II CKN 888/00 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 17 sierpnia 2000 r., II CKN 888/00

Mocodawca nie może w zażaleniu na postanowienie o umorzeniu

postępowania skutecznie odwołać na podstawie art. 93 k.p.c. oświadczeń

pełnomocnika złożonych w ugodzie sądowej.

Przewodniczący: Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca)

Sędziowie SN: Maria Grzelka, Mirosława Wysocka

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2000 r. na posiedzeniu

niejawnym sprawy z powództwa Ryszarda K. przeciwko Skarbowi Państwa –

Sądowi Okręgowemu w Sieradzu o odszkodowanie na skutek kasacji powoda od

postanowienia Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 7 stycznia 2000 r.,

postanowił oddalić kasację i zasądzić od Skarbu Państwa – Sądu

Okręgowego w Sieradzu na rzecz adwokata Dominika C., prowadzącego

Kancelarię Adwokacką w S., kwotę 3000 zł tytułem nie opłaconej pomocy prawnej

udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 7 stycznia 2000 r. oddalił

zażalenie powoda na postanowienie Sądu Okręgowego w Sieradzu z dnia 14

września 1999 r. o umorzeniu postępowania, wydane w następstwie ugody

sądowej, którą ustanowiony dla powoda adwokat zawarł z pozwanym Skarbem

Państwa na rozprawie sądowej pod nieobecność powoda, prawidłowo

powiadomionego o jej terminie.

Według Sądu Apelacyjnego, ustanowiony adwokat był umocowany –

stosownie do przepisów art. 118 i art. 91 pkt 4 k.p.c. – do zawarcia w imieniu

powoda ugody. Skoro ponadto ugoda ta nie pozostaje w sprzeczności z prawem ani

zasadami współżycia społecznego oraz nie stanowi obejścia prawa, nie są też

podnoszone wady oświadczeń woli stanowiących składnik ugody, istniały podstawy

do uznania jej za dopuszczalną i wydania postanowienia o umorzeniu

postępowania.

W kasacji opartej na podstawie naruszenia przepisów art. 91 pkt 4 w związku

z art. 118 i art. 355 k.p.c. przez uznanie, że ustanowiony dla powoda pełnomocnik

nie przekroczył zakresu umocowania zawierając ugodę sądową, a także naruszenia

art. 93 k.p.c. przez jego niezastosowanie, powód wnosił o uchylenie zaskarżonego

postanowienia oraz postanowienia Sądu Okręgowego o umorzeniu postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie jest uzasadniona. Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego dla

strony zwolnionej od kosztów sądowych jest równoznaczne z udzieleniem

pełnomocnictwa procesowego (art. 118 k.p.c.). Oznacza to, że przy ocenie zakresu

pełnomocnictwa oraz relacji zachodzących pomiędzy stroną a wyznaczonym dla

niej adwokatem, będą miały zastosowanie wprost bądź odpowiednio przepisy

dotyczące pełnomocników procesowych (art. 86-97 k.p.c.).

Zgodnie z art. 91 pkt 4 k.p.c. pełnomocnictwo procesowe obejmuje z samego

prawa m.in. umocowanie do zawarcia ugody, jeżeli czynność ta nie została przez

mocodawcę wyłączona. Odpowiednie zastosowanie tego przepisu do stosunku

pełnomocnictwa procesowego powstałego wskutek ustanowienia dla strony

adwokata, prowadzi do wniosku, że w celu skutecznego ograniczenia

pełnomocnictwa w zakresie dotyczącym możliwości zawarcia ugody, strona musi

złożyć w tym przedmiocie stosowne oświadczenie woli. Powód nie złożył takiego

oświadczenia. Nie jest nim – wbrew twierdzeniom zawartym w kasacji – pismo z

dnia 3 lipca 1999 r., stanowiące w istocie odwołanie oświadczenia jego

pełnomocnika o cofnięciu pozwu w stosunku do pozwanego Jana A.

Wbrew stanowisku autora kasacji, który odwołał się do argumentacji

przedstawionej w glosach do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia

1995 r., III CZP 43/95 (OSNC 1995, nr 9, poz. 122, OSP 1996, nr 5, poz. 85),

oświadczenie powoda złożone w zażaleniu na postanowienie o umorzeniu

postępowania, stwierdzające, że ustanowiony dla niego adwokat, zawierając z

pozwanym Skarbem Państwa ugodę, przekroczył zakres pełnomocnictwa, nie może

być potraktowane jako odwołanie składających się na treść ugody sądowej

oświadczeń jego pełnomocnika (art. 93 k.p.c.). Przesłanki zarzutu przekroczenia

przez pełnomocnika zakresu umocowania oraz podstawy odwołania oświadczenia

pełnomocnika, o jakim stanowi art. 93 k.p.c., są bowiem zupełnie różne. Nie można

więc zarzutu naruszenia art. 93 k.p.c. przez jego niezastosowanie uzasadniać

twierdzeniem o przekroczeniu zakresu umocowania.

Kasacja jest bezzasadna nie tylko ze względu na wadliwe uzasadnienie

podstawy, na której została oparta. Przepis art. 93 k.p.c. nie mógł w ogóle mieć

zastosowania przy rozpoznawaniu przez Sąd Apelacyjny zażalenia powoda, skoro

sytuacja procesowa przewidziana tym przepisem nie zaistniała w postępowaniu

przed Sądem pierwszej instancji. Powód jako "nie stawający jednocześnie z

pełnomocnikiem", nie mógł niezwłocznie odwoływać oświadczeń swego

pełnomocnika.

Odwołanie na podstawie art. 93 k.p.c. oświadczeń pełnomocnika, zawartych w

ugodzie sądowej, tym bardziej nie może nastąpić w zażaleniu na postanowienie o

umorzeniu postępowania. Stanowisko takie nie dezawuuje tezy przytoczonej

uchwały Sądu Najwyższego, w której stwierdza się, że dopuszczalne jest zażalenie

strony na postanowienie sądu umarzające postępowanie, wydane na skutek

cofnięcia pozwu przez pełnomocnika tej strony. Zawarta w uzasadnieniu uchwały

konkluzja, że nie byłoby też wyłączone prostowanie lub odwoływanie przez

mocodawcę oświadczeń jego pełnomocnika we wniesionym w terminie zażaleniu,

może być wprawdzie, zważywszy na akcentowane kryterium "niezwłoczności",

pojmowana jako wynik interpretacji art. 93 k.p.c., tym niemniej nie istnieją podstawy

do takiego rozumienia omawianej uchwały.

Brak akceptacji dla szerokiego interpretowania art. 93 k.p.c. wynika

z charakteru tego przepisu oraz istoty pełnomocnictwa. W literaturze prawniczej

podkreśla się, że przepis art. 93 k.p.c. należy traktować jako wyjątek od zasady

wynikającej z samej istoty pełnomocnictwa, w myśl której czynności dokonane

przez pełnomocnika w granicach umocowania pociągają za sobą skutki

bezpośrednio dla reprezentowanego (art. 95 § 2 k.p.c.). Jedynie wtedy, gdy strona

staje w procesie jednocześnie ze swym pełnomocnikiem, może prostować lub

odwoływać oświadczenia składane przez swego pełnomocnika. Strona może też

odwoływać oświadczenia i wnioski swego pełnomocnika zawarte w jego piśmie

procesowym. Określenie "niezwłocznie" oznacza wówczas najbliższe po wniesieniu

pisma posiedzenie sądowe.

Odwołanie oświadczenia na podstawie art. 93 k.p.c. nie może natomiast

stanowić uzasadnienia (podstawy) zażalenia na postanowienie o umorzeniu

postępowania, które wydane zostało na skutek podjętych czynności dyspozycyjnych

przez pełnomocnika strony. Wniosek taki zasługuje na obronę zwłaszcza w sytuacji,

gdy czynności dyspozycyjne kryją lub są wprost także oświadczeniami woli o

znaczeniu materialnoprawnym. Taki charakter ma właśnie ugoda sądowa.

Oświadczenia stanowiące jej treść są czynnościami zarówno procesowymi, jak i

materialnoprawnymi, podlegającymi ocenie według przepisów o postępowaniu

cywilnym oraz przepisów prawa cywilnego. Podwójna natura prawna ugody

sądowej oraz przyjęta w kodeksie postępowania cywilnego (art. 223 § 2 k.p.c.)

konstrukcja kontroli ugody sądowej, powodują, że przepis art. 93 k.p.c. nie może

być podstawą odwołania złożonych w niej oświadczeń pełnomocnika strony.

Wobec tego, że w kasacji, podobnie jak w zażaleniu rozpoznanym przez Sąd

Apelacyjny, brak jest innych zarzutów, które uzasadniałyby tezę o wystąpieniu

przyczyny skutkującej odwołanie tychże oświadczeń, uznać należało, iż przepis art.

355 k.p.c. – powołany przez autora kasacji tylko w powiązaniu z art. 93 k.p.c. – nie

został naruszony. Poza rozważaniami pozostać zatem musiała kwestia uprawnienia

powoda do odwołania ugody jako czynności procesowej (art. 223 § 2 w związku z

art. 203 § 4 k.p.c.)

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy oddalił kasację (art. 39312 k.p.c.) i

orzekł o kosztach nie opłaconej pomocy prawnej, udzielonej powodowi z urzędu, na

podstawie § 21, 25 w związku z § 15 ust. 4 pkt 2 i § 7 pkt 7 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie

oraz opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. Nr 154, poz. 1013 ze zm.).