II CKN 424/97 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CKN 424/97

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 listopada 1997 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSN -

A. Górski

Sędziowie:

SN

-

S. Dąbrowski (spraw.)

SN

-

K. Zawada

Protokolant: I. Pawlata

po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 1997 r.

na rozprawie sprawy z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej […] w K.

przeciwko Zakładowi Energetycznemu „[…]” S.A. w K.

o zapłatę

na skutek kasacji strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 4 lutego 1997 r., sygn. akt I ACa […]

oddala kasację; zasądza od pozwanego na rzecz powoda 3.500

(trzy

tysiące

pięćset)

złotych

postępowania kasacyjnego.

z

tytułu

zwrotu

kosztów

UZASADNIENIE

Sąd Wojewódzki w K. wyrokiem z dnia 22 października 1996 r. zasądził

od pozwanego Zakładu Energetycznego […] S.A. w K. na rzecz powodowej

Spółdzielni Mieszkaniowej […] w K. kwotę 42.730 złotych z ustawowymi

odsetkami od dnia 15 października 1994 r. Wedle ustaleń Sądu Wojewódzkiego,

powodowa Spółdzielnia w 1993 r. dokonała przebudowy i wyposażenia dwóch

stacji transformatorowych Nr […]0 i […]1. Koszty przebudowy i wyposażenia

zostały pokryte ze środków własnych Spółdzielni i wyrażały się łączną kwotą

42.730 złotych. W dniach 21 i 31 VIII 1993 r. strony zawarły umowy, mocą

których powódka nieodpłatnie przekazała pozwanemu stację transformatorową

Nr […]1 z wyposażeniem i wyposażenie stacji Nr […]0.

W dniu 21 lutego 1995 r. Urząd Antymonopolowy wydał decyzję, w której

stwierdził

stosowanie

przez

Zakład

Energetyczny

w

K. -

praktyki

monopolistycznej, polegającej na nadużyciu dominującej pozycji na rynku

dostawców energii poprzez odmowę udziału w finansowaniu przedmiotowych

stacji transformatorowych wraz z ich wyposażeniem i nakazał zaniechanie

stosowania tej praktyki.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego powódka zawierając w sierpniu 1993 r. umowy

z pozwanym, wskutek monopolistycznej praktyki pozwanego została zmuszona

do akceptowania niekorzystnych dla niej warunków. Skutek w postaci przejścia

na pozwanego własności urządzeń stacji transformatorowych nastąpiłby z

chwilą podłączenia urządzeń do sieci z mowy prawa zgodnie z art. 49 kc w zw.

z art. 191 kc i umowy były w tym zakresie zbędne. Jedyny rzeczywisty skutek

polegał na nieracjonalnej rezygnacji przez powódkę z odzyskania wyłożonych

na inwestycję środków finansowych. Sąd Wojewódzki uznał, że na mocy art. 8

pkt 2 ustawy o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym zachodzi

nieważność obu powyższych umów. Pozwany bez ważnej podstawy prawnej

wzbogacił się kosztem strony powodowej i na mocy art. 405 kc zobowiązany

jest do wydania korzyści jaką osiągnął.

Sąd Apelacyjny w […] wyrokiem z dnia 4 lutego 1997 r. oddalił apelację

pozwanego podzielając ustalenia i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji.

W kasacji pozwany zarzucił naruszenie prawa materialnego przez

niewłaściwe zastosowanie art. 405 i następnych kodeksu cywilnego i naruszenie

art. 217 kpc przez oddalenie prawidłowo zgłoszonego wniosku dowodowego na

okoliczności podnoszone, a nie wyjaśnione mające istotne znaczenie w sprawie.

W konkluzji wnosił o uchylenie wyroków I i II instancji i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji względnie o zmianę

zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Urządzenia energetyczne zbudowane przez odbiorcę energii, z chwilą

połączenia w sposób trwały z siecią urządzeń przedsiębiorstwa, stają się

przedmiotem własności tej osoby, która jest właścicielem przedsiębiorstwa (art.

49 kc w zw. z art. 191 kc). Jeżeli chodzi o rozliczenie kosztów budowy

urządzeń, to ani art. 49 kc, ani art. 191 kc kwestii tej nie regulują. Nie odnoszą

się do ewentualnych rozliczeń przepisy art. 224-231 kc w części dotyczącej

zwrotu wartości poczynionych nakładów. Przepisy te zakładają poczynienie

nakładów na cudzej nieruchomości w okresie, gdy znajdowała się ona w

posiadaniu osoby, która poczyniła nakłady. Z reguły budowa urządzeń, o

których mowa w art. 49 kc przez przyszłego odbiorcę energii, następuje na

nieruchomości stanowiącej jego własność lub innej osoby, a nie na

nieruchomości przedsiębiorstwa, w którego skład urządzenia te wchodzą

dopiero po przyłączeniu do sieci należącej do tego przedsiębiorstwa.

W uzasadnieniu uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4.12.1991 r.

(W 4/91, OTK 1991, poz. 22) wyrażony został pogląd, powtórzony następnie w

literaturze, że podstawy prawnej do rozliczenia tych kosztów nie można się

także dopatrywać w przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu. Stanowisko to

oparte na założeniu, że zawsze odbiorca energii, ponosząc koszty budowy

urządzeń, dokonuje tego bądź z własnej inicjatywy, godząc się z góry, że po

przyłączeniu do sieci staną się one własnością przedsiębiorstwa, bądź w wyniku

umowy z przedsiębiorstwem, jest za daleko idące. Nie wzięto bowiem pod

uwagę, że finansowanie przez odbiorcę budowy urządzenia energetycznego

może być wymuszone praktyką monopolistyczną.

W niniejszej sprawie postępowanie pozwanego jako stosowanie praktyki

monopolistycznej stwierdził Urząd Antymonopolowy, zaś Sądy obu instancji

uznały umowy stron za nieważne na mocy art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 24 lutego

1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym (Dz.U. z 1991 r. Nr

89, poz. 403 ze zm.). W sytuacji, gdy odbiorca energii, w związku z praktyką

monopolistyczną

przedsiębiorstwa

energetycznego,

sfinansował

budowę

urządzeń o których mowa w art. 49 kc, może on dochodzić zwrotu poniesionych

kosztów na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Skoro

bowiem umowy mocą których powodowa Spółdzielnia zrezygnowała z zapłaty

za przejście wybudowanych urządzeń energetycznych na własność pozwanego

okazały się nieważne, to odpadła podstawa prawna uzyskania korzyści

majątkowej przez pozwanego i otworzyła się droga do dochodzenia roszczenia

na zasadzie art. 405 i nast. kc.

Zatem Sądy obu instancji trafnie przyjęły, że przepisy o bezpodstawnym

wzbogaceniu mają zastosowanie w niniejszej sprawie.

Uzyskana bezpodstawnie przez przedsiębiorstwo korzyść majątkowa

odpowiada wartości przejętego na własność mienia, co niekoniecznie musi się

równać kosztom budowy poniesionym przez przyszłego odbiorcę energii. W

niniejszej sprawie pozwany Zakład ani przez Sądem pierwszej instancji, ani w

postępowaniu apelacyjnym nie zakwestionował twierdzenia powódki, że

wartość urządzeń równa jest wyłożonym przez nią kosztom budowy. Stosownie

do art. 230 kpc Sąd orzekający władny był uznać fakt ten za przyznany.

Jeżeli chodzi o zarzut naruszenia art. 217 kpc, to dotyczy on oddalenia

wniosku dowodowego przez Sąd pierwszej instancji. Ponieważ kasacja jest

środkiem zaskarżenia od orzeczenia drugiej instancji, zarzut może być uznany

za usprawiedliwiony w takim tylko zakresie, w jakim został podniesiony w

apelacji. W skardze apelacyjnej pozwany podniósł zarzut nieprzeprowadzenia

zgłoszonych dowodów tylko na okoliczność przyjęcia przez stronę powodową

warunków pozwanego jeszcze przed datą podpisania umów. W związku z tym,

że jest to okoliczność bezsporna, Sąd Apelacyjny trafnie uznał zarzut za

bezzasadny i naruszenie art. 217 kpc nie nastąpiło.

Z powyższych względów i na mocy art. 39312 kpc Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji wyroku.

aw

jb.