II CKN 385/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 15 lutego 2001 r., II CKN 385/00

Nie stanowi przeszkody zajęcia ruchomości oznaczonej co do gatunku,

objętej umową o przewłaszczenie na zabezpieczenie, jeżeli w chwili

dokonania zajęcia rzecz nadal pozostawała we władaniu dłużnika

egzekwowanego.

Przewodniczący: Sędzia SN Helena Ciepła

Sędziowie SN: Stanisław Dąbrowski, Tadeusz Domińczyk (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2001 r. na rozprawie sprawy

z powództwa Juliana K. przeciwko Janowi K. i Krzysztofowi K. o zwolnienie od

egzekucji, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Zielonej

Górze z dnia 31 marca 1998 r.,

oddalił kasację.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki oddalił apelację powoda Juliana K.

od wyroku Sądu Rejonowego w Zielonej Górze z dnia 28 października 1997 r.

oddalającego powództwo o zwolnienie od egzekucji zajętych przez komornika

przedmiotów – innych niż stół konferencyjny i szafa metalowa kartotekowa. Sąd

Wojewódzki, w ślad za Sądem Rejonowym, przyjął, że zajęte w siedzibie dłużnika

P.B.U.P. i H. „O.” (obecnie „K.”), spółka z o.o. w Z.G. ruchomości oznaczone

zostały ich cechami indywidualizującymi, w szczególności nazwą firmową, znakami

literowymi, symbolami i cyframi.

Tymczasem w przedstawionej przez powoda umowie przewłaszczenia na

zabezpieczenie z dnia 3 czerwca 1996 r., w której egzekwowany dłużnik dał wyraz

dążenia do zaspokojenia wierzyciela (powoda), objęte przewłaszczeniem

przedmioty opisane zostały słowami: „komputer”, „telefaxy”, „maszyny do pisania”

itd., czyli ogólnie, ze wskazaniem jedynie liczby sztuk. Taki sposób oznaczenia

przedmiotów przewłaszczenia, poza dwoma wskazanymi przypadkami, wyłącza

możliwość ustalenia, że są to przedmioty tożsame z wymienionymi w protokole

zajęcia komorniczego. Okoliczność ta sprawia, że nie mogą być one wyłączone od

zajęcia ze względu na ochronę interesu wierzycieli dłużnika egzekwowanego, który

dokonał przewłaszczenia.

W kasacji powód powołał się na pierwszą podstawę kasacyjną z art. 3931

k.p.c. oraz wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania z uwzględnieniem kosztów. Zarzucił „błędną wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie art. 535 § 1 i 3531 k.c. poprzez bezpodstawne przyjęcie,

że umowa przewłaszczenia nie dotyczy ruchomości zajętych przez komornika” oraz

naruszenie art. 845 k.p.c. „przez przyjęcie, że zajęcie ruchomości było prawidłowe

mimo braku zgody powoda, w którego władaniu zajęte ruchomości pozostawały”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podniesiony w kasacji zarzut naruszenia art. 845 § 2 k.p.c., wsparty zawartym

w jej uzasadnieniu twierdzeniem, że „Sąd Wojewódzki nie ustosunkował się do

przeprowadzonych dowodów, w szczególności nie stwierdził, dlaczego nie dał wiary

zeznaniom świadków...” wskazuje, iż w istocie skarżący korzysta także z drugiej

podstaw kasacyjnych, choć wyraźnie nie podniesionej. W ramach tej podstawy

skarżący dąży do wykazania istnienia przeszkody, która uniemożliwiała

komornikowi dokonanie zajęcia z tego względu, że przedmioty zajęcia znajdowały

się we władaniu skarżącego. Należy w związku z tym odnieść się do umowy

przewłaszczenia, w której kontrahenci jednoznacznie postanowili, że

przewłaszczone ruchomości pozostają u zbywcy i służą zaspokajaniu jego potrzeb.

Skarżący nie dostrzegł zatem, że to dłużnik, a nie on, pozostawał we władaniu

zajętych ruchomości i w tych okolicznościach, jako osoba trzecia, nie mógł się

skutecznie przeciwstawić zajęciu (art. 845 § 2 k.p.c.). Oczywista bezzasadność

zarzutu naruszenia art. 845 § 2 k.p.c. oraz zaniechanie wskazania jakichkolwiek

innych przepisów proceduralnych musi w tych warunkach oznaczać, że – wbrew

stanowisku skarżącego – kwestionowane orzeczenie nie zapadło z naruszeniem

przepisów postępowania.

Pozostaje do rozważenia, czy w ustalonym stanie faktycznym Sąd Wojewódzki

miał podstawę do przyjęcia, że zajęcie nie narusza prawa powoda w rozumieniu art.

841 § 1 k.p.c., nie zaś w aspekcie art. 535 § 1 k.c., skoro przedmiot rozpoznania w

sprawie nie pozostaje w związku z umową sprzedaży, bądź też w aspekcie art. 353 1

k.c., zważywszy że spór nie dotyczy samej skuteczności umowy przewłaszczenia

na zabezpieczenie, mającej prawne oparcie w przepisach prawa rzeczowego, w

szczególności art. 155 i 156 k.c..

W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, zapoczątkowane uchwałą całej

Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 1948 r., C. Prez. 18/48

(OSN 1948, nr 3, poz. 58), wpisaną do księgi zasad prawnych, i potwierdzone

w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 1992 r., II CRN 87/92 (OSNCP

1993, nr 5, poz. 89) oraz w innych orzeczeniach, w myśl którego zabezpieczenie

wierzytelności przez przeniesienie na wierzyciela prawa własności rzeczy ruchomej

z równoczesnym ustanowieniem zobowiązania wierzyciela do korzystania z prawa

własności tylko w granicach umowy stron jest dopuszczalne. Dopuszczalne jest

zatem pozostawienie przewłaszczonej rzeczy we władaniu dłużnika na warunkach

określonych w umowie, co przy braku dostatecznego uzewnętrznienia

przysługującego wierzycielowi przymiotu własności rodzić może niepewność w

odniesieniu do stanu majątku dłużnika, godzić w bezpieczeństwo obrotu, a nade

wszystko w interes innych wierzycieli. Niebezpieczeństwo nadużyć na tym tle,

zwłaszcza w następstwie kontraktów zawieranych dla pozoru, sprawia, że umowa

przewłaszczenia na zabezpieczenia musi być poddana wnikliwej ocenie, w

pierwszym rzędzie co do zgodności z zasadami obrotu. Jeżeli bowiem jest ona

jednym ze sposobów przeniesienia własności, to stosownie do treści art. 155 k.c.

bezpośrednie skutki z nią związane pozostają w zależności od tego, czy rzecz

zbywana określona została tylko co do gatunku, czy też co do tożsamości.

Tylko w tym drugim wypadku można mówić o zmianie właściciela

równocześnie z zawarciem umowy (art. 155 § 1 k.c.). Do przeniesienia własności

rzeczy oznaczonej co do gatunku niezbędne jest przeniesienie posiadania. Dopóki

zatem rzecz taka znajduje się we władaniu zbywcy, zachowuje on jej własność, w

czym sprzyja mu domniemanie, że czyni to w zakresie przysługującego mu prawa

(art. 341 k.c.).

W ustalonym stanie faktycznym, przedmioty objęte umową przewłaszczenia i

zajęte przez komornika, poza dwoma wyżej wymienionymi, nie zostały

skonkretyzowane w sposób umożliwiający ich identyfikację. Jeżeli wobec tego

ocena skuteczności umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie podlega kryteriom

określonym art. 155 k.c., a według tego kryterium powód nie może być uznany za

właściciela, to pozbawione racji są jego twierdzenia, że kwestionowane zajęcie

godzi w przysługujące mu prawo.

Nie jest zatem usprawiedliwiona zarówno pierwsza, jak i druga podstawa

kasacyjna, co oznacza konieczność oddalenia kasacji (art. 39312 k.p.c.).