II CK 774/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CK 774/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 lipca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Helena Ciepła (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Antoni Górski

SSN Maria Grzelka

w sprawie z powództwa A. S.

przeciwko (…) Zakładowi Ubezpieczeń Spółce Akcyjnej w W. Inspektoratowi w P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 20 lipca 2005 r., kasacji powódki

od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 22 kwietnia 2004 r., sygn. akt I ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny oddalił apelację powódki od wyroku Sądu Okręgowego w P. w

części oddalającej powództwo o zapłatę zwaloryzowanego świadczenia z umowy

ubezpieczenia zaopatrzenia dzieci.

Rozstrzygnięcie to oparł na następujących aprobowanych ustaleniach Sądu

Okręgowego:

Rodzice powódki w dniu 30 maja 1989 r. zawarli z poprzednikiem prawnym

pozwanego Zakładu Ubezpieczeń umowę ubezpieczenia dzieci, udokumentowaną

polisą nr (…), wskazując powódkę jako uposażone dziecko. Okres ubezpieczenia

wynosił 13 lat, suma ubezpieczenia 500.000 zł, a miesięczna składka 4.500 zł. Pozwany

zobowiązał się wypłacić powódce sumę ubezpieczenia wzrastającą corocznie o 66%, a

po upływie okresu ubezpieczenia kwotę 4.790.000, 00 zł przed denominacją.

Pozwany po urealnieniu sumy ubezpieczenia zaoferował powódce w dniu

28 sierpnia 2002 r. kwotę 803 zł, której powódka nie przyjęła, żądając wypłaty kwoty

170.524,00 zł.

Obecnie powódka ma 19 lat ,zdała maturę i zamierza podjąć studia. Mieszka z

rodzicami i dwójką rodzeństwa, które także uczy się i wszyscy pozostają na utrzymaniu

rodziców. Rodzice posiadają gospodarstwo rolne, które wydzierżawili w zamian za

opłacanie podatków. Utrzymują się z renty, pobieranej przez ojca w kwocie 441,58 zł i

matkę w kwocie 375 zł oraz z uprawy przydomowego ogródka.

Podzielił też Sąd Apelacyjny ocenę jurydyczną Sądu Okręgowego przyjmującą że

wysokość zwaloryzowanego świadczenia na kwotę 2.378,16 zł odpowiada przesłankom

z art. 3581 § 3 k.c. Kwota ta została wyliczona przy przyjęciu za kryterium waloryzacji

średniego wynagrodzenia i realnej wartości składki miesięcznej, przez porównanie

stosunku składki do tego wynagrodzenia z daty zawarcia umowy (4.27%) oraz z daty

realizacji umowy (0,02%). Sąd Okręgowy nie przyjął za miernik waloryzacji podanego

przez powódkę wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych, ustalając że nie

wskazała ona źródła pochodzenia tego wskaźnika.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że Sąd Okręgowy błędnie zwaloryzował świadczenie

od określonej w umowie sumy ubezpieczenia w kwocie 500.000 zł (przed denominacją)

zamiast od

świadczenia pieniężnego w kwocie 4.790.000 zł uznał jednak, że w

ostatecznym wyniku wyrok odpowiada prawu.

Powódka w kasacji opartej na obu podstawach wymienionych w art. 393 1 pkt 1 i 2

k.p.c. zarzuciła naruszenie przepisu

art. 3581 k .c. i art. 5 k.c. przez uznanie

przeciętnego wynagrodzenia za miarodajny wskaźnik waloryzacji oraz przyjęcie za

podstawę wyliczeń średniego wynagrodzenia za cały rok 1989 r. w kwocie 206.758 zł

zamiast za pierwsze półrocze w kwocie 105.264.

W ramach drugiej podstawy zarzuciła naruszenie przepisu art.233 k.p.c. i 328

k.p.c. przez ustalenie sprzecznie z zebranym materiałem, że powódka nie wskazała

źródła pochodzenia podanego wskaźnika cen towarów i usług i pominięcie dowodu ze

wskaźników GUS. W konkluzji wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie

powództwa w całości, ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzutowi naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c. nie można odmówić słuszności.

Sąd Apelacyjny przyjmując za własne ustalenia Sądu Okręgowego, aprobował

sprzeczne z zebranym materiałem ustalenie , że powódka nie wskazała źródła

pochodzenia podanego wskaźnika cen towarów i usług, co spowodowało pominięcie w

rozważaniach tego wskaźnika jako miernika waloryzacji. Uszło uwagi Sądów obu

instancji, że powódka wskazała w swoim piśmie na k.7 akt, że są to wskaźniki GUS.

Nieuzasadniony natomiast okazał się zarzut naruszenia przepisu art. 328 § 2

k.p.c. Wbrew stanowisku skarżącej konstrukcja uzasadnienia zaskarżonego wyroku

zawiera wszystkie elementy wymagane tym przepisem. Sąd Apelacyjny

jasno

i w sposób nie budzący wątpliwości zaaprobował pogląd Sądu Okręgowego i zajął

konkretne

umotywowane

stanowisko

co

do

zasady

i

wysokości

waloryzacji

dochodzonego świadczenia z umowy ubezpieczenia.

Zasadny natomiast okazał się zarzut naruszenia przepisu art. 358 1 § 3 k.c.

Według ugruntowanego poglądu w orzecznictwie istota waloryzacji, także

sądowej, oznacza przywrócenie świadczeniom wynikającym z zobowiązań pieniężnych

ich pierwotnej wartości (por. uzasadnienie wyroku SN z dnia 2 grudnia 1999 r., III CKN

489/98, OSNC 2000/7-8/130).

Prawidłowa wykładnia tego przepisu w powiązaniu z jego § 1 prowadzi do

wniosku, że przedmiotem waloryzacji jest określone sumą pieniężną świadczenie

pieniężne stanowiące przedmiot zobowiązania od chwili jego powstania. Jeśli zatem

źródłem powstania zobowiązania jest umowa, w której ustalono wysokość świadczenia

pieniężnego, to jego wysokość może być zmieniona w drodze waloryzacji sądowej na

podstawie przepisu art. 3581 § 3.

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że

już w dacie zawarcia umowy w 1989 r. strony ustaliły wysokość świadczenia

pieniężnego

ubezpieczyciela

określoną

sumą

pieniężną

4.790.000

zł

przed

denominacją, z zastrzeżeniem że spełnienie tego świadczenia nastąpi po upływie

okresu ubezpieczenia, tj. po upływie 13 lat. Tak określone świadczenie pieniężne winno

być przedmiotem waloryzacji, a nie jak błędnie przyjęły Sądy obu instancji suma

ubezpieczenia w kwocie 500.000 zł przed denominacją. Takiemu stanowisku dał wyraz

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 listopada 2001 r. V CKN 489/00 (OSNC 2002/78/104) i pogląd ten Sąd w obecnym składzie podziela. Pogląd ten, jak wynika z

uzasadnienia zaskarżonego wyroku, był znany Sądowi Apelacyjnemu, bowiem

stwierdził, że Sąd pierwszej instancji błędnie zwaloryzował świadczenie od sumy

ubezpieczenia, zamiast od sumy objętej realizacją umowy, jednakże bez uzasadnionej

podstawy przyjął, że wyrok w ostatecznym wyniku odpowiada przesłankom waloryzacji

z art. 3581 § 3 k.c. Nie rozważył też jako miernika waloryzacji podanych przez powódkę

oficjalnych wskaźników GUS i poza błędnym

przyjęciem przedmiotu świadczenia,

błędnie przyjął także przeciętne wynagrodzenie za cały rok 1989 zamiast z daty

zawarcia umowy a więc za pierwsze półrocze 1989 r.

Z tych przyczyn zaskarżony wyrok uchylono i przekazano sprawę do ponownego

rozpoznania (art. 39313 w związku z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie

przepisów Kodeksu postępowania cywilnego ... (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz.98).