II CK 84/02 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CK 84/02

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 października 2003 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Helena Ciepła (przewodniczący)

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

SSA Grzegorz Misiurek

Protokolant Anna Banasiuk

w sprawie z powództwa P. – L. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą

w W. jako następcy prawnemu PG. – L. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w

Ł.

przeciwko M. R. i W. P.

o zapłatę 20.850,58 zł ,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 1 października 2003 r.,

kasacji pozwanego W. P.

od wyroku Sądu Okręgowego w Ł.

z dnia 24 września 2001 r.,

oddala kasację.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z dnia 24 września 2001 r. oddalił apelację

pozwanego W. P. od wyroku Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 1 lutego 2001 r., którym

tenże Sąd zasądził od tego pozwanego solidarnie z M. R. na rzecz P. – L. Spółki z

o.o. z siedzibą w W., jako następcy prawnego PG. – L. Spółki z o.o. w Ł., 19000,86

zł z odsetkami tytułem

poręczonych przez niego nieuregulowanych rat

leasingowych. U podłoża tego rozstrzygnięcia legł pogląd, że zwłoka wierzyciela

w zawiadomieniu

poręczyciela

o

opóźnieniu

się

dłużnika

ze

spełnieniem

świadczenia nie przekreśla obowiązku poręczyciela w spełnieniu tego świadczenia.

Kasacja pozwanego – oparta na podstawie pierwszej z art. 3931 k.p.c. –

zawiera zarzut naruszenia art. 876 § 1, 880 w zw. z art. 354 § 2 k.c., i zmierza do

zmiany zaskarżonego wyroku, a także wyroku sądu pierwszej instancji przez

oddalenie powództwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podnoszona przez skarżącego sporna w literaturze przedmiotu kwestia, czy

zawiadomienie z art. 880 k.c. jest oświadczeniem woli wierzyciela, a ponadto, czy

stanowi przesłankę wymagalności długu poręczyciela, czy też jest jedynie

oświadczeniem

wiedzy,

którego

sens

polega

na

przekazaniu

informacji

o opóźnieniu dłużnika usuwa się spod oceny Sądu Najwyższego, jako że oba Sądy

przyjęły jednoznacznie, iż skarżący otrzymał wezwanie do zapłaty poręczonej

kwoty w drodze pozasądowej, a odsetki zasądzono dopiero z datą upływu terminu

zakreślonego w tym wezwaniu. Można tu jedynie zauważyć, że zawiadomienie

poręczyciela z art. 880 k.c. niewątpliwie dochodzi również do skutku, gdy wierzyciel

żąda zapłaty w postaci pozwu. W przypadku takim przyjąć należy, że poręczyciel

został zawiadomiony w chwili, gdy odpis pozwu został mu doręczony.

Podnoszoną

w

kasacji

istotną

kwestią

wymagającą

rozstrzygnięcia

w sprawie była ocena skutków zawiadomienia opóźnionego o stanie opóźnienia

dłużnika. Wbrew poglądowi skarżącego zwłoka wierzyciela w zawiadomieniu

poręczyciela o opóźnieniu się dłużnika ze spełnieniem świadczenia nie przekreśla,

w oparciu o art. 880 k.c., obowiązku poręczyciela w spełnieniu tego świadczenia.

Pogląd odmienny skarżącego nie znajduje po prostu uzasadnienia w treści owego

przepisu. Nieporozumieniem zaś jest wywiedzenie poglądu skarżącego ze

stwierdzenia,

że art. 880 k.c. ma charakter bezwzględnie obowiązujący /ius

cogens/, już choćby z tej tylko przyczyny, że owo stwierdzenie jest oczywiście

błędne. Przepis art. 880 k.c. ma bowiem charakter względnie obowiązujący /ius

dispositivum/. W umowie poręczenia strony przecież mogą zwolnić wierzyciela od

obowiązku zawiadomienia, przerzucając na poręczyciela troskę o ustalenie, czy

dłużnik opóźnił się ze swoim świadczeniem. Mogą także zaostrzyć wymagania

w tym względzie wskazując np. na konieczność dokonania zawiadomienia

w określonej formie lub wraz z dołączeniem stosownych dokumentów, które

wskazywałyby na to, iż dłużnik rzeczywiście nie spełnił świadczenia w należnym

terminie.

Jest natomiast rzeczą niewątpliwą, że zgodnie z ogólnymi zasadami prawa

cywilnego wierzyciel odpowiada wobec poręczyciela za wszelką szkodę, jaką ten

poniósł

w

następstwie

nienależytego

wywiązania

się

przez

wierzyciela

z obowiązków wynikających z umowy poręczyciela. Z umowy tej

niewątpliwie

wynika obowiązek wierzyciela zawiadomienia poręczyciela o opóźnieniu dłużnika

głównego. Obowiązek ten wynika – z prócz wskazanego art. 880 k.c. - także

z ogólnego nakazu lojalności stron umowy poręczenia /por. np. art. 887 k.c./.

Ponadto, zgodnie z art. 354 k.c. wierzyciel powinien współdziałać w sposób

odpowiadający celowi społeczno – gospodarczemu umowy poręczenia, której

celem jest zabezpieczenie wierzytelności głównej. Z reguły często tylko

wierzycielowi wiadome są istotne dla poręczyciela zdarzenia pojawiające się na tle

wierzytelności głównej, zwłaszcza będące wynikiem zachowania dłużnika. W takiej

sytuacji

naruszenie

obowiązku

wierzyciela

polegające

na

opóźnieniu

zawiadomienia poręczyciela o stanie opóźnienia dłużnika może rodzić jego

odpowiedzialność odszkodowawczą na podstawie art. 471 k.c. /niekiedy art. 415

k.c./. Przykładowo, może chodzić o odpowiedzialność za te niekorzystne

konsekwencje, jakie dla poręczyciela nastąpiły z tego względu, że nie mógł

wcześniej zaspokoić wierzyciela.

Może

tu

wchodzić w rachubę

również

odpowiedzialność za to, iż dłużnik główny – w okresie zwłoki wierzyciela – stał się

niewypłacalny, w następstwie czego roszczenie zwrotne poręczyciela względem

dłużnika głównego stało się nieskuteczne. W takim też wypadku poręczyciel mógłby

skutecznie domagać się oddalenia powództwa w całości lub w części. Wierzyciel

bowiem nie mógłby żądać od poręczyciela tego, co musiałby mu zwrócić z tytułu

poniesionej przez niego szkody. Nieuprawniony natomiast byłby pogląd, że

poręczyciel powinien najpierw uregulować wierzycielowi należność /z tytułu

leasingu/, za którą poręczył, a dopiero potem dochodzić od wierzyciela wyrównania

szkody spowodowanej przez niego wskutek nienależytego spełnienia obowiązku

z art. 880 k.c. Ciężar jednak dowodu, że poręczyciel poniósł z winy wierzyciela

szkodę na skutek zawiadomienia opóźnionego o stanie opóźnienia

dłużnika

głównego i wykazanie wysokości tej szkody, obciążałby poręczyciela.

Skoro zatem przytoczony na wstępie pogląd Sądu drugiej instancji, który legł

u podłoża zaskarżonego wyroku, że zwłoka wierzyciela w zawiadomieniu

poręczyciela o opóźnieniu się dłużnika ze spełnieniem świadczenia nie przekreśla

obowiązku poręczyciela w spełnieniu tego świadczenia okazał się trafny,

a skarżący nie wykazał, że w następstwie tej zwłoki poniósł szkodę, kasację

należało, jako bezzasadną oddalić.

Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku /art. 39312 k.p.c./.