II CKN 658/00 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 12 kwietnia 2001 r., II CKN 658/00

Konstytucyjna zasada równej dla wszystkich współwłaścicieli ochrony

prawnej własności i innych praw majątkowych (art. 64 ust. 2 Konstytucji)

wyłącza – w wypadku znoszenia współwłasności – oznaczenie terminu i

sposobu uiszczenia spłaty bez uwzględnienia uzasadnionego interesu

dotychczasowego współwłaściciela uprawnionego do tej spłaty (art. 212 § 2 i

3 k.c.).

Przewodniczący Sędzia SN Helena Ciepła

Sędzia SN Tadeusz Żyznowski (sprawozdawca), Sędzia SA Jan Kremer

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Marii Ł. przy uczestnictwie Bernarda Ł. o

podział majątku wspólnego, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na rozprawie w dniu

12 kwietnia 2001 r. kasacji wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Okręgowego

w Poznaniu z dnia 26 lutego 1999 r.,

oddalił kasację.

Uzasadnienie

Dokonując podziału majątku wspólnego, po ustaniu małżeńskiej wspólności

ustawowej Marii Jolanty Ł. i Bernarda Ł., Sąd Rejonowy zarządził sprzedaż

zabudowanej domem mieszkalnym nieruchomości o powierzchni 487 m2 położonej

w M.G., przy ul. S. nr 4.

Apelację wnioskodawczyni, opartą na zarzucie naruszenia art. 212 § 2 k.c.,

przez jego niewłaściwe zastosowanie, Sąd Okręgowy zaskarżonym

postanowieniem oddalił.

Bezsporne jest, że wymieniona nieruchomość nie może być fizycznie

podzielona (art. 212 § 2 k.c.), a Sądy obu instancji stwierdziły, że uczestnik

postępowania nie wyraził zgody na przyznanie mu spornej nieruchomości.

Konsekwentnie wnosił o jej sprzedaż i wskazywał okoliczności mające taki wniosek

uzasadniać. Postępowanie dowodowe potwierdziło te okoliczności, do których

należy także fakt, że wnioskodawczyni utrzymuje się z renty w wysokości 270 zł

miesięcznie i nie posiada żadnych oszczędności. (...)

Złożona przez skarżącą, na rozprawie apelacyjnej deklaracja dokonania spłaty

jednorazowo w kwocie 3000 zł i po 1000 zł miesięcznie nie jest wiarygodna.

Wnioskodawczyni, zdaniem tego Sądu, nie daje realnych gwarancji, na dokonanie

spłaty w takim rozmiarze i czasie, by uczestnik postępowania mógł zaspokoić swoje

potrzeby mieszkaniowe. (...)

Kasację wniosła wnioskodawczyni Maria Ł., zarzucając naruszenie prawa

materialnego przez błędne zastosowanie art. 212 § 2 k.c. i wnosząc o uchylenie

zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do

ponownego jej rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Twierdzenia skarżącej dotyczące sytuacji materialnej i życiowej jej córki,

przedstawianej jako osoba młoda i zdolna do samodzielnego zarobkowania oraz

poniesienia części ciężaru należnej uczestnikowi postępowania spłaty, wymagają

odwołania się już na wstępie do przepisów prawa materialnego, mających

zastosowanie do podziału majątku wspólnego po ustaniu wspólności ustawowej

(art. 46 k.r.o. oraz 1035 i nast. k.c.). Ponieważ przepisy o dziale spadku odsyłają w

kwestiach w nich nie uregulowanych do przepisów o zniesieniu współwłasności w

częściach ułamkowych, w rozpoznawanej sprawie znajdują zastosowanie przepisy

art. 210-221 k.c. Przedmiotem zniesienia współwłasności jest nieruchomość, której

własność przysługuje wnioskodawczyni i uczestnikowi postępowania.

Nieruchomość ta może być – stosownie do powołanych przepisów – przyznana

jednemu ze współwłaścicieli, z obowiązkiem spłaty na rzecz drugiego ze

współwłaścicieli. Badanie i ustalanie sytuacji materialnej i istnienia realnych

możliwości wywiązania się z nałożonego obowiązku spłaty może dotyczyć

wyłącznie współwłaściciela, a nie osoby trzeciej, którą jest córka wnioskodawczyni.

Dlatego twierdzenia skarżącej w odniesieniu do osoby nie będącej uczestnikiem

postępowania, mające dowodzić wadliwości zaskarżonego orzeczenia, są

bezprzedmiotowe.

Zniesienie współwłasności przez sprzedaż dokonaną stosownie do przepisów

kodeksu postępowania cywilnego stwarza możliwość – jak trafnie wskazał Sąd

Okręgowy – nabycia spornej nieruchomości przez córkę wnioskodawczyni.

Sądy obu instancji w sposób wszechstronny ustaliły i wnikliwy rozważyły –

w świetle art. 212 § 2 k.c. – usprawiedliwione interesy obojga współwłaścicieli,

czego skarżąca w kasacji nie podważa, samo zaś odmienne zapatrywanie o

własnych zdolnościach płatniczych i gwarancjach mających chronić interesy

uczestnika postępowania, wyrażone w oderwaniu od ustaleń, nie może prowadzić

do podzielenia wysuniętego w kasacji zarzutu. Uczestnik postępowania z

rozstrzygnięciem tej sprawy wiąże realizację swoich zamierzeń do uzyskania

własnego mieszkania.

Kwestionowane orzeczenie eliminuje niedopuszczalne różnicowanie ochrony

praw majątkowych wnioskodawczyni i uczestnika postępowania. Konstytucyjna

zasada równej dla obojga współwłaścicieli ochrony prawnej własności i innych praw

majątkowych (art. 64 ust. 2 Konstytucji) realizowana w warunkach gospodarki

wolnorynkowej wyklucza oznaczenie terminu i sposobu uiszczenia ustalonej spłaty

bez uwzględnienia uzasadnionego interesu dotychczasowego współwłaściciela

uprawnionego do spłaty. Dążenie uczestnika postępowania do wyjścia ze stanu

bezdomności nie mogło być przez Sądy orzekające pominięte. Orzeczenia tych

Sądów zawierają właściwą i wyważoną ocenę uzasadnionych interesów stron oraz

ich sytuacji życiowej, wyrażona zaś ocena stanowiska prezentowanego przez

wnioskodawczynię w przedmiocie rozłożenia spłaty na najdłuższy okres jako nie

dającego realnych gwarancji zaspokojenia słusznych potrzeb uczestnika

postępowania, okazała się trafna. Byłoby to bowiem zróżnicowanie praw

majątkowych dotychczasowych współwłaścicieli w stopniu niedopuszczalnym.

Dlatego zarzut naruszenia art. 212 § 2 k.c. nie zasługiwał na uwzględnienie, a

kasacja, jako nie zawierająca uzasadnionych podstaw, została oddalona (art. 393-12

k.p.c. oraz art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie ustawy kodeks

postępowania cywilnego... Dz.U. Nr 48, poz. 554).