II CKN 267/98 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CKN 267/98

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 kwietnia 1999 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN – J. Gudowski

Sędziowie:

SN – Z. Strus

SN – M. Sychowicz (spraw.)

Protokólant: E. Chojnacka

po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 1999 r.

na rozprawie sprawy z powództwa J. N., K. A., E. S., J. S.

przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie […]

o zapłatę

na skutek kasacji pozwanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 9 grudnia 1997 r., sygn. akt I Aca […]

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu

w

oraz rozstrzygnięcia

kasacyjnego.

[…]

do

o

ponownego

rozpoznania

kosztach

postępowania

UZASADNIENIE

Po rozpoznaniu sprawy po raz trzeci Sąd Wojewódzki w K. wyrokiem

z dnia 10 lipca 1997 r. zasądził od Skarbu Państwa – Wojewody [X] na rzecz

powodów – następców prawnych K. S. kwotę 27.760 zł z odsetkami

ustawowymi od dnia 3 listopada 1992 r. Zasądzona kwota stanowi

odszkodowanie za szkodę jaką poniosła K. S. na skutek nie załatwienia jej

wniosku o odkupienie gospodarstwa rolnego położonego w D. o pow. 3,36 ha,

które w dniu 5 maja 1980 r. sprzedała ona […] Spółdzielni […] w M..

Na skutek likwidacji Spółdzielni i w wyniku wykonania decyzji o scaleniu

gruntów, grunty wchodzące w skład sprzedanego gospodarstwa rolnego zostały

rozdysponowane w taki sposób, iż nie jest możliwy ich zwrot powodom.

Jako podstawę prawną swego rozstrzygnięcia Sąd Wojewódzki wskazał

art.417 kc.

Apelację pozwanego od wymienionego wyroku Sąd Apelacyjny w […]

oddalił wyrokiem z dnia 9 grudnia 1997 r. Sąd Apelacyjny uznał, że decydujące

znaczenie dla zastosowania w sprawie art. 417 kc miało wydanie przez

Wojewodę

[X]

dyspozycji

Nr

[…]

z

dnia

kwietnia

1982

r,

tj. przed sprawdzeniem, czy zaspokojone zostało żądanie K. S. o zwrot gruntu,

pomimo że w grudniu 1981 r. Urząd Gminy w M. powiadomił rolników

o możliwości odkupienia gruntów, a w styczniu 1982 r. K. S. zwróciła […]

Spółdzielni […] w M. cenę sprzedaży wraz z odsetkami. Według Sądu

Apelacyjnego powstała szkoda jest wynikiem niewłaściwego, a przez to

zawinionego w rozumieniu art. 417 kc przygotowania materiału, na podstawie

którego Wojewoda [X] zadysponował gruntem, który się do tego w tym czasie

nie nadawał.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w […] zaskarżył kasacją pozwany.

Zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie art. 417 kc i wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie

powództwa ewentualnie o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy sądowi

drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Trafnie kasacja zarzuca, że ustalenia poczynione w sprawie nie dają

podstawy do uwzględnienia powództwa w oparciu o art. 417 kc, co uzasadnia –

wobec zastosowania tego przepisu – zarzut jego naruszenia.

Zastosowanie art. 417 kc, jako podstawy uwzględnienia powództwa,

wymagało ustalenia okoliczności faktycznych, które wskazują na zaistnienie

przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa wymaganych przez wymieniony

przepis. Dokonane w sprawie ustalenia nie spełniają jednakże tego warunku.

Dla przyjęcia, że działanie (zaniechanie) funkcjonariusza państwowego,

za wyrządzoną przez którego szkodę ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa,

było zawinione, nie jest

wystarczające stwierdzenie, iż było to działanie

„niewłaściwe”. Stwierdzenie winy funkcjonariusza wymaga ustalenia jaką

ciążącą na nim powinność swoim zachowaniem on naruszył. W sprawie nie

zostało zaś ustalone ani to, czy Wojewoda [X] lub inny funkcjonariusz

państwowy (art. 417 § 2 kc) mieli obowiązek rozdysponowania gruntami

likwidowanej Spółdzielni, ani to czy funkcjonariusze ci dokonali takiej

czynności. Powołana przez Sąd Apelacyjny dyspozycja Wojewody [X] Nr […]

świadczy jedynie o zajęciu się przez Wojewodę sprawą rozdysponowania

gruntami

pozostałymi

po

likwidowanej

Spółdzielni

(z uwzględnieniem

interesów rolników, którzy sprzedali grunty Spółdzielni – pkt 5 dyspozycji).

Brak aktów administracyjnych o charakterze władczym świadczy o tym, że

grunty po likwidowanej Spółdzielni nie zostały rozdysponowane w sensie

prawnym. Sam fakt władania tymi gruntami przez różne podmioty

i wykorzystywanie tych gruntów na określone cele, bez ustalenia, że jest to

wynik

konkretnych

działań

funkcjonariuszy

państwowych,

nie

jest

wystarczający do przyjęcia, że faktyczne rozdysponowanie gruntami było

czynnością dokonaną przez tych funkcjonariuszy.

W związku z wiązaniem odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę

doznaną przez K. S. z niezałatwieniem jej wniosku o odkupienie gospodarstwa

rolnego należy zauważyć, że do „załatwienia” tego wniosku była powołana –

jako strona umowy sprzedaży – jedynie […] Spółdzielnia […] w M., aż

do czasu jej likwidacji (co do której to okoliczności brak jest ustaleń w sprawie).

Przypisanie odpowiedzialności Skarbowi Państwa za rozdysponowanie gruntami

w wyniku likwidacji Spółdzielni mimo niezałatwienia wymienionego wniosku

wymagało

zatem

ustalenia

obowiązku

funkcjonariuszy

państwowych

uwzględnienia sytuacji wynikającej z „niezałatwienia” tego wniosku przez

Spółdzielnię. Brak jest jednakże ustaleń pozwalających na stwierdzenie takiego

obowiązku.

W

sprawie

nie

zostało

też

przekonywująco

wyjaśnione,

że

rozdysponowanie gruntami likwidowanej Spółdzielni pomimo niezałatwienia

wniosku K. S. o odkupienie gospodarstwa rolnego mogło stanowić okoliczność

uzasadniającą odpowiedzialność Skarbu Państwa za wyrządzoną szkodę, a to z

tego względu, że umowa sprzedaży gospodarstwa z dnia 5 maja 1980 r. została

uznana za nieważną (wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 14 października

1985 r., I C […]), zatem – jak się okazało – nie mogło w ogóle wchodzić w grę

odkupienie gospodarstwa. Oczywiście […] Spółdzielnia […] w M. była w tej

sytuacji obowiązana do zwrotu gospodarstwa K. S., a po jej śmierci jej

następcom. Jednakże rozdysponowanie gruntami likwidowanej Spółdzielni

mimo niespełnienia tego obowiązku przez Spółdzielnię jest inną okolicznością

niż rozdysponowanie gruntami pomimo niezałatwienia wniosku K. S.

o odkupienie gospodarstwa.

Z przytoczonych względów uznając zasadność kasacji Sąd Najwyższy na

podstawie art. 39313 § 1 oraz art. 39319 w zw. z art. 108 § 2 kpc orzekł jak

w sentencji.

db