II CKN 713/98 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 17 GRUDNIA 1998 R.

II CKN 713/98

Przewodniczący: sędzia SN M. Słoniewski

Sędziowie SN: S. Dąbrowski (sprawozdawca), T. Domińczyk.

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 1998 r. na posiedzeniu

niejawnym sprawy z powództwa J. S., S. S. - właścicieli Przedsiębiorstwa

Produkcyjno-Handlowo-Usługowego

„A.”

w

N. przeciwko

Przedsiębiorstwu

Produkcyjno-Handlowemu „Z.” Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w K. o

zapłatę na skutek kasacji powodów od postanowienia Sądu Wojewódzkiego Sądu

Gospodarczego w K. z dnia 30 kwietnia 1998 r., sygn.akt IX Gz (…)

oddalić kasację.

UZASADNIENIE

W sprawie z powództwa J. S. i S. S. przeciwko Przedsiębiorstwu Produkcyjno

- Handlowemu „Z.” Spółce z o.o. w K. o zapłatę kwoty 11.925 zł 66 gr. Sąd Rejonowy

w K. - Sąd Gospodarczy postanowieniem z dnia 3 lutego 1997 r. zawiesił

postępowanie. W uzasadnieniu stwierdził, że powodowie w zakreślonym terminie nie

wskazali aktualnego adresu strony pozwanej, co uniemożliwia nadanie dalszego

biegu sprawie. Jako podstawę prawną zawieszenia wskazał art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c.

Postanowienie to uprawomocniło się bez zaskarżenia.

Postanowieniem z dnia 11 marca 1998 r. Sąd Rejonowy umorzył

postępowanie na mocy art. 47911 k.p.c., mając na względzie, że w ciągu roku od dnia

wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania, nie został zgłoszony wniosek o

jego podjęcie.

Postanowienie to zaskarżyli powodowie podnosząc, że uprzednie zawieszenie

postępowania nastąpiło z naruszeniem przepisów postępowania o doręczeniu pism

procesowych stronom, a w szczególności art. 133 § 2 k.p.c.

Sąd Wojewódzki - Sąd Gospodarczy w K. postanowieniem z dnia 30 kwietnia

1998 r. oddalił zażalenie powodów. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego podniesiony w

zażaleniu zarzut dotyczący zawieszenia postępowania nie ma znaczenia dla kwestii

umorzenia postępowania. Zarzut ten, aby mógł odnieść skutek winien być wniesiony

w terminie przewidzianym w art. 394 § 2 k.p.c. na postanowienie o zawieszeniu

postępowania. Tymczasem postanowienie to nie było zaskarżone, co w związku z

upływem czasu przewidzianego w art. 47911 k.p.c. doprowadziło do prawidłowego

umorzenia postępowania.

W kasacji od postanowienia Sądu Wojewódzkiego powodowie zarzucili

naruszenie przepisów art. 139 § 3, 177 § 1 pkt 6, 182 § 1 oraz 47911 k.p.c. W

uzasadnieniu podniesione zostało, że postanowienie o zawieszeniu postępowania

było błędne, gdyż Sąd mógł doręczyć pozwanej odpis pozwu w sposób przewidziany

w art. 139 § 3 k.p.c. Z treści kasacji wynika, że kasatorzy uważają, iż Sąd przed

umorzeniem

postępowania

miał

obowiązek

sprawdzenia

prawidłowości

postanowienia o zawieszeniu postępowania, a w razie stwierdzenia, że nie

zachodziła wskazana w tym postanowieniu przyczyna zawieszenia, winien odstąpić

od umorzenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 47911 k.p.c. stanowi, że sąd umarza postępowanie zawieszone na

zgodny wniosek stron oraz z przyczyn wskazanych w art. 177 § 1 pkt 5 i 6 k.p.c.

Użycie słowa „umarza” oznacza, że sąd musi wydać postanowienie o umorzeniu, gdy

tylko spełniona jest przesłanka podana w tym artykule. Przesłanką umorzenia

postępowania jest niezgłoszenie wniosku o podjęcie postępowania w ciągu roku od

daty postanowienia o zawieszeniu. Jeżeli w prawomocnym postanowieniu o

zawieszeniu postępowania wskazane są przyczyny zawieszenia, to brak jest

podstawy do przyjmowania, że sąd ma obowiązek ponownego badania przed

umorzeniem postępowania, czy przyczyny te rzeczywiście zachodziły. Obowiązek

taki nie wynika z treści art. 47911 k.p.c., ani z innych przepisów. Wręcz przeciwnie.

Stosownie do art. 365 § 1 k.p.c. prawomocne orzeczenie wiążę między innymi tak

sąd, który je wydał, jak również inne sądy. Moc wiążąca prawomocnego orzeczenia

sądu charakteryzuje się dwoma aspektami. Pierwszy z nich odnosi się do faktu

istnienia prawomocnego orzeczenia, drugi zaś przejawia się w mocy wiążącej jako

określonym walorze prawnym rozstrzygnięcia zawartego w treści orzeczenia. W

konsekwencji przyjąć trzeba, że prawomocne postanowienie o zawieszeniu

postępowania ma charakter prejudycjalny dla umorzenia postępowania, co do

powołanej

w tym

postanowieniu

podstawy prawnej

określającej

przyczynę

zawieszenia.

Przepis art. 47911 k.p.c. dotyczy spraw gospodarczych. W innych sprawach

rozpoznawanych w procesie cywilnych zastosowanie ma przepis art. 182 § 1 k.p.c.,

który tym tylko się różni od art. 4791 k.p.c., że zamiast terminu rocznego,

przewidziany jest termin trzech lat.

W uchwale z dnia 25 lutego 1985 r. III CZP 86/84 (OSNCP 1985, z. 11, poz.

168) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że w wypadku zawieszenia postępowania mimo

braku podstawy, sąd w każdym czasie, także przy rozważaniu przesłanek umorzenia

postępowania (art. 182 § 1 k.pc.) postanowi podjęcie postępowania. W podobnym

sensie wypowiedział się Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 kwietnia 1983 r.

IV PRN 4/83 (OSNCP 1983, z. 10, poz. 167) stwierdzając, że sąd rozpoznając

sprawę w ramach art. 182 § 1 k.p.c., nie jest związany podstawą prawną wskazaną w

postanowieniu o zawieszeniu postępowania, jeśli z materiału dowodowego sprawy

wynika, iż inna była rzeczywista przyczyna zawieszenia.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela tych

poglądów.

Postanowienie z dnia 15 kwietnia 1983 r. dotyczyło umorzenia postępowania

zawieszonego na zgodny wniosek stron. W uzasadnieniu powiedziano, że sąd

rozpoznający sprawę w ramach art. 182 § 1 k.p.c. nie jest związany podstawą

prawną wskazaną w postanowieniu o zawieszeniu postępowania (na zgodny

wniosek stron), będącą konsekwencją procesowych oświadczeń stron, gdyż w

procesie cywilnym oświadczenia stron nie wiążą sądu, jeśli z materiału dowodowego

wynika odmienny od tych oświadczeń stan faktyczny i prawny. Nie można nie

zauważyć, że kontroli oświadczeń procesowych stron dokonuje sąd wydając

postanowienie w przedmiocie zawieszenia postępowania. Przy rozpoznawaniu

sprawy w ramach art. 182 § 1 k.p.c. lub art. 47911 k.p.c. byłaby to już kontrola nie tyle

oświadczeń stron, co prawidłowości prawomocnego postanowienia.

Z tezą uchwały z dnia 25 lutego 1985 r. można byłoby się nawet zgodzić,

gdyby ograniczyć jej zastosowanie do wypadków, gdy orzekając o zawieszeniu

postępowania,

sąd

nie

wskazał

podstawy

prawnej

określającej

przyczynę

zawieszenia, co w praktyce nieraz się zdarza. W takiej sytuacji do zaaprobowania

byłby pogląd, że prawomocność postanowienia nie wyłącza dopuszczalności

ustalania przyczyny zawieszenia. W razie podania w prawomocnym postanowieniu

podstawy prawnej określającej przyczynę zawieszenia, ponowne badanie, czy

podstawa istniała, naruszałoby jednak przepis art. 365 § 1 k.p.c. Argumenty użyte w

uzasadnieniu uchwały nie są wystarczająco przekonywujące. Zagadnienie, czy

zawieszone postępowanie wcześniej mogło być z urzędu podjęte, jest bez znaczenia

skoro zgodnie z brzmieniem art. 182 § 1 k.p.c z chwilą upływu trzech lat

bezczynności stron (roku w sprawach gospodarczych wedle art. 479 11 k.p.c) sąd

musi wydać postanowienie o umorzeniu. Wobec tego, że umorzenie jest

obligatoryjne, nie wchodzi już w grę podjęcie postępowania. Obawy związane z

nieprawidłowościami praktyki sądowej i możliwością pozbawienia stron wymiaru

sprawiedliwości są przesadne. Zasadność zawieszenia postępowania, zastosowanie

i powołanie odpowiedniej podstawy prawnej podlegają kontroli instancyjnej w drodze

zażalenia (art. 394 § 1 pkt 6 k.p.c.). W dość długim okresie czasu strony mogą

wystąpić z wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania.

Umorzenie postępowania na podstawie art. 182 § 1 k.p.c. i art. 47911 k.p.c.

nastąpić może tylko w niektórych wypadkach zawieszenia. W razie zawieszenia na

zgodny wniosek stron, z powodu niestawiennictwa stron na rozprawie, niemożności

nadania sprawie biegu na skutek braku lub wskazania złego adresu powoda albo

niewskazania przez powoda w wyznaczonym terminie adresu pozwanego lub

niewykonania

przez

powoda

innych

zarządzeń.

Umorzenie

zawieszonego

postępowania jest środkiem represyjnym wobec procesowej bezczynności stron w

sytuacjach, gdy ich aktywność mogłaby doprowadzić do usunięcia przyczyn

zawieszenia postępowania. Jest to istotny środek przeciwdziałający przedłużeniu

procesu ponad rozsądną miarę i brak dostatecznych powodów do jego osłabiania w

drodze wątpliwej wykładni. Wykładnia zastosowana w omawianych orzeczeniach

byłaby obecnie tym bardziej nie uprawniona, że zmierzałaby w kierunku przeciwnym,

niż zmiany wprowadzone w k.p.c. ustawą z dnia 1 marca 1996 r., umacniające

zasadę dyspozycyjności w postępowaniu cywilnym.

Przepis art. 182 § 1 k.p.c. i art. 47911 należy tłumaczyć mając na względzie

moc

wiążącą

prawomocnego

postanowienia

o

zawieszeniu

postępowania.

Umarzając postępowanie zawieszone na zgodny wniosek stron oraz z przyczyn

wskazanych w art. 177 § 1 pkt 5 i 6 k.p.c., sąd nie bada, czy przyczyna wskazana w

postanowieniu o zawieszeniu postępowania, rzeczywiście istniała.

Zatem w konkretnej sprawie trafne jest stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że

zagadnienie prawidłowości zawieszenia postępowania nie ma znaczenia dla kwestii

umorzenia. W sytuacji, gdy w prawomocnym postanowieniu o zawieszeniu

postępowania powołano art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. i w okresie czasu wymienionym w

art. 47911 k.p.c., nie zgłoszono wniosku o podjęcie postępowania, Sąd pierwszej

instancji musiał postępowanie umorzyć.

Wobec niezasadności zarzutów kasacji Sąd Najwyższy na mocy art. 393 12

k.p.c. orzekł jak w sentencji postanowienia.