II CKN 1349/00 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 12 kwietnia 2001 r., II CKN 1349/00

Ograniczenia działania sądu z urzędu nie mają zastosowania w

postępowaniu układowym (art. 9 § 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24

października 1934 r. – Prawo o postępowaniu układowym, Dz.U. Nr 93, poz.

836 ze zm.).

Przewodniczący: Sędzia SN Antoni Górski (sprawozdawca)

Sędziowie SN: Stanisław Dąbrowski, Tadeusz Domińczyk

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku nadzorcy sądowego z udziałem M.H.D.,

spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. o prowadzenie postępowania

układowego, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 12 kwietnia 2001 r. na

posiedzeniu niejawnym kasacji uczestnika M.H.D., spółki z o.o. w S. od

postanowienia Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 7 stycznia 2000 r.,

oddalił kasację.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w Kaliszu postanowieniem z dnia 7 października 1999 r.

umorzył postępowanie układowe na podstawie art. 52 § 2 rozporządzenia

Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r. – Prawo o postępowaniu układowym

(Dz.U. Nr 93, poz. 836 ze zm. – dalej "Pr.ukł."), gdyż pomimo wyznaczenia dwóch

terminów zgromadzeń wierzycieli na żadnym nie było połowy uprawnionych do

uczestnictwa. Zażalenie dłużnika na to orzeczenie zostało oddalone

postanowieniem Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 7 stycznia 2000 r.

Postanowienie Sądu Okręgowego zaskarżył kasacją dłużnik zarzucając

naruszenie art. 232 k.p.c. w związku z art. 9 § 1 Pr.ukł. przez zaniechanie

wyjaśnienia przez sąd z urzędu rzeczywistych przyczyn braku zainteresowania

wierzycieli zawarciem układu. Z tych przyczyn wnosił o uchylenie tego

postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Prawo układowe zawiera własne, odrębne regulacje i rozwiązania,

dostosowane do tego szczególnego postępowania. Dlatego art. 7 odsyła do

stosowania przepisów kodeksu postępowania cywilnego tylko odpowiednio i tylko

wtedy, kiedy Prawo układowe nie stanowi inaczej. Ze względu na specyfikę

postępowania układowego utrzymano w nim szeroką formułę uprawniającą sąd do

działania z urzędu. Zawiera ją art. 9 § 1 Pr.ukł., zgodnie z którym sąd może

zarządzić dochodzenie i przeprowadzić dowody jakie uzna za potrzebne. Ta

aktywność dowodowa sądu usprawiedliwiona jest szczególną rolą pełnioną przy

zawieraniu układu.

W orzecznictwie trafnie podkreśla się, że prawna istota układu jest złożona

(por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 1995 r., III CZP 87/95, OSNC

1995, nr 11, poz. 162). Składają się nań umowa między dłużnikiem a wierzycielami

oraz władcza czynność sądu w postaci decyzji o zatwierdzeniu układu. Tak więc

cywilnoprawny charakter porozumienia dłużnika i wierzycieli, które polega na

odpowiednim zmodyfikowaniu zadłużeń w sensie zredukowania ich wysokości lub

zmianie zasad spłacania, odnosi skutek dopiero po zatwierdzeniu go przez sąd.

Jest tak dlatego, że dla prawnej skuteczności układu nie jest konieczne, aby na jego

treść zgodzili się wszyscy wierzyciele. Zgodnie z art. 57 Pr.ukł. wystarczy wola

większości wynosząca 2/3 wierzytelności, a w sytuacji przewidzianej w paragrafie

drugim – 4/5 części ogólnej sumy wierzytelności. Tak więc układ jest wyjątkiem od

zasady, że porozumienie obowiązuje tylko te podmioty, które je zawarły.

Rozszerzona moc prawna układu na mniejszość wierzycieli, która za nim nie

głosowała, wynika z władczego aktu sądu zatwierdzającego układ. Dlatego sąd w

postępowaniu układowym wyposażony jest w szerokie uprawnienie działania z

urzędu, które mają mu zapewnić możliwość merytorycznej i formalnej kontroli

zawieranego układu.

Należy zatem przyjąć, że wprowadzone do kodeksu postępowania cywilnego

radykalne ograniczenia aktywności dowodowej sądu nie mają zastosowania w

procedurze układowej. W postępowaniu układowym sąd powinien przede

wszystkim dążyć do ustalenia wszystkich wierzycieli dłużnika i rzeczywistego stanu

jego majątku, a następnie wyjaśnić, czy nie zachodzą okoliczności, które

uzasadniają obligatoryjną odmowę zatwierdzenia układu (art. 64 Pr.ukł.) lub

odmowę fakultatywną – art. 65. Nie jest natomiast rzeczą sądu, jak tego chce

skarżący, dociekanie z urzędu przyczyn, dla których konkretni wierzyciele nie

zgadzają się na układ. Ponieważ podstawa kasacji ogranicza się do zarzutu

niewyjaśnienia przez sąd z urzędu rzeczywistych powodów tej „bezczynności

wierzycieli”, należy uznać ją za bezzasadną. W sprawie jest bezsporne, że na oba

wyznaczone przez sędziego komisarza terminy zgromadzenia wierzycieli nie

przybyła odpowiednia liczba wierzycieli, która mogła by podejmować skuteczne

czynności układowe. Jak się przyjmuje w doktrynie i judykaturze, niedojście do

skutku zgromadzenia wierzycieli na drugim terminie z powodu braku quorum

powoduje na podstawie art. 52 § 2 Pr.ukł. obligatoryjne umorzenie postępowania.

W tym stanie rzeczy kasacja podlegała oddaleniu jako bezpodstawna (art.

393-12 k.p.c. w związku z art. 24 § 3 Pr.ukł.).