II CKN 1067/98 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CKN 1067/98

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 czerwca 2000 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN - Marian Kocon

Sędziowie:

SN - Elżbieta Skowrońska – Bocian

SN - Zbigniew Strus (spraw.)

Protokolant: Anna Banasiuk

po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2000 r.

na rozprawie sprawy z powództwa W. R.

przeciwko M. M.

o ustalenie

na skutek kasacji powoda

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Ł.

z dnia 9 września 1998 r., sygn. akt III Ca […]

oddala kasację.

UZASADNIENIE

Sąd Wojewódzki w Ł. zaskarżonym postanowieniem po rozpoznaniu

sprawy z powództwa W.R. o ustalenie prawa służebności mieszkania

po zniesieniu współwłasności (art. 218 § 1 kc), na skutek apelacji powoda,

oddalił apelację i orzekł o kosztach procesu. Uzasadniając to rozstrzygnięcie

przytoczył ustalenia dokonane w pierwszej instancji, według których

przedmiotem podziału majątku wspólnego między stronami dokonanego

w marcu 1996 r. był udział we współwłasności, w ramach którego strony miały

w użytkowaniu obszar wynoszący 82 ary. Na wydzielonej części znajdował się

dom i dwa budynki gospodarcze. Przed domem część gruntu (25 m kw)

przeznaczona jest na uprawy a z drugiej strony budynku pozostaje zagon gruntu

o szer. 2 m. Na działce znajduje się też konstrukcja tunelu foliowego, w którym

hodowano pomidory. Pozostała część użytkowanej przez strony nieruchomości

jest zalesiona. W czasie trwania małżeństwa na tej nieruchomości hodowano

lisy (15 sztuk stada podstawowego). Na niezalesionej działce uprawiano kwiaty

i warzywa na własne potrzeby. W latach 80-tych hodowano też po 2-3 świnie

na własne potrzeby. W tych okolicznościach Sąd uznał, że nieruchomość

posiadana przez strony (w ramach przysługującego im udziału) nie była

nieruchomością rolną i dlatego przedmiotem podziału nie było gospodarstwo

rolne.

W kasacji pełnomocnik przytoczył jako podstawę naruszenie art. 218 oraz

art. 461 i art. 551 kc w zw. z art. 3 kc twierdząc, że w dacie ustania małżeństwa

(1993 r.) ich wspólny majątek stanowił gospodarstwo rolne, oraz naruszenie art.

2 § 1 kpc przez ustalenie, czy jednostka gospodarcza jest gospodarstwem

rolnym, mimo że materia ta jest regulowana w prawie administracyjnym (art. 1

ust. 1 i art. 21 ust. 1 pkt 28 ustawy z 15.XI.1984 r. o podatku rolnym.

Kasacja jest nieusprawiedliwiona.

Ustawowa definicja gospodarstwa rolnego zawarta w art. 55 3 kc zawiera

niedookreślone pojęcie zorganizowanej całości gospodarczej, wskutek czego

całość rodzi wątpliwości. Należy bowiem zauważyć, że nieruchomość rolna

jako składnik gospodarstwa zostały także zdefiniowane w niepełny sposób

w art. 461, to jest od strony przydatności do prowadzenia działalności

wytwórczej w rolnictwie. Rzecz w tym, że również pojęcie rolnictwa jest

szerokie i trudne do zdefiniowania. Wyżej wskazane kumulujące się

wieloznaczne zwroty nie pozwalają oprzeć wykładni "„gospodarstwa rolnego”

na kryterium językowym, mimo wielokrotnie podkreślanego w literaturze

przedmiotu znaczenia wykładni gramatycznej jako pierwszej i najpewniejszej

spośród wszystkich metod.

Nie ulega wszakże wątpliwości, że przesłanki wymienione w obydwu

przepisach (art. 461 i art. 553 kc) muszą być stosowane paralelnie, jeśli

interpretator zmierza do odtworzenia rzeczywistej treści normy prawnej.

Wychodząc z takich założeń trzeba zwrócić uwagę na zdatność gruntu do

prowadzenia działalności wytwórczej, aby nieruchomość można było uznać za

rolną. Sformułowanie to zakłada istnienie celowej i zorganizowanej aktywności

ludzkiej (najczęściej właściciela) ukierunkowanej na wytwarzanie, to znaczy

„osiąganie”, „produkowanie” w dziedzinie rolnictwa. Przeciwieństwem takiej

aktywności będzie osiąganie produktów przypadkowo, bez nakładu sił

i środków właściciela. Do działalności wytwórczej nie można też zaliczyć

efektów rzeczowych powstających w znikomej ilości na tzw. samozaopatrzenie,

albo dla zaspokojenia osobistych upodobań uprawnionego do gruntu.

Wzmianka zawarta w art. 553 kc o całości gospodarczej kieruje również ku

pojęciu działalności gospodarczej i pozwala wnioskować, że w tym przepisie,

umieszczonym w części tytułu Kodeksu cywilnego dotyczącej przedsiębiorstw

ustawodawca unormował gospodarstwo jako jednostkę produkcyjną, zajmującą

się stale i zawodowo wytwarzaniem dóbr, tradycyjnie kwalifikowanych do

działu „rolnictwo”, to jest do gałęzi gospodarki narodowej zajmującą się przede

wszystkim żywnością.

Podstawę takiej działalności stanowią grunty w odpowiednim, lecz

nieokreślonym ustawowo obszarze. Jest jednak pewne, że nie mogą to być

obszary zbyt małe, gdyż działalność gospodarcza musi być poddana regułom

socjalnym, zwłaszcza opłacalności.

Warunku tego nie spełnia grunt stanowiący przedmiot zniesienia

współwłasności, ponieważ liczony jest w metrach kwadratowych, wskutek

czego może spełniać funkcje estetyczne (ogródek kwiatowy) lub zaspokajać

emocjonalne potrzeby właściciela (chęć posiadania kwiatów lub warzyw

z własnej hodowli).

Nie jest to obszar, na którym w racjonalny sposób i stale można

prowadzić wytwórczość.

Trafna była przeto ocena Sądu II instancji podzielająca stanowisko Sądu

Rejonowego, że przedmiotem podziału nie było gospodarstwo rolne. Dlatego

nie doszło do naruszenia art. 218, 461 i 553 kc. Wymieniony w kasacji art. 551 kc

należy w świetle uzasadnienia kasacji traktować jako oczywisty błąd pisarski.

Wskazanie w kasacji art. 3 kc jest nieuzasadnione, ponieważ skarżący nie

przytoczył przepisu, który wg Sądu orzekającego ma moc wsteczną.

Również zarzut naruszenia art. 2 § 1 kpc nie może się ostać. Skutki

cywilnoprawne ustalenia według reguł Kodeksu cywilnego, że przedmiotem

rozstrzygnięcia jest gospodarstwo rolne (w tym wypadku skutkiem byłoby

prawo do zamieszkiwania (art. 218 § 1 i 2 kc) stanowią przedmiot orzekania

w procesie cywilnym. Wskazana przez skarżącego definicja gospodarstwa

rolnego zawarta w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 15.XI.1984 r. o podatku rolnym

została stworzona dla celów podatku rolnego i w tym tylko zakresie podlega

orzekaniu w postępowaniu administracyjnym.

Nie znajdując usprawiedliwionej podstawy kasacji Sąd Najwyższy

z mocy art. 39312 kpc orzekł jak w sentencji.

aw

er