II CK 669/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CK 669/04

POSTANOWIENIE

Dnia 6 maja 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tadeusz Domińczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

SSN Zbigniew Kwaśniewski

w sprawie z wniosku J. K. następczyni prawnej po zmarłym W. K.

przy uczestnictwie H. D., J. M., T. M. i E. P.

o zasiedzenie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 6 maja 2005 r., kasacji

uczestników postępowania H. D. i E. P. od postanowienia Sądu Okręgowego w G. z

dnia 28 kwietnia 2004 r., sygn. akt V Ca (…),

oddala kasację i zasądza na rzecz J. K. od każdego z uczestników, H. D. i E. P.,

kwoty po 500 (pięćset) zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w S. postanowieniem z dnia 25 listopada 2003 r. stwierdził, że z

dniem 22 grudnia 1969 r. W. K. nabył przez zasiedzenie w 2/3 częściach własność

nieruchomości – zabudowanej działki nr (...) o powierzchni 1600 m2 położonej w S., dla

której prowadzona jest księga wieczysta o nr (…). Sąd Rejonowy powołał się na

następujące okoliczności stanu faktycznego.

Aktem nadania z dnia 31 maja 1952 r. W. K. przyznana została działka oznaczona

nr (…) położona w S.. W ślad za tym, w dniu 10 września 1952 r., wydano na jego rzecz

orzeczenie o wykonaniu aktu nadania. W roku 1959 założona została dla tej

nieruchomości księga wieczysta, w której nieruchomość ta ujawniona została w postaci

dwóch działek oznaczonych nr (…). Aktualnie działka nr (…) oznaczona jest nr (...) i ta

działka jest przedmiotem postępowania w sprawie.

Decyzją z dnia 19 lipca 1996 r. Wojewoda X. stwierdził, iż obie decyzje w

przedmiocie przyznania W. K. w roku 1952 własności działki – obecnie oznaczonej nr

(...), wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa, jako że działka ta pozostawała

także we władaniu R. M. i H. N. i także im przysługiwało prawo własności. Decyzja ta

uprawomocniła się.

Wnioskodawca W. K. od 1952 r. świadczył należności podatkowe, opłacał

nałożony na niego ciężar realny, a także pobierał czynsz od R. M. i H. N.

Konflikty na tle należności czynszowych sprawiły, że W. K. występował przeciwko

R. M. i H. N. z powództwami eksmisyjnymi. W roku 1991 natomiast uruchomił starania

zmierzające do ich wykwaterowania wraz z domownikami.

Usytuowany na działce budynek mieszkalny wnioskodawca poddawał remontom.

Decyzją z dnia 30 maja 2000 r. starosta s. potwierdził prawo własności działki nr

(...) jako należące do W. K., R. M. i H. N. po 1/3 części.

Wobec niepowodzenia podjętej przez W. K. próby wzruszenia tej decyzji

dostępnymi środkami odwoławczymi, jest ona aktualnie prawnie skuteczna.

Władanie nieruchomością przez W. K. Sąd Rejonowy uznał za właścicielskie w

dobrej wierze. Przez wzgląd na ujawnienie go w księdze wieczystej jako właściciela

przyjął, iż pod rządami prawa rzeczowego termin zasiedzenia takiej nieruchomości

wynosi 10 lat. Początek tego terminu przypada na dzień założenia dla tej nieruchomości

księgi wieczystej. Tak licząc bieg terminu zaniechania, wnioskodawca nabył

nieruchomość, poza częścią jemu przypadającą, dalsze 2/3 części z dniem 22 grudnia

1969 r.

Ani wnioskodawca W. K., ani też uczestniczki R. M. i H. N. nie dożyli daty

orzekania w sprawie przed sądem drugiej instancji, który zaskarżonym postanowieniem

oddalił apelacje H. D. i E. P. - następców prawnych H. N. i R. M. Sąd Okręgowy podzielił

stanowisko Sądu Rejonowego zarówno co do ustaleń faktycznych jak i w zakresie

wyprowadzanych z tych ustaleń wniosków.

Przyjął także, że zasiedzenie ma oparcie w art. 51 § 1 prawa rzeczowego przez

wzgląd na uregulowanie zawarte w art. XLI § 2 p.w. kodeks cywilny.

Uczestnicy postępowania H. D., J. M., E. P. i T. M. w kasacji opartej na obu

podstawach wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy

Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach. Uczestnicy

zarzucili naruszenie art. 51 § 1 pr. n. „przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające

na tym, iż w okolicznościach, w jakich wnioskodawca objął nieruchomość we władanie,

sprzeciwiały się uznaniu go za posiadacza samoistnego w dobrej wierze...”. Uczestnicy

zakwestionowali także zastosowanie powołanego przepisu wskazując na wpływ terminu

zasiedzenia już pod rządami kodeksu cywilnego. Naruszenia przepisów postępowania,

art. 233 § 1, 328 § 2 i 382 k.p.c., skarżący upatrują w tym, że „bezpodstawnie zostało

przyjęte, iż wnioskodawca był posiadaczem samoistnym całej nieruchomości w dobrej

wierze.

Kasację J. i T. M. Sąd Najwyższy odrzucił postanowieniem z dnia 20 stycznia

2005 r. przyjmując zarazem do rozpoznania kasację H. D. i E. P.

W odpowiedzi na kasację J. K. – żona zmarłego wnioskodawcy i jego następca

prawny – wniosła o oddalenie kasacji przecząc zasadności zarzutów w niej

podniesionych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Instytucja zasiedzenia jest jednym ze sposobów nabycia własności rzeczy

i następuje z mocy prawa. Jeżeli przedmiotem zasiedzenia jest nieruchomość do

nabycia własności dochodzi w razie wykazania, że posiadanie miało charakter

samoistny i upłynął oznaczony w ustawie okres od objęcia nieruchomości we władanie,

zróżnicowany zależnie od tego, czy posiadacz pozostawał w dobrej czy złej wierze.

Samoistność posiadania zdefiniowana została w art. 336 k.c. (in principio) i oznacza

sprawowanie faktycznego władztwa nad rzeczą w połączeniu z wolą utrzymania się przy

tym władztwie i z zachowaniem ciągłości posiadania.

Dekret z dnia 11 października 1946 r. prawo rzeczowe (Dz. U. Nr 57, poz. 319 ze

zm.). przewidywał inny rodzaj zasiedzenia, nie będącego właścicielem posiadania, który

uzyskał wpis do księgi wieczystej. Według art. 51 § 1 tego prawa zasiedzenie

następowało, jeżeli będący w dobrej wierze posiadacz utrzymał się przy posiadaniu w

przeciągu lat dziesięciu. Termin zasiedzenia wydłużał się natomiast do lat 20, jeżeli

posiadacz uzyskał posiadanie w złej wierze (§ 2 art. 51 pw. i n.).

Powołany przepis nie ma zastosowania w razie orzekania o zasiedzeniu po

wejściu w życie kodeksu cywilnego, czyli po dniu 31 grudnia 1964 r., jeżeli także po tej

dacie upłynął wymagany termin do stwierdzenia zasiedzenia. Art. XLI § 1 p.w. k.c.

wyraźnie tę możliwość wyłącza. W takim wypadku jednakże znaczenia podstawowego

nabiera wybór właściwego terminu zasiedzenia, stosownie do reguł określonych w § 2

art. XLI p.w. k.c.: krótszy kodeksowy termin zasiedzenia sprawia, że jego bieg

rozpoczyna się z dniem wejścia w życie kodeksu (1.I.1965 r.), a jeżeli początek biegu

terminu jest wcześniejszy (sprzed 1.I.1965 r.) i jego upływ oznaczałby zasiedzenie

wcześniejsze, niż w razie liczenia początku biegu terminu od daty wejścia w życie

kodeksu cywilnego, zasiedzenie następuje w tym krótszym terminie. Jeżeli zatem

kodeksowy termin zasiedzenia jest taki sam albo dłuższy, początek jego biegu liczy się

według przepisów dotychczasowych.

Termin zasiedzenia nieruchomości wpisanej do księgi wieczystej, pod rządami

prawa rzeczowego był zbieżny z terminem zasiedzenia określonym w art. 172 k.c. w

jego pierwotnym brzmieniu. Do takich terminów, podobnie jak i do terminów dłuższych

niż dotychczasowe, wobec braku zastosowania art. XLI § 2 p.w. k.c. początek – ich

biegu liczy się zatem od objęcia nieruchomości we właścicielskie władanie. Zmiana

stanu prawnego w omawianym zakresie, jakkolwiek z mocy art. XLI § 1 p.w. k.c.

sprowadza obowiązek stosowania przepisów kodeksowych, to jednak w razie wadliwego

zastosowania odpowiedniego przepisu prawa rzeczowego, ze względu na tożsamość

skutków z tym związanych, choć uzasadnia zarzut naruszenia prawa materialnego, nie

oznacza wadliwości rozstrzygnięcia.

Występujący z wnioskiem o zasiedzenie nieruchomości W. K., nie później niż w

dacie uzyskania wpisu do księgi wieczystej, legitymował się administracyjnym aktem

nadania i orzeczeniem o jego wykonaniu. Obie te decyzje opiewały na całą

nieruchomość. Nie może w tych okolicznościach być wątpliwości, że władał

nieruchomością nie licząc się z uprawnieniami innych osób, w tym zwłaszcza H. N. i R.

M., którym przysługiwał jedynie status najemców. Na tym też tle toczyły się spory

między nimi a W. K. Wydane później, już po upływie terminu zasiedzenia, decyzje

administracyjne niczego w tej ocenie nie zmieniają, wobec nieodwracalnych skutków

nabycia własności nieruchomości z upływem terminu zasiedzenia.

Z tych względów i na zasadzie art. 39312 k.p.c. należało orzec jak w sentencji. O

kosztach orzeczono na zasadzie art. 98 § 1 i 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 520 k.p.c.