II CKN 4/96 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CKN 4/96

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 listopada 1996 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN

-

F. Barczewska

Sędziowie:

SN

-

T. Wiśniewski (spraw.)

SA

-

M. Kocon

Protokolant:

P. Malczewski

po rozpoznaniu w dniu 22 października 1996 r.

sprawy z powództwa A. W., H. J., J. K., Z. G., J. S., B. Z., J. X., E. L., E. Ż.,

T. K., H. K. i J. Y.

przeciwko Bankowemu Funduszowi Gwarancyjnemu w W.

o zapłatę

na skutek kasacji pozwanego Bankowego Funduszu Gwarancyjnego w W.

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w B.

z dnia 5 lipca 1996 r., sygn. akt II Cr […]

I. uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej rewizję pozwanego

Bankowego Funduszu Gwarancyjnego w W. oraz w części

koszty postępowania rewizyjnego względem

zasądzającej

powodów B. Z., A. W., H. J., J. K., J. S., J. X., E. Ż. i J. Y.

(pkt II i III) i w tym zakresie sprawę przekazuje Sądowi

Wojewódzkiemu

w

B. do

ponownego

rozpoznania

oraz rozstrzygnięcia o kosztach procesu;

II. odrzuca kasację w odniesieniu do powodów: Z. G., E. L., T. K.

i H. K., zasądzając zarazem od strony pozwanej Bankowego

Funduszu Gwarancyjnego w W. z tytułu zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego na rzecz powodów Z. G., E. L., T. K.

i H. K. po 100 zł (sto złotych) dla każdego z nich.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w C., uwzględniając powództwo wytoczone przez

powodów: A. W., H. J., J. K., Z. G., J. S., B. Z., J. X., E. L., E. Ż.,

T. K., H. K. i J. Y. - których sprawy zostały połączone do wspólnego

rozpoznania i rozstrzygnięcia w trybie art. 219 kpc - wyrokiem z dnia

25 stycznia

1996

r.

zasądził

od

pozwanego

Bankowego

Funduszu

Gwarancyjnego w W. na ich rzecz dochodzone kwoty wraz z ustawowymi

odsetkami i kosztami sporu. Jedynie w odniesieniu do powoda J. K. powództwo

częściowo zostało oddalone (ponad kwotę 5.309,03 zł). W całości natomiast

powództwo zostało oddalone w stosunku do pozwanego Syndyka Masy

Upadłości Banku […] w W.. Wskazany wyrok w częściach oddalających

powództwo jest prawomocny.

Z ustaleń zawartych w uzasadnieniu wskazanego wyroku wynika, że

roszczenia powodów wynikały z dokonanych na ich rzecz przez deponentów

Banku

[…]

w

W. przelewów wierzytelności

z

rachunków

bankowych prowadzonych przez powyższy Bank. Stosownych cesji dokonano

w okresie zawieszenia działalności tegoż Banku.

Na skutek rewizji pozwanego Funduszu wyrokiem Sądu Wojewódzkiego

w B. z dnia 5 lipca 1996 r. wyrok Sądu pierwszej instancji został zmieniony

w ten sposób, że początkowa data płatności odsetek z tytułu opóźnienia została

określona na dzień 11 sierpnia 1995 r. (zamiast dnia 20 maja 1995 r.),

przy jednoczesnym częściowym oddaleniu powództwa, w pozostałym natomiast

zakresie rewizja została oddalona.

Zmianę wyroku pierwszoinstancyjnego w części dotyczącej odsetek Sąd

Wojewódzki uzasadnił poczynionym przez siebie ustaleniem, iż prawidłowo

sporządzona przez syndyka lista deponentów wpłynęła do pozwanego Funduszu

dopiero w dniu 3 sierpnia 1995 r. i że tym samym od tej daty należy liczyć

wynikający z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o Bankowym

Funduszu Gwarancyjnym (Dz. U. z 1995 r. Nr 4, poz. 18 ze zm.)

siedmiodniowy termin do podjęcia uchwały o przekazaniu syndykowi kwot na

wypłatę środków gwarantowanych. Oddalając natomiast rewizję co do kwot

zasadniczych, Sąd Wojewódzki wyszedł z założenia, że dokonywanie przez

deponentów cesji w okresie zawieszenia działalności banku nie uchybia

przepisom art. 109 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. - Prawo bankowe (Dz. U. z

1992 r., Nr 72, poz. 359 ze zm.).

Wyrok Sądu Wojewódzkiego w części oddalającej rewizję został przez

pozwany Fundusz zaskarżony kasacją, w której skarżący powołując się na

pierwszą z podstaw kasacyjnych, w szczególności na naruszenie prawa

materialnego przez błędną wykładnię przepisów art. 108 i 109 ustawy z dnia 31

stycznia 1989 - Prawo bankowe, art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o

Bankowym Funduszu Gwarancyjnym oraz art. 509 kc, domaga się zmiany tego

wyroku i oddalenia powództwa w całości bądź też jego uchylenia i

przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej zasługują na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wymaga rozważenia zarzut dotyczący dopuszczalności

cedowania wierzytelności wynikających z rachunków bankowych w okresie

między zawieszeniem działalności banku a chwilą ziszczenia się warunku

gwarancji.

Stosownie do art. 14 ust. 1 prawa bankowego posiadacz rachunku

bankowego dysponuje swobodnie swoimi środkami pieniężnymi na rachunku, z

tym że w umowie z bankiem mogą być zawarte postanowienia ograniczające

swobodę dysponowania

tymi

środkami.

Zasadą

jest

zatem swoboda

dysponowania przez posiadacza rachunku bankowego środkami pieniężnymi

zlokalizowanymi przez niego na rachunku. Powstaje kwestia, czy zasada ta

podlega ograniczeniu na mocy jakiegoś przepisu szczególnego. Chodzi

zwłaszcza o ewentualne ograniczenia w tej mierze związane z okolicznością, iż

działalność banku została zawieszona.

Zasadniczymi w tej materii przepisami są przepisy art. 108 i 109 prawa

bankowego. W myśl pierwszego z tych artykułów, jeżeli według bilansu aktywa

banku nie wystarczają na zaspokojenie jego zobowiązań, zarząd banku lub

zarząd komisaryczny, zawiadamia o tym Prezesa Narodowego Banku Polskiego,

który wówczas zawiesza działalność banku oraz występuje do sądu

wojewódzkiego właściwego dla siedziby banku o ogłoszenie upadłości (ust. 1);

czynności, o których mowa w ust. 1, Prezes Narodowego Banku Polskiego może

podjąć również z własnej inicjatywy (ust. 2); zarządzenie w sprawie zawieszenia

działalności banku jest podawane do publicznej wiadomości w sposób przyjęty

w danym banku (ust. 3). Według natomiast art. 109 prawa bankowego w okresie

zawieszenia

wkładów

działalności

bank:

oszczędnościowych,

1) reguluje

lokat,

zobowiązania

z

tytułu

bieżących

i

kredytu

rachunków

refinansowego, przy czym z pierwszeństwa korzystają zobowiązania wobec

osób prawnych i fizycznych nie będących członkami (akcjonariuszami) banku;

regulowanie innych zobowiązań ulega wstrzymaniu, 2) bez zezwolenia Prezesa

Narodowego Banku Polskiego nie udziela nowych kredytów ani pożyczek,

3) nie wypłaca dywidendy ani oprocentowania udziałów.

Tekst powyższych przepisów sam przez się nie daje podstaw do wysnucia

wniosku, żeby zawierały one w rozważanym względzie jakieś ograniczenia.

Wobec tego, że spór powstały w niniejszej sprawie dotyczy

odpowiedzialności Bankowego Funduszu Gwarancyjnego nieodzowne staje się

rozpatrzenie problemu w kontekście przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r.

o tymże Funduszu (zwana dalej ustawą o BFG), w szczególności zaś przepisów

regulujących obowiązkowy system gwarantowania środków pieniężnych

zgromadzonych na rachunkach bankowych. Celem tego systemu, co wynika z

art. 21 wymienionej ustawy, jest zapewnienie deponentom wypłaty środków

zgromadzonych na rachunkach bankowych, do wysokości określonej ustawą, w

przypadku utraty przez podmiot objęty systemem gwarantowania możliwości

ich zwrotu.

Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o BFG podmiotami stosunku gwarancji są

Fundusz oraz deponent. Przez tego ostatniego rozumie się osobę fizyczną, osobę

prawną lub jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej,

posiadającą środki pieniężne na rachunku bankowym (art. 2 ust. 1 ustawy o

BFG). Przewidziane przez ustawodawcę wyłączenia podmiotowe z kręgu

deponentów nie mają znaczenia w rozpatrywanej sprawie, dlatego też można je

pominąć.

Przedmiotem

gwarancji

jest natomiast wierzytelność deponenta, w

związku z którą z dniem spełnienia warunków gwarancji nabywa on w stosunku

do Funduszu, na warunkach określonych w ustawie, uprawnienie do

świadczenia pieniężnego (art. 23 ust. 1 ustawy o BFG). Dniem spełnienia

warunków gwarancji jest - w myśl art. 2 ust. 4 ustawy - dzień wydania

postanowienia o ogłoszeniu upadłości banku lub dzień uprawomocnienia się

postanowienia o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości ze względu na to, że

majątek banku oczywiście nie wystarcza nawet na zaspokojenie kosztów

postępowania upadłościowego.

Podkreślenia

wymaga

również

to,

że

obowiązkowy

system

gwarantowania środków pieniężnych obejmuje środki gwarantowane do

wysokości (łącznie z odsetkami naliczonymi do dnia spełnienia warunków

gwarancji: 1) równowartości w złotych 1.000 ECU - w 100 % wartości środków

gwarantowanych, 2) przekraczające równowartość w złotych 1.000 ECU, a nie

przekraczające równowartości w złotych 3.000 ECU - w 90 % wartości środków

gwarantowanych. Kwoty te określają maksymalną wysokość roszczeń

deponenta w stosunku do Funduszu, niezależnie od tego, w jakiej wysokości i na

ilu rachunkach posiadał deponent środki pieniężne w danym banku (art. 23 ust.

2 i 4 ustawy o BFG).

W związku z niezbyt precyzyjną treścią art. 109 prawa bankowego, przy

jednoczesnym pominięciu przez ustawodawcę uregulowania w ustawie o BFG

problematyki skutków prawnych powstających w zakresie odpowiedzialności

Bankowego Funduszu Gwarancyjnego w razie cesji dokonywanych przed

chwilą zaktualizowania się przesłanek odpowiedzialności Funduszu, w

piśmiennictwie prawniczym pojawiło się kilka prób teoretycznego rozwiązania

tej kwestii. Próby te nie dają jednoznacznego wyjaśnienia zagadnienia.

Według

pierwszego zapatrywania, w okresie zawieszenia

banku przelewy wierzytelności są czynnościami dopuszczalnymi i wywołują

konsekwencje prawne tak wobec samego banku, jak i wobec BFG. Zgodnie z

tym zapatrywaniem BFG powinien respektować roszczenia cesjonariuszy, na

rzecz których nastąpiły przelewy w okresie zawieszenia działalności banku. Bez

znaczenia przy tym pozostaje okoliczność, czy mieli oni wcześniej, tj. przed

dokonaniem cesji, status deponenta tego banku. Za takim stanowiskiem miałaby

przemawiać literalna wykładnia przepisów prawa bankowego i ustawy o BFG,

gdyż w przepisach tych brak wyraźnych zakazów dokonywania cesji w czasie

zawieszenia działalności banku. Ponadto, cesja jest czynnością dokonywaną

pomiędzy cedentem a cesjonariuszem, do której nie mogą się odnosić zakazy z

art. 109 prawa bankowego, gdyż te dotyczą czynności banku. Nie można tutaj

też abstrahować od argumentu, że również po ogłoszeniu upadłości banku

wchodzi w rachubę zawieranie umów przelewów, tyle tylko, że zaspokojenie

roszczeń nabywców wierzytelności nastąpi z masy upadłości, a to zgodnie z

regulacją zawartą w prawie upadłościowym.

Zauważyć należy, że przy przyjęciu przedstawionego poglądu, cedent

dysponujący środkami pieniężnymi przekraczającymi ustawowe pułapy

odpowiedzialności BFG mógłby bez trudności przelać „nadwyżki” z własnego

rachunku (rachunków) na osoby trzecie. W efekcie takich przedsięwzięć

mogłoby następować w praktyce rozszerzenie odpowiedzialności Funduszu aż

do granic rzeczywistej wysokości środków zgromadzonych na rachunkach

bankowych. W piśmiennictwie prawniczym słusznie więc podkreślono, że w ten

sposób ustawodawca z jednej strony zawężałby ex lege odpowiedzialność BFG,

z drugiej zaś strony - przez wprowadzenie instytucji zawieszenia - kreowałby

system szczególnego rodzaju ostrzegania deponentów o negatywnych

następstwach tego zawężenia, sygnalizując tym samym potrzebę podjęcia przez

deponentów „środków zaradczych”. Nie ulega wątpliwości, że wskazane

konsekwencje kolidują z założeniem, że ustawodawca działa racjonalnie.

Stosownie natomiast do innego stanowiska, cesja jako taka, między

deponentem a nabywcą wierzytelności jest co prawda dopuszczalna, jednakże

jej konsekwencje w stosunku do banku i Funduszu należałoby oceniać z

uwzględnieniem skutków prawnych stanu zawieszenia działalności banku oraz

założeń ustawowego systemu gwarantowania środków na rachunkach

bankowych. Z tej przyczyny przeniesienie wierzytelności wynikającej z

rachunku bankowego, aczkolwiek skuteczne w ramach relacji cendent cesjonariusz i prowadzące do powstania wierzytelności u nabywcy, nie

stwarzałoby jednocześnie podstaw do odpowiedzialności banku, eo ipso także

odpowiedzialności BFG. Jest zaś tak ponieważ bank cendenta nie ma obowiązku

otworzenia rachunku bankowego (chyba że co innego wynika z treści umowy

zawartej z bankiem oraz z regulaminu bankowego), jak też uznania tego

rachunku kwotą przelewu.

Trzecie

stanowisko

z

kolei

sprowadza

się

do

stwierdzenia

niedopuszczalności cesji w okresie zawieszenia działalności. Jeżeli chodzi o to

stanowisko, to na jego uzasadnienie przytacza się zróżnicowaną argumentację.

Przede wszystkim podnosi się, że dokonywanie cesji w rozpatrywanej

sytuacji narusza postanowienia art. 509 § 1 kc. Cesja wierzytelności bowiem w

dacie zawieszenia banku zawiera w sobie cechy czynności sprzecznej z ustawą

lub właściwością zobowiązania. Do takiego wniosku prowadzą wyniki analizy

założeń legislacyjnych w zakresie regulacji odnoszących się do zawieszenia

działalności banku. Skoro tak, to nie można przechodzić do porządku dziennego

nad faktem, że decyzja o zawieszeniu działalności banku, zgodnie z art. 108

prawa bankowego, jest podejmowana wówczas, gdy aktywa banku nie

wystarczają na zaspokojenie jego zobowiązań. Co więcej, owo zawieszenie

powinno

być

połączone

z wystąpieniem

Prezesa

Narodowego

Banku Polskiego do sądu z wnioskiem o ogłoszenie upadłości banku. Wszystko

to świadczy o stanie bezpośredniego zagrożenia upadłością, czy też inaczej - o

stanie, w którym już zaistniały przesłanki upadłości. Dlatego też stan ten, biorąc

pod uwagę ogólne regulacje prawa upadłościowego, nie może pozostawać

obojętny dla oceny czynności przedsiębranych przez wierzyciela. W świetle zaś

tych regulacji trudno przyjmować nieograniczoną możliwość dokonywania cesji

przez deponentów, zwłaszcza że swoboda w tej mierze musiałaby prowadzić do

uprzywilejowania deponentów aktywnych w stosunku do deponentów

pasywnych, skoro ci pierwsi - poprzez cesje - uzyskiwaliby ochronę swoich

środków zgromadzonych na rachunkach nawet do pełnej wysokości. Mogłoby to

dotyczyć również deponentów podmiotowo wyłączonych, np. akcjonariuszy

banku, o których mowa w art. 2 ustawy o BFG. Oznacza to, że z chwilą

zawieszenia działalności banku zmienia się właściwość zobowiązania, co

najmniej w takim sensie, że od tego momentu nie mogą już być uznane czy

skuteczne czynności zarówno samego banku, jak i deponenta - które stałyby w

istotnej sprzeczności z celem oraz charakterem prawnym stanu zawieszenia

działalności banku.

Na obronę omawianego obecnie poglądu zaznacza się także, iż wraz z

zawieszeniem działalności banku zmienia się natura stosunków łączących

deponenta z bankiem, i że w konsekwencji cesje będące przedmiotem rozważań

naruszyłyby również postanowienia art. 3531 kc. Za sprzeczne zaś z naturą

zobowiązań powstałych w wyniku zawarcia umowy rachunku bankowego

uznawać trzeba te czynności, które wprost prowadzą do zakwestionowania

podstawowych założeń, na których opiera się ustawowy system gwarantowania

środków znajdujących się na tym rachunku. Uprawnienia deponenta z tego

tytułu są - od momentu wejścia w życie ustawy o BFG - jednym z elementów

składających się na treść stosunku prawnego, wynikającego z zawarcia

umowy rachunku bankowego. Wierzytelność wobec banku, która nie może być

zaspokojona z uwagi na jego niewypłacalność, podlega w ustawowo określonym

zakresie zastąpieniu roszczeniem względem Funduszu. Z tego powodu wszelkie

czynności wykonywane przez deponenta w czasie, gdy odpowiedzialność BFG

jest już nie tylko hipotetyczna, ale całkiem realna, muszą być oceniane zarówno

z punktu widzenia relacji łączących deponenta z bankiem, jak również przez

pryzmat prawnych regulacji dotyczących ustawowego systemu gwarantowania

środków pieniężnych.

Podkreśla się wreszcie, że intencją ustawodawcy, jednoznacznie

wyrażoną w przepisach ustawy o BFG, jest ograniczenie odpowiedzialności do

granic określonych w art. 23 ust. 2. Nie można więc wykluczyć i tego, że w

pewnych sytuacjach dokonywanie cesji powinno być uznane za czynność

dokonywaną in fraudem legis, a zatem również bezwzględnie nieważną w

świetle art. 58 kc.

Nie

ustosunkowując

się

bliżej

co

do

racji

merytorycznych

poszczególnych, wyżej przedstawionych stanowisk, aczkolwiek w mniejszym

lub większym stopniu zachodzą one w każdym z tych wypadków, Sąd

Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę uważa, że do

analizowanego problemu podejść należy w sposób następujący:

Przede wszystkim nie może budzić wątpliwości, że zagadnienie

dopuszczalności i skuteczności cesji wierzytelności z rachunku bankowego w

okresie zawieszenia działalności banku należy rozpatrywać w ścisłym

powiązaniu z uprawnieniami deponentów względem Bankowego Funduszu

Gwarancyjnego,

inaczej

rzecz

gwarantowania

środków

pieniężnych

bankowych.

ujmując

-

z

ustawowymi

zgromadzonych

na

zasadami

rachunkach

Zasadnicze

dla

omawianej kwestii znaczenie mają przepisy art.

23 ust. 2 i 4 ustawy o BFG, określające maksymalną wysokość roszczeń

deponenta w stosunku do Funduszu, bez względu na wielkość środków

pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych oraz liczbę tych

rachunków. Samo roszczenie wobec Funduszu jest natomiast wynikiem tego, że

w momencie spełnienia warunków gwarancji bank objęty systemem

gwarantowania nie ma możliwości zwrotu deponentom środków pieniężnych

zlokalizowanych przez nich na rachunkach bankowych (art. 21 i 22 ust. 2

ustawy o BFG).

Dopuszczalność przelewu wierzytelności reguluje przepis art. 509 kc,

który zasadniczo dopuszcza przelew każdej wierzytelności, chyba że sprzeciwia

się temu przepis ustawy, zastrzeżenie umowne lub właściwość zobowiązania.

Co się tyczy pierwszej z wymienionych przesłanek negatywnych, to

przepisy kodeksu cywilnego zawierają szereg wyłączeń dopuszczalności

przelewu wierzytelności (np. art. 449, 595 § 1, 602 § 1, 912 kc). Obowiązujące

przepisy nie zawierają natomiast normy zakazującej zbywania wierzytelności

deponentów w okresie zawieszenia działalności banku, dlatego też należy dojść

do wniosku, że pierwsza z wyszczególnionych w art. 509 § 1 kc negatywnych

przesłanek dopuszczalności przelewu wierzytelności nie stoi na przeszkodzie

uznaniu, iż przelew omawianej wierzytelności nie jest prawnie wyłączony.

W sprawie było poza sporem, że strony umów o rachunki bankowe nie

zabroniły przelewu wierzytelności (pactum de nonpetendo), co sprawia, że

można pominąć rozważania co do drugiej z negatywnych przesłanek

dopuszczalności przelewu wierzytelności.

Pozostaje zatem do rozważenia kwestia, czy przelewowi wierzytelności z

tytułu rachunku bankowego nie sprzeciwia się trzecia z wymienionych w art.

509 § 1 kc negatywnych przesłanek, a mianowicie właściwość zobowiązania.

W tej mierze w piśmiennictwie prawniczym

panuje

pogląd,

że

niezbywalność wierzytelności może wynikać bądź ze ściśle osobistego

charakteru świadczenia, bądź ze związania uprawnienia z innym stosunkiem

prawnym, bądź ze szczególnego charakteru zobowiązania, który nakazuje liczyć

się z wolą dłużnika co do tego, kto ma być wierzycielem.

W okolicznościach niniejszej sprawy z natury rzeczy nie ma potrzeby

rozważania problemu z punktu widzenia osobistego charakteru wierzytelności.

W tej sytuacji wymaga rozważenia, kolejna okoliczność decydująca

ewentualnie o niezbywalności wierzytelności z tytułu rachunku bankowego:

związanie z innym stosunkiem prawny.

Nie ulega wątpliwości, że roszczenie deponenta względem Bankowego

Funduszu Gwarancyjnego, a ściślej biorąc stosunek zobowiązaniowy, z którego

to roszczenie wynika ma charakter akcesoryjny i że akcesoryjność ta znajduje

swoje odzwierciedlenie w odpowiedzialności wskazanego Funduszu. Istotna jest

również okoliczność, że deponentem musi być ten sam podmiot, na którego

wystawiono imienne dowody wpłaty środków pieniężnych, do wysokości

określonej ustawą, przy czym bez znaczenia pozostaje liczba umów zawartych z

bankiem (art. 23 ustawy o BFG).

Aczkolwiek omawiany stosunek gwarancji nawiązuje się dopiero z dniem

spełnienia warunków gwarancji i tym samym przed tym dniem kształtuje się on

jedynie jako stosunek potencjalny (przyszły czy też jako tzw. ekspektatywa), to

niemniej jednak również i ten potencjalny stosunek stanowi accesorium

stosunku zobowiązaniowego łączącego deponenta z bankiem. Tego rodzaju

relacja między powyższymi stosunkami nabiera szczególnego wyrazu w okresie

zawieszenia działalności banku (art. 109 Prawa bankowego). Do zawieszenia

działalności banku dochodzi po stwierdzeniu bezskuteczności innych środków

nadzoru bankowego (art. 104 - 107 Prawa bankowego). Uprawnienia i

samodzielność

banku

w

czasie zawieszenia działalności

są nader

ograniczone. W tym czasie bank reguluje li tylko zobowiązania z tytułu

wkładów

oszczędnościowych,

lokat,

rachunków

bieżących

i

kredytu

refinansowego; z pierwszeństwa zaś korzystają zobowiązania wobec osób

prawnych i fizycznych nie będących członkami (akcjonariuszami) banku.

Regulowanie innych zobowiązań ulega wstrzymaniu (art. 109 pkt 1 Prawa

bankowego).

Użyty przez ustawodawcę w art. 109 pkt 1 Prawa bankowego zwrot

„reguluje zobowiązania” należy rozumieć w sposób ścisły, a zatem chodziłoby

tutaj tylko o takie czynności banku, które prowadzą do - całkowitego albo

częściowego - wygaśnięcia zobowiązań banku względem deponenta. W związku

z tym należałoby uznać, że takie czynności jak chociażby obciążenie rachunku

deponenta - cedenta, założenie rachunku dla cesjonariusza, w okresie

zawieszenia działalności banku nie wchodzą w rachubę. Konstatacja ta sama

przez się nie czyni rzecz jasna bezprzedmiotowymi dalszych rozważań co do

dopuszczalności cesji jako takiej. Kwestia ta pozostaje nadal otwarta.

Kontynuując zaś te rozważania nie sposób nie podkreślić oczywistego

faktu, że zawieszenie działalności banku jest stwierdzeniem - i to oficjalnym złego stanu majątkowego banku. Brak możliwości majątkowych banku sprawia,

że należy wówczas mówić o faktycznej niedostępności wkładu. Z uwagi na taki

właśnie stan rzeczy można zasadnie twierdzić,

że odpowiedzialność

gwarancyjna BFG w okresie zawieszenia banku powinna być oceniana już nie

tylko jako jedynie teoretyczna czy też hipotetyczna możliwość, lecz jako fakt w

zupełności realny. Z tej przyczyny przy ocenie dopuszczalności cesji

dokonywanej przez deponenta nie można w żadnym razie abstrahować od

prawnej regulacji dotyczącej ustawowego systemu gwarantowania środków

pieniężnych zdeponowanych na rachunkach bankowych. W konsekwencji trzeba

przyjąć,

że

stan

zawieszenia działalności banku doprowadza do tak

ścisłego związania przyszłej wierzytelności gwarancyjnej z podstawową

wierzytelnością przysługującą deponentowi, iż ma wówczas miejsce zmiana

charakteru zobowiązania z rachunku bankowego. W ujęciu art. 509 § 1 kc

okoliczność ta stanowi przeszkodę dla dokonywania cesji. Skoro zaś tak, to

przesądzona zostaje również - w sensie negatywnym - kwestia, czy dokonana

przez deponenta, mimo zawieszenia działalności banku, cesja wierzytelności na

inny podmiot pociąga za sobą odpowiedzialność Bankowego Funduszu

Gwarancyjnego w myśl przepisów ustawy o tymże Funduszu.

Dodatkowo należy zauważyć, że uzyskane rozwiązanie problemu w pełni

koreluje z ogólną zasadą prawa cywilnego, że nie można przenieść więcej praw

aniżeli się samemu ma (nemo plus iuris transfere potest quam ipse habet).

2. W związku z zarzutem dotyczącym zawartego w zaskarżonym wyroku

rozstrzygnięcia o odsetkach z tytułu opóźnienia należy przede wszystkim

zwrócić uwagę, że przepisy ustawy o BFG nie precyzują bliżej terminu wypłaty

świadczeń gwarantowanych. I tak według art. 27 tej ustawy syndyk masy

upadłości obowiązany jest w terminie 30 dni od dnia spełnienia warunku

gwarancji ustalić i przedstawić Funduszowi w formie pisemnej listę deponentów

wraz z wyszczególnieniem kwot środków gwarantowanych, natomiast Zarząd

Funduszu (art. 28 ust. 1) po otrzymaniu powyższej listy, nie później niż w ciągu

7 dni, podejmuje i podaje do publicznej wiadomości oraz przekazuje podmiotom

objętym systemem gwarantowania uchwałę o przekazaniu syndykowi kwot na

wypłatę środków gwarantowanych. Sąd Wojewódzki przyjął, że Fundusz

dopuszcza się opóźnienia, gdy nie uiszcza świadczenia po upływie 7 dni od

otrzymania listy deponentów i że w konsekwencji od tej daty należy liczyć

odsetki (art. 481 § 1 kc).

Nie jest to stanowisko trafne. Sąd Wojewódzki bowiem przeoczył,

że Fundusz powinien także zgromadzić odpowiednie środki pieniężne na

wyodrębnionym rachunku specjalnym (art. 29 ust. 1 ustawy o BFG). Środki te ich wielkość określać ma uchwała, o której mowa w art. 28 ust. 1 - pochodzą z

wpłat

dokonywanych

przez

poszczególne

podmioty

objęte

systemem

gwarantowania. Termin do dokonania tych wpłat jest określony ustawowo i

wynosi 7 dni. Dopiero z momentem zgromadzenia wskazanych środków

pieniężnych Fundusz przekazuje je syndykowi masy upadłości, co wymaga

dalszych operacji natury księgowej i bankowej.

Z powyższego wynika, że procedura uruchomienia wypłat na rzecz

deponentów jest dość rozbudowana, gdyż składa się z kilku etapów, przy czym

uczestniczy w niej wiele podmiotów. O wymagalności więc roszczeń

deponentów nie można zatem mówić wcześniej, niż od daty, w której w

normalnym porządku rzeczy Fundusz powinien pozyskać niezbędne środki na

zaspokojenie tych roszczeń. Określenie tej daty w konkretnych okolicznościach

sprawy należy oczywiście do sądu meriti.

Przedstawione wywody wskazują, że Sąd Wojewódzki dokonał wadliwej

wykładni przepisów art. 27 i 28 w zw. z art. 22 ustawy o BFG, co w

konsekwencji spowodowało, iż nie dokonał ustaleń faktycznych niezbędnych do

prawidłowego rozstrzygnięcia o roszczeniach powodów z tytułu odsetek za

opóźnienie.

3. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że kasacja wywiedziona przez

powodów bliżej określonych w pkt I sentencji podlegała uwzględnieniu, zaś

zaskarżony wyrok w powyższym zakresie - uchyleniu, a to celem ponownego

rozpoznania sprawy i rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Rozstrzygnięcie w tej

mierze znajduje podstawę w przepisach art. 39313 § 1 kpc w związku z art. 11

ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania

cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej

-

Prawo

upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania

administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 43, poz. 189).

Podlegała natomiast odrzuceniu kasacja odnosząca się do powodów Z. G.,

E. L., T. K. i H. K., albowiem wartość przedmiotu zaskarżenia względem

każdego z tych powodów z osobna nie przekraczała kwoty pięciu tysięcy

złotych (art. 393 § 1 pkt 1 kpc). Rozstrzygnięcie w tym zakresie ma swoją

podstawę w przepisie art. 3935 kpc, zaś o kosztach postępowania kasacyjnego w przepisach art. 98 § 1 i 3 kpc.

aw