustanowienie

kuratora,

osoby

zainteresowane

pozbawiono możności obrony ich praw. Postanowienie godzi także w

konstytucyjną zasadę ochrony własności. Takie postanowienie narusza interes

Rzeczypospolitej Polskiej, zatem upływ terminu z art. 421 § 2 k.p.c. nie stoi na

przeszkodzie uwzględnieniu kasacji.

Z powyższych względów i na mocy art. 39313 k.p.c. Sąd Najwyższy

orzekł jak w sentencji postanowienia.

aw

db