II CKN 979/98 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CKN 979/98

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 czerwca 2000 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN - Marian Kocon

Sędziowie:

SN - Elżbieta Skowrońska-Bocian

SN - Zbigniew Strus (spraw.)

Protokolant: Anna Banasiuk

po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2000 r.

na rozprawie sprawy z powództwa […] „P. […]” Spółki Akcyjnej w Ł. następcy prawnego […] „P.” w Ł.

przeciwko K. S.

o eksmisję

na skutek kasacji pozwanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 10 lipca 1998 r., sygn. akt I ACa […]

uchyla

zaskarżony

wyrok

i

przekazuje

sprawę

Sądowi

Apelacyjnemu w […] do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania w instancji kasacyjnej.

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny w […] oddalił apelację

pozwanego wskazując w uzasadnieniu następujące okoliczności.

Strony łączyła umowa najmu ośrodka kolonijnego na czas oznaczony (do 15

maja 1996 r.). Wcześniej została ona jednak skutecznie wypowiedziana przez

wynajmującego (art. 672 kc). Dlatego odpowiada prawu wyrok Sądu pierwszej

instancji wydany po rozpoznaniu sprawy na skutek sprzeciwu pozwanego,

utrzymujący w mocy wyrok zaoczny nakazujący zgodnie z żądaniem pozwu

opuszczenie nieruchomości, na której znajduje się ośrodek.

Sąd drugiej instancji uznał za nieuzasadniony zarzut naruszenia art. 316

§ 1 kpc oparty na zgłaszanych wcześniej twierdzeniach, że jeszcze przed

wniesieniem pozwu strona powodowa samowolnie objęła w posiadanie

przedmiot sporu. W tym zakresie Sąd Apelacyjny podtrzymał swój pogląd

wyrażony w wyroku z 5 stycznia 1996 r uchylającym pierwszy w tej sprawie

wyrok Sądu I instancji oddalający powództwo, wydany po rozpoznaniu

sprzeciwu i stwierdził, że żądanie eksmisji jest roszczeniem materialnoprawnym zmierzającym do ustalenia uprawnienia władania nieruchomością,

dlatego rzeczą sądu było rozstrzygnąć o zasadności powództwa, zawłaszcza

wobec toczącego się postępowania w innej sprawie o przywrócenie pozwanemu

posiadania spornego obiektu.

W kasacji pełnomocnik pozwanego wskazał jako podstawę naruszenie

przepisów art. 316 § 1 kpc oraz art. 222 § 1 i art. 675 kc przez ich błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Wnosił o uchylenie zaskarżonego

wyroku i oddalenie powództwa.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

W wyrokach Sądów obydwu instancji nie wskazano wyraźnie podstawy

prawnej orzeczenia, a w grę mogły wchodzić przepisy art. 222 § 1 kc lub art.

675 kc. Nie stanowi to istotnego uchybienia ponieważ w zakresie wydania

przedmiotu najmu stanowiącego nieruchomość (w uzasadnieniach użyto takich

określeń jak nieruchomość, obiekt, ośrodek kolonijny) między wymienionymi

przepisami nie ma różnic, a wspominane jest w tym miejscu dlatego, że również

skarżący przytacza naruszenie obydwu, z czego nie można czynić kasacji

zarzutu.

W art. 316 § 1 kpc wyraża się reguła aktualności wyroku, który powinien

uwzględniać okoliczności faktyczne sprawy oraz stan prawny - istniejące

w chwili zamknięcia rozprawy (uchwała S N z 22 września 1983 r III CZP

232/83, ONCP 1984, nr 4, poz. 44). Odpowiada ona właściwie pojętej funkcji

wymiaru sprawiedliwości polegającej na konkretyzacji oraz indywidualizacji

abstrakcyjnej i generalnej normy prawnej. Dlatego też od powoda wymaga się

"dokładnego określenia żądania" oraz "przytoczenia okoliczności faktycznych

uzasadniających żądanie" - art. 187 § 1 pkt 1 i 2 kpc.

Określenie

zatem

roszczenia

jako

normatywnej

postaci

prawa

podmiotowego wymagającego ochrony należy do powoda.

W wyroku zasądzającym świadczenie (a taki ma charakter wyrok

w rozpoznawanej sprawie) sąd przede wszystkim potwierdza obowiązek

pozwanego, którego spełnienia domaga się powód. Trafnie zwrócił przeto

uwagę Sąd Apelacyjny na elementy ustalające tkwiące immanentnie w sentencji

zasądzającej. Jednak element ustalenia nie wyczerpuje istoty rozstrzygnięcia,

które wydawane jest także (a nawet głównie) po to, aby powód mógł skorzystać

z przymusu jaki zapewnia mu państwo w celu realizacji potwierdzonego

wyrokiem uprawnienia. Wyrok taki przesądza zatem również rodzaj i sposób

egzekucji.

Zasądzając świadczenie Sąd orzekający rozstrzyga, że w chwili

zamknięcia rozprawy istnieje taki stan faktyczny, który umożliwi jego

wykonanie. W sprawie o wydanie rzeczy oznacza to ustalenie, że nie powód

lecz - w zasadzie - pozwany nadal sporną rzeczą włada. W praktyce zdarzają się

sytuacje kiedy jednoznaczne ustalenie tego stanu jest utrudnione (np. pozwany

sporadycznie korzysta z przedmiotu najmu, lub pozostawił w nim tylko jakieś

przedmioty). Okoliczności te mają wpływ na rozkład ciężaru dowodów i na ogół

wymagają posługiwania się domniemaniami faktycznymi dla "zbudowania"

stanu faktycznego ale nie zmienia to reguły udzielania ochrony w granicach

usprawiedliwionych stanem rzeczy w rozumieniu art. 316 § 1 kpc.

Wyrok o wydanie rzeczy, którą powód odzyskał byłby niewykonalny już

w chwili wydania, a proces dotyczący tak sformułowanego roszczenia byłby

procesem fikcyjnym.

Element ustalania prawa niezbędny do rozstrzygnięcia procesu o wydanie

stanowi przesłankę orzeczenia lecz nie znajduje wyrazu w sentencji wyroku,

ograniczającego się do żądania stron (art. 325 kpc). Jeżeli natomiast powód z braku przesłanki władania przez pozwanego - ma interes prawny tylko

w ustaleniu prawa lub stosunku prawnego, powinien - zależnie od okoliczności

faktycznych - od razu wystąpić z takim powództwem (art. 189 kpc) albo

dokonać zmiany w trakcie procesu o wydanie lub opróżnienie (art. 193 § 3 kpc).

Przedstawionych zasad nie zmienia podniesiona przez Sąd Apelacyjny

okoliczność toczącego się postępowania o przywrócenie posiadania. Zgodność

z prawem posiadania uzyskanego samowolnie może w myśl art. 344 § 1 in fine

kc może rzutować na treść wyroku w sprawie posesoryjnej, jednak wymaganie

z tego przepisu spełnia także wyrok ustalający prawo, wydany w odrębnym

postępowaniu rozpoznawczym (z uzasadnienia postanowienia S N z 12 czerwca

1996 r., III CZP 61/96 - OSNIC 1996, nr 10, poz. 132).

Z tych wzglądów kasację należy uznać za usprawiedliwioną i podlegającą

uwzględnieniu mimo nieprecyzyjnie sformułowanego wniosku opartego

w części na brzmieniu art. 39313 § 1 zdanie pierwsze kpc a w części na art.

39315 kpc.

aw

jb.