II CKN 599/98 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CKN 599/98

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 listopada 1999 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSN - H. Wrzeszcz (spraw.)

Sędziowie

SN - F. Barczewska

SN – T. Domińczyk

Protokolant: P. Malczewski

po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 1999 r.

na rozprawie sprawy z powództwa B. J.

przeciwko Z. G., H. J. i A. K.

o zapłatę

na skutek kasacji powódki

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w S.

z dnia 6 listopada 1997 r., sygn. akt I Ca […]

oddala kasację i zasądza od powódki na rzecz pozwanych 750 zł

(siedemset pięćdziesiąt) kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Powódka domagała się zasądzenia od pozwanych solidarnie 9 980 zł

odszkodowania za szkodę powstałą na skutek nie zawarcia umowy przyrzeczonej

z winy pozwanych.

Pozwane wniosły o oddalenie powództwa zarzucając, że umowa nie została

zawarta z wyłącznej winy powódki.

Sąd Rejonowy w S. wyrokiem z 9 maja 1997 r. oddalił powództwo i orzekł

o kosztach procesu.

Z motywów rozstrzygnięcia wynika, że sąd I instancji oceniając umowę

przedwstępną zawartą przez Z. G. i B. J. 29.IV.1994 r., zmienioną aneksem

z dnia 16.VIII.1994 r. uznał, iż zawarte w niej elementy przyrzeczonej czynności

prawnej wskazują na to, że wolą stron było zawarcie umowy sprzedaży

przez pozwane B. J. nieruchomości w S. za cenę, którą nabywczyni miała zapłacić

w postaci mieszkania w bloku o powierzchni nie większej niż 38 m 2 i odpowiedniej

sumy w gotówce, która nie została w umowie przedwstępnej określona.

Brak ściśle ustalonej ceny (wysokość sumy w gotówce miała być określona dopiero

w dniu sporządzenia umowy przyrzeczonej) powoduje – zdaniem Sądu Rejonowego

– nieważność umowy przedwstępnej, gdyż cena jako element istotny przyrzeczonej

umowy sprzedaży stanowi konieczną przesłankę ważności umowy przedwstępnej

(art. 389 kc). W konsekwencji powódce nie przysługuje roszczenie odszkodowawcze

na podstawie art. 390 § 1 kc za szkodę powstałą na skutek nieprzystąpienia

przez pozwane do zawarcia umowy przyrzeczonej.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki oddalił apelację powódki

od rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania zasądzenia odszkodowania w trybie

art. 390 § 1 kc, natomiast uwzględnił ją w zakresie kwestionującym zasadność

oddalenia powództwa o odszkodowanie za szkodę, która powstała z innych przyczyn

niż niezawarcie umowy przyrzeczonej i w tej części przekazał sprawę do ponownego

rozpoznania.

Sąd odwoławczy uznał, że niesłuszny jest zarzut, podniesiony przez powódkę

dopiero w apelacji, iż przyrzeczona przez strony czynność prawna nie jest umową

sprzedaży, a zamiany. Zwrócił uwagę na to, że – wbrew stanowisku apelującej –

wskazane przez nią sformułowania, zawarte w umowie przedwstępnej (§ 3 umowy),

nie mogą przesądzać o charakterze umowy przyrzeczonej, której strony nie nazwały,

gdyż zgodnie z art. 65 § 2 kc przy wykładni umów należy raczej badać, jaki był

zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu.

Powołując się na wskazane w uzasadnieniu dowody Sąd wykazał, iż bezpodstawna

jest próba podważenia zarówno kwalifikacji prawnej umowy przyrzeczonej

jak i ustalenia, że strony nie uzgodniły wysokości ceny sprzedaży nieruchomości.

Sąd odwoławczy podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, iż z powodu nieważności

umowy przedwstępnej B. J. nie przysługuje odszkodowanie za szkody, które

poniosła na skutek niezawarcia umowy przyrzeczonej i w tym zakresie apelację

oddalił.

W kasacji od tej części wyroku, opartej na obu podstawach z art. 393 1 kpc,

pełnomocnik powódki, zarzucił naruszenie art. 603 i 389 kc przez błędną ich

interpretację i art. 390 § 1 kc przez niezastosowanie tego przepisu oraz obrazę

przepisów postępowania, a mianowicie art. 378 § 2 kpc, 233 § 1 kpc i 385 kpc.

Powołując się na te podstawy wniósł o uchylenie wyroków sądów obu instancji

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności rozważenia wymagają zarzuty podniesione w ramach

drugiej podstawy kasacyjnej (art. 393 1 pkt 2 kpc), ponieważ zarzut naruszenia prawa

materialnego może być oceniony tylko na tle prawidłowo ustalonego stanu

faktycznego.

Autor kasacji naruszenia art. 233 § 1 kpc dopatrzył się w tym, że Sąd

Wojewódzki nie odnosząc się – jego zdaniem – w pełnym zakresie do podniesionego

w apelacji zarzutu sprzeczności istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie

materiału, naruszył dyrektywę wszechstronnego rozważenia materiału sprawy.

Zarzut jest chybiony. Wbrew przekonaniu wyrażonemu w kasacji sąd odwoławczy

wnikliwie zbadał prawidłowość oceny dowodów dokonaną przez sąd I instancji

i wykazał, że ustalenia faktyczne w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy

nie są sprzeczne z materiałem zebranym w spawie. Dotyczy to przede wszystkim

ustalenia, czy dopłata pieniężna do mieszkania zaoferowanego pozwanej została

ostatecznie

ustalona

w

umowie

przedwstępnej.

Negatywnego

stanowiska

w tej kwestii sądów obu instancji nie podważają argumenty podniesione w kasacji.

Mają one charakter polemiczny a ich wadą jest nie tylko to, że nie wynika z nich,

aby – w świetle dyrektyw płynących z art. 233 § 1 kpc – ocena dowodów została

dokonana rażąco wadliwie lub w sposób oczywiście błędny, ale również pominięcie

wyeksponowanego przez Sąd faktu, że przyjęcie wersji bronionej przez powódkę

oznaczałoby rażącą nieekwiwalentność świadczeń, gdyż przedmiot świadczenia

zaoferowany przez B. J. odpowiada 1/3 wartości nieruchomości, o którą ona

zabiegała.

Również chybiony jest zarzut naruszenia art. 378 § 2 i 385 kpc, które – zdaniem

skarżącej – polega na tym, że sąd odwoławczy mimo nierozpoznania istoty sprawy

przez Sąd Rejonowy, nie uchylił jego orzeczenia, a oddalił apelację.

Nierozpoznanie istoty sprawy oznacza zaniechanie przez Sąd I instancji zbadania

materialnej podstawy żądania pozwu (por. orzeczenie SN z 23 września 1998 r.

II CKN 897/97, OSNC 1999, z.1, poz. 22; orzeczenie SN z 16 lipca 1998 r.

I CKN 804/97; orzeczenie SN z 16 kwietnia 1999, II CKN 277/98 nie publ.).

Nie ulega wątpliwości, że taka sytuacja nie ma miejsca w rozpoznawanej

sprawie. Okoliczność zaś, że Sąd orzekł o żądaniu strony w sposób

nie odpowiadający

jej

oczekiwaniom,

wbrew

nie uzasadnia zarzutu nierozpoznania istoty spawy.

stanowisku

autora

kasacji,

Zarzuty podniesione w ramach podstawy kasacyjnej z art. 393 1 pkt 2 kpc okazały się

więc nieuzasadnione. Oznacza to, że podstawą oceny zarzutu naruszenia prawa

materialnego stanowią ustalenia faktyczne zaskarżonego wyroku.

W świetle tych ustaleń nie budzi zaś wątpliwości stanowisko Sądu co do charakteru

prawnego umowy przyrzeczonej, a mianowicie, że strony zmierzały do zawarcia

umowy sprzedaży, a nie zamiany, co niweczy zarzut naruszenia art. 603 kc.

Dokonane w sprawie ustalenia faktyczne dały także Sądowi podstawę do uznania, że

umowa przedwstępna jest nieważna, gdyż nie spełniała wszystkich wymogów

z art. 389 kpc, a mianowicie zachodzi, trafnie stwierdzony przez

Sąd,

brak oznaczenia ceny jako istotnego elementu umowy przyrzeczonej.

W rezultacie również zarzut naruszenia art. 390 § 1 kc podlegający

na niezastosowaniu tego przepisu należało uznać za bezpodstawny.

Z tych względów i na podstawie art. 393 12 a w zakresie kosztów kasacyjnych

– art. 98 kpc w związku z art. 393 18 i 391 kpc Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

wyroku.

aw

er