II CK 585/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CK 585/04

POSTANOWIENIE

Dnia 5 listopada 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)

SSN Zbigniew Strus (sprawozdawca)

SSA Wojciech Kościołek

Protokolant Anna Banasiuk

w sprawie z wniosku B.S.

przy uczestnictwie A.Z. i E.S. następców prawnych R.S. oraz Miasta P. Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego "G."

o wpis prawa własności w księdze wieczystej Kw nr [...],

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 5 listopada 2004 r.,

kasacji uczestnika postępowania Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego "G."

od postanowienia Sądu Okręgowego w P.

z dnia 19 stycznia 2001 r., sygn. akt[...],

uchyla

zaskarżone

postanowienie

i

poprzedzające

je

postanowienie Sądu Rejonowego w P. z 17 kwietnia 2000 r.

sygn. akt L. dz. Kw [...] i przekazuje sprawę temu Sądowi do

ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 stycznia 2001 r. Sąd Okręgowy

w P. – po sprostowaniu niedokładności i oczywistej omyłki w zaskarżonym

postanowieniu - oddalił apelację uczestnika postępowania Miasta P. – Zarządu

Geodezji i Katastru Miejskiego „G.” od postanowienia Sądu Rejonowego

odmawiającego wpisu B.S. i R.S. w dziale drugim księgi wieczystej w wyniku

przekształcenia przysługującego im prawa wieczystego użytkowania w prawo

własności na podstawie przepisów ustawy z dnia 4 września 1997 r. o

przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom

fizycznym w prawo własności (Dz. U. Nr 123 poz. 781 ze zm.).

Sąd Odwoławczy oparł się na ustaleniach faktycznych Sądu pierwszej

instancji i podzielił jego stanowisko, iż decyzja o przekształceniu prawa

użytkowania wieczystego w prawo własności wydana została przez organ

niekompetentny. Wskazał, że powinien ją wydać Prezydent Miasta P.,

tymczasem uchwałą Rady Miejskiej z dnia 25 czerwca 1991 r. powołano Zarząd

Geodezji i Katastru Miejskiego „G.” jako komunalną jednostkę budżetową, do

zadań której przekazano między innymi prowadzenie gospodarki gruntami i

nieruchomościami na terenie miasta, a jej dyrektora upoważniono do

załatwiania

indywidualnych

spraw

w

tym

zakresie.

W ocenie

Sądu

upoważnienie to miało oparcie w art. 39 ust. 3 ustawy o samorządzie

terytorialnym (obecnie art. 39 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym) lecz

upoważniony organ nie mógł przenosić nadanych mu uprawnień na inne osoby

(w tym zastępców) w trybie art. 268a k.p.a. Dlatego uznał, że decyzja o

przekształceniu wydana przez zastępcę dyrektora Zarządu Geodezji i Katastru

Miejskiego „G.” jest nieważna, jako wydana przez organ niewłaściwy, co

podlega kontroli Sądu w postępowaniu wieczysto-księgowym w ramach

badania przesłanek art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach

wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 19 poz. 147 ze zm.) i stanowi podstawę

odmowy wpisu.

W kasacji od powyższego postanowienia wniesionej przez uczestnika

postępowania i opartej na obu podstawach kasacyjnych określonych w art.

3931 k.p.c., w ramach pierwszej podstawy zarzucono naruszenie art. 39 ust. 3

ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (art. 39 ust. 4

ustawy o samorządzie gminnym) oraz art. 268a k.p.a. w związku z art. 5 § 2

pkt 3 k.p.a. przez błędną wykładnię, zaś w ramach drugiej podstawy naruszenie

art. 233 § 1, 244 § 1 k.p.c. oraz art. 244 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

przez przyjęcie nieważności decyzji administracyjnej, mimo że nie zapadło

w postępowaniu

administracyjnym

orzeczenie

właściwego

organu

o stwierdzeniu jej nieważności. W oparciu o powyższe zarzuty uczestnik wnosił

o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania, ewentualnie jego zmianę i uwzględnienie wniosku o wpis.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty wywiedzione w oparciu o drugą podstawę kasacyjną muszą być

uznane za nieskuteczne, bowiem skarżący zarzucając naruszenie wskazanych

przepisów postępowania, w istocie kwestionuje dopuszczalność badania przez

Sąd w postępowaniu wieczysto-księgowym ważności decyzji administracyjnej

stanowiącej podstawę wpisu. Należy

to do zakresu stosowania przez Sąd

prawa materialnego, a w szczególności art. 46 ust. 1 ustawy o księgach

wieczystych i

hipotece, a nie przepisów postępowania. Dlatego może być

przedmiotem zarzutu opartego na pierwszej a nie na drugiej podstawie

kasacyjnej. Skoro zatem skarżący nie podniósł w ramach pierwszej podstawy

kasacyjnej naruszenia art. 46 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece,

jego zarzuty odnoszące się do niedopuszczalności badania przez Sąd ważności

decyzji administracyjnej, oparte na drugiej podstawie kasacyjnej, muszą być

uznane za pozbawione stosownej podstawy prawnej. Uzasadnione są

natomiast zarzuty kasacji dotyczące naruszenia prawa materialnego.

Zawarta w ustawie szczególnej - art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 4 września

1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego

osobom fizycznym w prawo własności (jedn. tekst: Dz. U. z 1999 r., Nr 65 poz.

746) – konkretyzacja podmiotu upoważnionego do wydania takiej decyzji, nie

wyłącza ogólnej reguły zawartej w art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r.

o samorządzie terytorialnym (jedn. tekst Dz. U z 1996 r. Nr 13 poz. 74 ze zm.),

a obecnie, od dnia 1 stycznia 1999 r., oznaczonej jako art. 39 ust. 4 ustawy

o samorządzie gminnym w wyniku zmiany zawartej w art. 10 pkt. 1 ustawy

z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw... (Dz. U. Nr 162 poz.

1126). Zgodnie ze wskazanymi przepisami, rada gminy może upoważnić do

załatwiania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej także

organ wykonawczy jednostki pomocniczej.

W rozpoznawanej sprawie takie upoważnienie nastąpiło w uchwale Rady

Miejskiej z dnia 25 czerwca 1991 r. na rzecz dyrektora komunalnej jednostki

budżetowej, którą był Zarząd Geodezji i Katastru Miejskiego „G.”. Upoważnienie

to, dokonane w trybie art. 39 ust. 3 ustawy o samorządzie terytorialnym,

stanowi

przeniesienie

kompetencji

organu

uprawnionego

na

organ

upoważniony, a nie tylko udzielenie pełnomocnictwa, o jakim mowa w art. 39

ust. 2 ustawy.

Jak słusznie wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 27 czerwca

2001 r. II CKN 880/00 (OSNC 2002/3/33), dokonane uchwałą rady gminy

upoważnienie

dla

organu

jednostki

pomocniczej

stanowiło

akt

prawa

miejscowego skierowany do organu upoważnianego, wiążący nieokreślony krąg

osób, potencjalnych stron postępowania administracyjnego. Wyłączało ono

organ kompetentny ustawowo od załatwiania takich spraw i przenosiło

kompetencje na organ jednostki pomocniczej, który stawał się organem

właściwym rzeczowo w rozumieniu art. 20 k.p.a.

Wobec

tego,

że

załatwianie

sprawy

poprzez

wydanie

decyzji

następowało w myśl przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, nie

ma podstaw do wyłączenia stosowania art. 268a w zw. z art. 5 § 2 pkt. 3 k.p.a.,

który reguluje tzw. pełnomocnictwo administracyjne, zezwalając wszystkim

organom administracji publicznej (w tym także każdemu organowi jednostek

samorządu terytorialnego, a nie tylko wójtowi lub burmistrzowi, jak stanowi

przepis szczególny art. 39 ust. 2 ustawy o samorządzie terytorialnym) na

upoważnienie pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania

spraw w jego imieniu, w tym wydawania decyzji administracyjnych. Przepis art.

268a k.p.a. nie wprowadza żadnych ograniczeń podmiotowych w kwestii

upoważniania

pracowników

kierowanej

jednostki

organizacyjnej.

Pełnomocnictwa takiego może zatem udzielić swoim pracownikom zarówno

organ administracyjny upoważniony ustawowo do wydawania określonych

decyzji, jak i organ, którego upoważnienie do wydawania decyzji we własnym

imieniu wynika z przekazania mu kompetencji przez organ upoważniony

ustawowo. Organ taki staje się bowiem organem administracji (rozpoznawanej

sprawie - administracji samorządowej), upoważnionym do wydawania we

własnym imieniu określonych decyzji administracyjnych, do którego ma

zastosowanie art. 268a w zw. z art. 5 § 2 pkt. 3 k.p.a., zezwalający na

udzielanie pracownikom organu tzw. pełnomocnictwa administracyjnego.

Odmienna wykładnia wskazanych przepisów, dokonana przez Sądy

orzekające w sprawie, nie znajduje podstaw w ich treści ani celu. Jej skutkiem,

bez wątpienia nie zamierzonym przez ustawodawcę, byłoby uniemożliwienie

wydawania

decyzji

administracyjnych

w

sprawach

przekazanych

do

kompetencji określonej jednostki pomocniczej lub organu w wypadku

nieobecności, z różnych przyczyn, kierownika takiej jednostki, a to prowadziłoby

do wysoce niepożądanego naruszenia ciągłości i rytmu pracy jedynie

właściwego

i

wyspecjalizowanego

urzędu

i

uniemożliwiało

terminowe

załatwianie spraw obywateli.

Biorąc wszystko to pod uwagę, Sąd Najwyższy uznał kasację za

usprawiedliwioną, co spowodowało uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz,

ze względu na rodzaj sprawy i charakter uchybień Sądów obu instancji, także

poprzedzającego je orzeczenia Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy

temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania (art. 393 13 § 1 k.p.c.).