II CKN 36/98 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CKN 36/98

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 listopada 1998 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN - H. Pietrzkowski

Sędziowie:

SN - B. Myszka

SN - Z. Świeboda (spraw.)

Protokólant: E. Chojnacka

po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 1998 r.

na rozprawie sprawy z powództwa T. P.

przeciwko P. SA Inspektorat w G.

o zapłatę

na skutek kasacji pozwanego

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K.

z dnia 10 października 1997 r., sygn. akt IV Ca […]

Zmienia zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego w G.

z dnia 26 października 1997 r., Sygn. I C […] w ten sposób, że

powództwo oddala; nie obciąża powoda kosztami procesu

za wszystkie instancje.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 10 października 1997 r. Sąd Wojewódzki w K. oddalił

apelację pozwanego P. SA Inspektorat w G. od wyroku Sądu Rejonowego w G.

zasądzającego od pozwanego na rzecz powoda kwotę 11.600 zł z odsetkami

i kosztami procesu. Sąd Wojewódzki podzielił ustalenia Sądu Rejonowego, że w

okresie łączącej strony umowy ubezpieczenia autocasco (AC), dotyczącej

samochodu marki F. […], w dniu 12.VII.1996 r. samochód ten został

skradziony, mimo zamknięcia drzwi samochodu na klucz. Kradzież nastąpiła

łącznie z pozostawionymi wewnątrz samochodu dokumentami, zwłaszcza

dowodem rejestracji pojazdu. Prowadzone dochodzenie w sprawie kradzieży

samochodu zostało umorzone wobec niewykrycia sprawcy. Według przepisów

o.w.u. auto-casco ochroną ubezpieczeniową objęte są szkody polegające

m.in. na utracie pojazdu wskutek jego kradzieży, pod warunkiem zabezpieczenia

przed kradzieżą w sposób przewidziany w konstrukcji pojazdu oraz pod

warunkiem zabezpieczenia z należytą starannością poza pojazdem kluczyków i

dokumentów pojazdu. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego kradzież samochodu wraz

z dokumentami pojazdu pozostawionymi wewnątrz samochodu nie zwalnia

ubezpieczyciela od odpowiedzialności odszkodowawczej, skoro dokumenty

pojazdu zostały odzyskane w dniu 29.VII.1996 r. i wbrew twierdzeniom strony

pozwanej nie zostały wykorzystane w celu sprzedaży samochodu przez sprawcę

kradzieży. Fakt pozostawienia dokumentów pojazdu wewnątrz samochodu nie

miał zatem wpływu na dokonanie jego kradzieży i trwałe nim zadysponowanie.

W kasacji strona pozwana wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku oraz

wyroku Sądu Rejonowego w G. z dnia 26.VI.1997 r. i oddalenie powództwa

oraz

obciążenie

powoda

kosztami

procesu.

Skarżąca

opiera

kasację

na podstawie wymienionej w art. 3931 pkt 1 kpc.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Przez umowę ubezpieczenia zakład ubezpieczeń zobowiązuje się do

spełnienia określonego świadczenia w razie zajścia przewidzianego w umowie

wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się do zapłaty składki. Świadczenie

zakładu ubezpieczeń polega m.in. na zapłacie przy ubezpieczeniu majątkowym określonego odszkodowania za szkodę powstałą wskutek przewidzianego w

umowie wypadku (art. 805 § 1 i § 2 pkt 1 k.c.). Ogólne warunki ubezpieczenia

autocasco (AC) zatwierdzone Uchwałą nr […] z dnia 25 listopada 1994 r.

Zarządu P. SA ze zmianami w zakresie ubezpieczenia pojazdów przewidują, iż

ochroną ubezpieczeniową objęte są szkody polegające m.in. na utracie pojazdu

wskutek kradzieży pojazdu, ale pod warunkiem zabezpieczenia z należytą

starannością poza pojazdem kluczyków i dokumentów pojazdu(§ 5 ust. 1 pkt 6

ogólnych warunków ubezpieczenia auto casco).

Nie było w sprawie sporne, że dokumenty pojazdu zostały przez powoda

pozostawione w samochodzie i samochód został skradziony wraz z

dokumentami pojazdu. Narzuca się w związku z tym pytanie, czy pozostawienie

dokumentów pojazdu w samochodzie i kradzież samochodu z tymi

dokumentami wyłącza odpowiedzialność ubezpieczyciela. Sąd Wojewódzki na

to pytanie udzielił odpowiedzi przeczącej, ponieważ dokumenty zostały

odzyskane w siódmym dniu po kradzieży samochodu i nie zostały

wykorzystane, jak to sugerował skarżący, w celu sprzedaży samochodu przez

sprawcę kradzieży.

Pogląd ten jednak nie zasługuje na aprobatę. Przepis art. 827 § 1 k.c.

przewiduje, niezależnie od art. 826 k.c., wypadki wyłączenia odpowiedzialności

odszkodowawczej ubezpieczyciela. W art. 827 § 1 zd. 1 chodzi nie o sankcję, a

raczej o wyłączenie spod ochrony ubezpieczeniowej zdarzeń, które nie mogą

być tą ochroną objęte ze względu na samą naturę oraz społeczno-gospodarczy

cel ubezpieczenia. Wina umyślna ubezpieczającego stanowi okoliczność

wyłączającą

odpowiedzialność

odpowiedzialności

ubezpieczeniową

gwarancyjno-repartycyjnej.

-

podstawową

Wyrządzenie

postać

zaś

w

ubezpieczonym mieniu szkody rażącym niedbalstwem - jak stanowi zd. 2 § 1

art. 827 k.c. - różni się - ze względu na brak umyślności - od umyślnego

wyrządzenia

szkody.

Podkreśla

to

ustawodawca

używając

zwrotu:

„odszkodowanie nie należy się, chyba że ...” uzasadniają jego wypłatę (klauzule

generalne) zasady współżycia społecznego albo interes gospodarki narodowej.

W literaturze podniesiono, że przyznanie odszkodowania w przypadku rażącego

niedbalstwa musi mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Na powodzie spoczywał

ciężar dowodu (art. 6 k.c.), iż zasady współżycia albo interes gospodarki

narodowej uzasadniały przyznane mu odszkodowanie. Takich okoliczności

pozwalających wnosić o istnieniu po jego stronie wymienionych klauzul

generalnych powód nie wykazał. Nie przemawia za tym też fakt odnalezienia

w siódmym dniu od kradzieży samochodu dowodu rejestracyjnego. Zastrzeżenie

bowiem z o.w.u. o wyłączeniu ochrony ubezpieczeniowej szkód polegających

na utracie pojazdu wskutek kradzieży, jeżeli nie zabezpieczono z należytą

starannością także dokumentów pojazdu ma przekonywające uzasadnienie.

Chodzi przecież o to, by wyłączyć możliwość posługiwania się przez sprawcę

kradzieży tymi dokumentami zaraz po kradzieży samochodu, np. przy kontroli

drogowej.

Zgodne z zasadami współżycia społecznego jest udzielenie pomocy w

nieszczęściu. Z drugiej jednak strony, jeżeli przy wykonywaniu zobowiązań

wymaga się należytej staranności (art. 355 § 1 k.c.), to trudno przyznać

odszkodowanie ubezpieczeniowe rażąco niedbałemu ubezpieczającemu, który

przyczynił się do pomniejszenia majątku zakładu ubezpieczeń. Obejmowanie

kompensacją ubezpieczeniową szkód powstałych wskutek rażąco niedbałego

zachowania

się

podstawowych

ubezpieczającego

zadań

mogłoby

ubezpieczyciela

podważać

łączących

się

wykonywanie

z

działalnością

ubezpieczeniową i z nią związaną (art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o

działalności ubezpieczeniowej - Dz. U. z 1996 r. Nr 11, poz. 62). Można zatem

stwierdzić, że nie należy się odszkodowanie ubezpieczeniowe auto casco, jeżeli

skradziono ubezpieczającemu pojazd wraz ze znajdującymi się w nim

dokumentami pojazdu , a zasady współżycia społecznego albo interes

gospodarki narodowej nie przemawiają za wypłatą odszkodowania (art. 827 § 1

zd. 2 k.c.).

Z tych przyczyn - wobec naruszenia prawa materialnego - orzeczono jak

w sentencji (art. 39315 kpc i art. 102 kpc).

aw

db