II CKN 784/00 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 26 stycznia 2001 r., II CKN 784/00

Ograniczenie przewidziane w art. 679 § 1 zdanie drugie k.p.c. dotyczy

także spadkobiercy uczestnika postępowania o stwierdzenie nabycia spadku.

Przewodniczący: Sędzia SN Marian Kocon

Sędziowie SN: Krzysztof Kołakowski (sprawozdawca), Kazimierz Zawada

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu 26 stycznia 2001 r. na rozprawie sprawy z

wniosku Iwony G. przy uczestnictwie Izabelli D. i Barbary K. o zmianę

postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku, na skutek kasacji uczestniczki

Barbary K. od postanowienia Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 27 lipca 1999 r.

postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi

Okręgowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Kasacja od postanowienia oddalającego apelację uczestniczki postępowania

od postanowienia wydanego w sprawie o zmianę postanowienia o stwierdzeniu

nabycia spadku nie została oparta na ustawowych podstawach kasacyjnych.

Zarzucono w niej jedynie: „1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło

mieć wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 679 k.p.c. przez przyjęcie, że

wnioskodawczyni mogła skutecznie żądać zmiany postanowienia stwierdzającego

nabycie spadku pomimo, że żądanie było oparte na podstawie, którą Wacław M.

(uczestnik postępowania w sprawie III Ns...) mógł podnosić samodzielnie..., w

sytuacji gdy swą legitymację czynną uczestniczka wywodzi z sukcesji uniwersalnej

po nim, 2. naruszenie prawa materialnego w szczególności art. 922 § 1 k.c. przez

błędną jego wykładnię, tj. bezpodstawne przyjęcie, że wnioskodawczyni wskutek

spadkobrania po Wacławie M. wstąpiła w korzystniejszą sytuację prawną niż

sytuacja spadkodawcy”. W konkluzji wniesiono o uchylenie zaskarżonego

postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu, względnie uchylenie

także postanowienia Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy orzekł zgodnie z tym wnioskiem na podstawie art. 393 13 k.p.c.

w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2000 r., stosownie do art. 5 ust. 2

ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego,

ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, ustawy o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych oraz ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr

48 poz. 554). (...)

Z prawomocnym postanowieniem stwierdzającym nabycie spadku wiąże się –

w zasadzie – skutek powagi rzeczy osądzonej, jednak w odniesieniu do tego

szczególnego przedmiotowo orzeczenia, mającego skutki materialnoprawne (art.

1025 § 2 i art. 1027 k.c.), ustawodawca przewidział odrębny sposób jego zmiany, a

tym samym domniemania, że ten, kto uzyskał stwierdzenie nabycia spadku jest

spadkobiercą. Jednocześnie wyłączono możliwość wznowienia postępowania na

podstawie art. 524 § 1 k.p.c.

Zgodnie ze szczególnym przepisem art. 679 § 1 i 2 k.p.c., wniosek w nim

przewidziany może złożyć każdy zainteresowany, niezależnie od tego, czy brał

udział w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku. Wynika z tego, że

zainteresowanym, o którym mowa w tym przepisie, są osoby, wymienione w art.

669 in fine k.p.c. Jednakże zainteresowany, który był uczestnikiem postępowania,

musi wykazać – jak przy wznowieniu – szczególne przesłanki swojego żądania z

art. 679 k.p.c. Musi bowiem wskazać podstawę, której nie mógł powołać w

poprzednim postępowaniu, a ponadto wniosek o zmianę wydanego postanowienia

musi złożyć przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał taką możność.

Było w sprawie bezsporne, że spadkodawca wnioskodawczyni uczestniczył w

postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku i mógł w jego toku zakwestionować

ważność testamentu swojego syna. Jeśli nie uczynił nie tylko tego, ale także potem

nie złożył wniosku z art. 679 k.p.c., wykazując wymagane przesłanki, to wiązało go

wydane postanowienie. W następstwie tego do jego majątku nie weszły

jakiekolwiek prawa i obowiązki majątkowe po zmarłym synu (art. 922 § 1 k.c.).

Natomiast w kasacji trafnie wskazano, że wnioskodawczyni, jako

spadkobierczyni uczestnika postępowania wstąpiła, stosownie do tego samego

przepisu, w ogół praw i obowiązków swojego ojca. Wśród tych praw mogłoby się –

niewątpliwie – znaleźć także jego uprawnienie z art. 679 k.p.c., jednak tylko

wówczas, gdyby w chwili jego śmierci takie mu przysługiwało.

Wniosek w tej sprawie nie został jednak oparty na takiej podstawie.

Przeciwnie, zarówno wnioskodawczyni, jak i Sądy obu instancji uznały, że wręcz

bez znaczenia pozostaje to, czy jej spadkodawca mógłby skutecznie wystąpić z

żądaniem zmiany postanowienia stwierdzającego z jego udziałem nabycie spadku

(art. 679 § 1 zdanie drugie k.p.c.). Uznały bowiem, że decyduje to, iż to sama

wnioskodawczyni nie brała udziału w pierwotnym postępowaniu.

Ograniczając się w granicach kasacji jedynie do wywodów Sądu Okręgowego

stwierdzić należy, że Sąd ten pominął, iż wnioskodawczyni nie brała udziału w

postępowaniu zakończonym kwestionowanym postanowieniem także dlatego, że –

jak sam przyjął – choć „miała podejrzenia co do autentyczności rzekomego

testamentu nie miała wtedy najmniejszego interesu w wyjaśnieniu tej sprawy, nie

była uczestnikiem postępowania”. Skoro więc nie była tym uczestnikiem dlatego, że

nie była zainteresowaną, to tym samym błędnie Sąd uznał, iż „dopiero teraz

zainteresowana jest kwestionowaniem testamentu, na podstawie którego od

dziedziczenia... został wyłączony jej spadkodawca”.

Trafnie więc wskazano w kasacji, że narusza art. 679 k.p.c. przyjęcie, iż

wnioskodawczyni, wywodząc swoje prawa od uczestnika postępowania

spadkowego, mogła skutecznie wnieść o zmianę postanowienia wydanego z jego

udziałem. Zarzut ten wypełnia więc drugą z podstaw kasacyjnych (art. 3931 pkt 2

k.p.c.). (...)

Skoro więc zaskarżone orzeczenie zapadło z naruszeniem art. 679 § 1 i 2

k.p.c., uzasadnione było uwzględnienie pierwszego z alternatywnych wniosków

skarżącej i uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy

Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania na podstawie art. 393 13 k.p.c.