II CKN 25/99 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CKN 25/99

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 sierpnia 2001 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący)

SSN Bronisław Czech (sprawozdawca)

SSN Maria Grzelka

Protokolant Anna Jasińska

w sprawie z powództwa A. I.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń (…) S.A. Inspektoratowi w Ł.

o zapłatę,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 9 sierpnia 2001 r.

na rozprawie

kasacji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w (…)

z dnia 1 października 1998 r., sygn. akt III Ca (…),

uchyla zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu

Rejonowego w Ł. z dnia 3 marca 1998 r., sygn. akt II C (…) i sprawę

przekazuje temu Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania

a także orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Z. I. - matka powódki zawarła z pozwanym Zakładem Ubezpieczeń (…) S.A.

umowę ubezpieczenia posagowego dla powódki jako uposażonej. Okres opłacania

składek po 100 zł. miesięcznie wynosił 21 lat. Suma ubezpieczenia wynosiła 32.300

zł. (starych) z tym, że miała wzrastać o 1,2 % tak, że po upływie okresu

ubezpieczenia powódka miała otrzymać świadczenie w kwocie 40.439 zł. (starych).

Z tytułu tego ubezpieczenia w dniu 17 września 1997 r. pozwany wypłacił powódce

kwotę 583,30 zł.

W pozwie powódka żąda zasądzenia od pozwanego kwoty 15.000 zł.

z ustawowymi

odsetkami

od

dnia

września

1997

r.

tytułem

reszty

zw3aloryzowanego świadczenia z wymienionej umowy ubezpieczenia.

Sąd Rejonowy w Ł. wyrokiem z dnia 3 marca 1998 r., II C (…), oddalił

powództwo przyjmując, że zobowiązanie pozwanego zostało wykonane skoro

powódka przyjęła bez zastrzeżeń kwotę 583,30 zł.

Apelację powódki oddalił Sąd Wojewódzki w (…) wyrokiem zaskarżonym

kasacją, podzielając stanowisko Sądu Rejonowego.

Powódka w kasacji zarzucając naruszenie art. 354 § 1 k.c. i art. 3581 § 3 k.c.

przez ich niezastosowanie, wniosła o uchylenie wyroków sądów obu instancji

i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wskazana przez powódkę podstawa kasacji świadczy o tym, że istotną

kwestią w sprawie jest ocena, czy w ustalonych okolicznościach sprawy doszło do

wykonania przez pozwanego zobowiązania w rozumieniu art. 354 k.c.

Wykonanie zobowiązania skutkującego jego wygaśnięcie wyłącza możliwość

zastosowania do świadczenia będącego przedmiotem tego zobowiązania przepisu

art. 3581 § 3 k.c. Kwestia oceny, czy i w jakich okolicznościach spełnienie

świadczenia pieniężnego w nominalnej (albo nawet wyższej, bo np. częściowo

zwaloryzowanej)

wysokości

stanowi

wykonanie

zobowiązania

skutkujące

wygaśnięcie zobowiązania, była przedmiotem kilku doniosłych wypowiedzi Sądu

Najwyższego) wyrażających zapatrywanie, że zapłata przez dłużnika kwoty

nominalnej stanowi jedynie spełnienie świadczenia, co automatycznie nie oznacza

wykonania zaciągniętego zobowiązania, gdyż do tego niezbędne jest zaspokojenie

wierzyciela. Zapatrywanie to opiera się na przepisie art. 354 § 1 k.c. wymagającym,

aby wykonanie zobowiązania było zgodne ze społeczno-gospodarczym celem

zobowiązania oraz zasadami współżycia społecznego, a także - ewentualnie z ustalonymi zwyczajami. Sąd Najwyższy z naciskiem podkreślał, że wyraźne

oddzielenie aktu spełnienia świadczenia od zagadnienia wykonania zobowiązania

zapobiega powstawaniu sytuacji, w których spełnienie przez dłużnika świadczenia

w

sposób

formalny,

zgodny

z

literą

zobowiązania,

nie

zaspokajałoby

uzasadnionego interesu wierzyciela. Tak może się dziać w szczególności

w wypadku istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania,

jest bowiem jasne, że zapłata kwoty nominalnej nie prowadzi wówczas do

zaspokojenia interesu wierzyciela (zob. np. orzeczenia SN: uchwały z dnia 20

marca 1992 r., III CZP 16/92, OSNCP 1992, nr 9, poz. 162, i z dnia 3 kwietnia 1992

r., I PZP 19/92, OSNCP 1992, nr 9, poz. 166, oraz wyroki z dnia 28 września 1993

r., I CRN 74/93, OSNCP 1994, nr 7-8, poz. 162, z dnia 4 sierpnia 1994 r., I PRN

49/94, OSNAPUS 1994, nr 7, poz. 113, i z dnia 7 maja 1996 r., II CRN 52/96, Prok.

i Pr. 1996, nr 9, poz. 42).

Ustalone okoliczności sprawy wskazują na to, że pozwany wypłacając

powódce kwotę 583,30 zł. spełnił jedynie świadczenie pieniężne w nominalnej

wysokości, co nie stanowi właściwego wykonania zobowiązania w rozumieniu art.

354 k.c. Spełnienie świadczenia nie doprowadziło zatem do wygaśnięcia

zobowiązania. Możliwość waloryzacji sumy pieniężnej przewidzianej w umowie

ubezpieczenia zostaje przeto otwarta. Sąd Rejonowy rozpoznając sprawę

ponownie rozważy sposób tej waloryzacji w świetle wymagań z art. 358 1 § 3 k.c.

Skoro podstawa kasacji okazała się usprawiedliwiona, Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji [art. 39313 k.p.c. i art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 39319 i 391 k.p.c.

oraz w zw. z art. 5 ust. 2 ustawy z 24.V.2000 r. o zmianie ustawy - Kodeks

postępowania cywilnego, ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów,

ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawy o komornikach

sądowych i egzekucji (Dz.U Nr 48, poz. 554)].