II CKN 835/97 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CKN 835/97

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 lipca 1998 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN -

G. Bieniek

Sędziowie:

SN

-

A. Górski (spraw.)

SA

-

I. Koper

Protokolant: P. Malczewski

po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 1998 r.

na rozprawie sprawy z powództwa F. C., M. T. i J. G.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej „[…]” w K.

o zapłatę

na skutek kasacji pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej „[…]” w K.

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 29 kwietnia 1997 r., sygn. akt I ACa […]

oddala kasację i zasądza na rzecz powódki M. T. od pozwanej

Spółdzielni Mieszkaniowej „[…]” w K. 500 zł zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Po ostatecznym sprecyzowaniu wysokości roszczeń powodowie domagali

się solidarnego zasądzenia od pozwanych Spółdzielni Mieszkaniowej „[…]”

i […] Dyrekcji Inwestycji w K. następujących kwot: F. C. 46.612 zł,

M. T. 53.150 zł i J. G. 53.926 zł. Roszenia te dotyczą odszkodowań

za zniszczone ich domy podczas prowadzonych robót inwestycyjnych

przy budowie Osiedla […].

Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa.

Sąd Wojewódzki w K. po ponownym rozpoznaniu sprawy wyrokiem

z dnia 9 października 1996 r. zasądził od pozwanej […] Dyrekcji Inwestycji

w K. na rzecz powodów F. C. 43.563 zł, M. T. 53.150 zł oraz na rzecz

J. G. 52.091 zł, oddalił powództwo wobec tej pozwanej w pozostałym zakresie

i w całości w stosunku do pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej. Wedle ustaleń

tego Sądu uszkodzenia należących do powodów domów powstały podczas

prowadzenia prac budowlanych. Całość realizowania tej poważnej inwestycji

Spółdzielnia

Mieszkaniowa

będąca

inwestorem

głównym

zleciła

wyspecjalizowanej firmie - […] Dyrekcji Inwestycji, jako inwestorowi

zastępczemu o bardzo szerokich uprawnieniach, włącznie z prawem

dysponowania

otwartym

przez

Spółdzielnię

dla

realizacji

zadania

inwestycyjnego Osiedle […] specjalnym rachunkiem bankowym, W trakcie

prowadzenia

prac

budowlanych

uszkodzeniu

uległo

szereg

domów

jednorodzinnych na skutek wykonywania liniowych głębokich wykopów.

Właściciele

ich

otrzymali

odszkodowania

Ich roszczeń odszkodowawczych

inwestor

-

poza

zastępczy

trójką

powodów.

nie

przedstawił

do realizacji Spółdzielni Mieszkaniowej do czasu ostatecznego rozliczenia

budowy w 1990 r. Zgłoszenie tych roszczeń przez […] Dyrekcję Inwestycji

dopiero w 1991 r. było spóźnione, gdyż po formalnym rozliczeniu całej

inwestycji uniemożliwiło Spółdzielni Mieszkaniowej pozyskanie dodatkowych

środków finansowych na pokrycie tych odszkodowań.

W tym stanie rzeczy Sąd Wojewódzki uznał, że odpowiedzialność za

szkodę z czynu niedozwolonego ponosi wyłącznie pozwana […] Dyrekcja

Inwestycji. Natomiast brak jest podstaw do przypisania odpowiedzialności

pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej. Spółdzielnia sama nie sprawowała

nadzoru budowlanego, Gdyż jego wykonywanie w całości zleciła inwestorowi

zastępczemu. Inwestor ten powinien był albo usunąć uszkodzenie domów

powodów albo przedstawić Spółdzielni w odpowiednim czasie ich roszczenia

odszkodowawcze. Spóźnione ich przedstawienie - dokonane już po rozliczeniu

inwestycji - spowodowało, że Spółdzielnia nie mogła uzyskać funduszy na ich

pokrycie. W rezultacie więc winę za szkodę powodów ponosi pozwana

Dyrekcja Inwestycji, natomiast powództwo przeciwko pozwanej Spółdzielni

Mieszkaniowej Sąd oddalił jako bezzasadne.

To orzeczenie Sądu Wojewódzkiego zaskarżyli apelacjami powodowie i

pozwana Dyrekcja Inwestycji. Sąd Apelacyjny w […] wyrokiem z dnia

29 kwietnia 1997 r. uwzględnił apelacje powodów i uznał, że odpowiedzialność

za ich szkody w budynkach ponosi także pozwana Spółdzielnia Mieszkaniowa

solidarnie wraz z inwestorem zastępczym - […] Dyrekcją Inwestycji, której

apelacja kwestionująca zasadę jej odpowiedzialności została tymże wyrokiem

oddalona.

To rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego zaskarżyła kasacją pozwana

Spółdzielnia Mieszkaniowa. Zarzuciła w niej błędną wykładnię art. 415 kc,

której

wynikiem

było

bezpodstawne

przypisanie

przez

Sąd

jej

odpowiedzialności za szkody powodów. Na tej podstawie wnosi ona o uchylenie

tego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o

jego zmianę przez oddalenie apelacji powodów.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

W sprawie bezspornym jest zakres poniesionych przez powodów szkód w

ich budynkach oraz fakt, że są one następstwem realizacji inwestycji w postaci

budowy Osiedla […], której inwestorem bezpośrednim była Spółdzielnia

Mieszkaniowa „[…]”, a inwestorem zastępczym organizującym i nadzorującym

całość robót […] Dyrekcja Inwestycji.

Zdaniem skarżącej Spółdzielni Mieszkaniowej Sąd Apelacyjny bezpodstawnie

przypisał jej winę za szkodę powodów, co stanowi niezbędną przesłankę

odpowiedzialności z art. 415 kc, gdy tymczasem Spółdzielnia żadnej winy nie

ponosi, a w każdym razie Sąd ten nie wskazał na czym jej wina ma polegać.

Z tym stanowiskiem nie sposób jest się zgodzić. Z opinii biegłego R. Ł.,

która w tym zakresie nie była przez strony kwestionowana, a do której odwołuje

się Sąd II-giej instancji wynika, że bezpośrednią przyczyną uszkodzeń

domów powodów było wykonanie wzdłuż ulicy, przy której stały, głębokich

ponad 5-cio metrowych wykopów, połączone z wypompowaniem wody.

Tak drastyczne obniżenie poziomu wody gruntowej w podłożu pod stojącymi

budynkami spowodowało zmianę nośności gruntu i znaczne jego osiadanie.

Zjawisko to wywarło negatywny wpływ na konstrukcje budynków powodując

spękanie ścian i stropów, a w przypadku domu powódki M. T., całkowitą jego

dewastację. Zdaniem biegłego te uszkodzenia budynków były łatwe

do przewidzenia. Głębokie wykopy liniowe, prowadzone w bezpośrednim

sąsiedztwie istniejących budynków, przy równoczesnym obniżeniu poziomu

wody

gruntowej,

musiały

spowodować

uszkodzenie

budynków,

pomimo pełnego zabezpieczenia samych wykopów. W tej sytuacji przypisanie

przez Sąd Apelacyjny winy pozwanej Spółdzielni za szkody powodów jest jak

najbardziej prawidłowe.

Trzeba

przy

tym

wyraźnie

podkreślić,

że

nie

chodzi

tu

o

odpowiedzialność z tytułu winy w wyborze o jakiej mowa w art. 429, bo tej

Spółdzielnia rzeczywiście nie ponosi, lecz o jej własny delikt z art. 415 kc. Jak

to trafnie przyjął Sąd Apelacyjny, skarżąca znała i zaakceptowała do realizacji

projekt budowy Osiedla, który w swoich założeniach musiał przewidywać, iż na

skutek prowadzonych prac ziemnych ulegnie zniszczeniu lub uszkodzeniu spora

część domów jednorodzinnych. Najlepszym potwierdzeniem tego stanowiska

jest

fakt

dobrowolnego

wypłacenia

przez

Spółdzielnię

odszkodowań

właścicielom kilkudziesięciu z tych domów, Spółdzielnia zatem wiedziała o

możliwości wystąpienia tych szkód i z nimi się godziła, wliczając je w

niezbędne koszty realizowanej dużej inwestycji. Można zatem przyjąć, że w tym

zakresie działała z zamiarem ewentualnym wyrządzenia szkody, podczas gdy

jak się powszechnie przyjmuje, do przypisania winy i odpowiedzialności za

szkodę na podstawie art. 415 kc wystarczy stwierdzenie nawet lekkiego

niedbalstwa (culpa levissima). Dlatego też w tej sytuacji nie może zwolnić

skarżącej od odpowiedzialności za szkody wyrządzone powodom fakt

powierzenia przez nią prowadzenia budowy i

sprawowanie nadzoru

inwestorskiego wyspecjalizowanemu przedsiębiorstwu, a zatem powoływanie

się przez nią na treść art. 429 jest bezskuteczne. Wina Spółdzielni polega

bowiem na tym, że z łatwością mogła przewidzieć wyrządzenie szkody

powodom i na to się godziła, co było wystarczającą podstawą do przypisania jej

odpowiedzialności na podstawie art. 415 kc. Jak to bowiem słusznie uznał Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 11 listopada 1977 r. IV CR 308/77, OSNCP 1978

poz. 16 w świetle art. 429 kc inwestor jest zwolniony od odpowiedzialności za

szkodę, ale tylko wyrządzoną przez przedsiębiorstwo trudniące się zawodowo

wykonywanie powierzonych przez niego robót. Nie jest natomiast zwolniony od

odpowiedzialności za swój własny czyn.

W tym stanie rzeczy kwestionowanie w kasacji samej zasady

odpowiedzialności deliktowej z art. 415 kc ustalonej przez Sąd Apelacyjny jest

bezpodstawne. Skarżąca sama przyznaje, że przyczyną niepowetowania przez

nią szkody powodom jest fakt, że inwestor zastępczy nie przedstawił jej w czas

ich roszczeń odszkodowawczych. Sąd Apelacyjny trafnie zauważył jednak, że te

problemy we wzajemnych formalnych rozliczeniach pomiędzy oboma

inwestorami nie mogą w żaden sposób wpływać na ocenę zasadności roszczeń

osób trzecich, jakimi są powodowie. Przypisanie zatem przez ten Sąd solidarnej

odpowiedzialności obu pozwanym za tę szkodę na mocy art. 441 kc było

prawidłowe.

W tym stanie rzeczy zawarta w kasacji krytyka stanowiska prawnego Sądu

Apelacyjnego jest niesłuszna, a jej emocjonalne zabarwienie zupełnie

bezpodstawne. Taką ocenę uzasadnia uwzględnienie faktu, że skarżąca całą

swoją obronę opiera na pretensji, iż inwestor zastępczy spóźnił się o kilka

miesięcy z przesłaniem jej formalnego zestawienia wysokości szkód

poniesionych przez powodów, co utrudnia jej zgromadzenie środków na ten cel.

Jednocześnie zaskakuje łatwość z jaką sama przechodzi do porządku nad tym,

że powodowie czekają na zaspokojenie swoich oczywiście słusznych roszczeń już kilkanaście lat. Pierwsza pisemna interwencja w tej sprawie znajdującą się w

aktach zgłoszona została bowiem w 1985 r. (k. 212).

Z tych przyczyn kasacja jako nieusprawiedliwiona, podlegała oddaleniu

na mocy art. 39312 kpc, z obciążeniem skarżącej kosztami postępowania

kasacyjnego stosownie do reguły z art. 98 § 1 kpc w zw. z art. 39319 i 391 kpc.

aw

jb.