II CK 488/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CK 488/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 marca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

w sprawie z powództwa Agencji Rynku Rolnego Oddziału Terenowego w P.

przeciwko "C.(...)" - Towarzystwu Ubezpieczeń Ogólnych Spółce Akcyjnej w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 11 marca 2005 r., kasacji strony

powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 11 czerwca 2003 r., sygn. akt I ACa

(…),

oddala kasację; zasądza od strony powodowej na rzecz strony pozwanej kwotę

5400

(pięć

tysięcy

czterysta)

zł

tytułem

zwrotu

kosztów

postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy oddalił powództwo

Agencji Rynku

Rolnego

- Oddziału

Terenowego w P., skierowane wobec C.(...) - Towarzystwa Ubezpieczeń Ogólnych, o

zasądzenie od pozwanego ubezpieczyciela kwoty 14.475.167,93 zł w związku ze

szkodą polegającą na zniszczeniu półtusz wieprzowych, stanowiących własność

powoda, w czasie pożaru magazynu chłodniczego. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił

następujący stan faktyczny:

Strony łączyła umowa ubezpieczenia z dnia 26 lutego 1999 r. Ubezpieczenie

obejmowało m.in. szkody polegające na utracie, zniszczeniu lub uszkodzeniu mienia.

Zgodnie z umową, pozwany ubezpieczyciel nie odpowiadał za szkody wyrządzone

umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa osób reprezentujących ubezpieczającego.

Powód prowadził m.in. interwencyjny skup mięsa i w tym zakresie zawarł umowy z T. B.

prowadzącym działalność gospodarczą (Zakłady Mięsne „B.” w C.). Pomiot ten

zobowiązał się wobec powoda do przyjmowania mięsa zakupionego przez powoda, jego

składowania, badania jakości, wydawania oraz rozliczeń finansowych. Zapasy mięsa

były przechowywane w magazynie - chłodni T. B. W dniu 5 marca 1999 r. wybuchł pożar

w Zakładach Mięsnych „B.” i doszło do zniszczenia mięsa znajdującego się w chłodni.

Pożar powstał w narożniku nowo budowanej hali chłodniczej. Jego przyczyną było

zaprószenie ognia podczas prowadzonych prac spawalniczych. Płyty styropianowe do

budowy nowej hali chłodniczej zastosowano zgodnie z aprobatą techniczną. Istotny

wpływ na zainicjowanie i podtrzymanie procesu spalania miała warstwa kleju łączącego

płytę styropianową z okładziny blachy stalowej. Spóźnione zawiadomienie straży

pożarnej doprowadziło do całkowitego zniszczenia nowo budowanej i starej hali

chłodniczej. Zgłoszoną szkodę powód obliczył według cen zakupu zniszczonego mięsa.

Sąd Okręgowy uznał roszczenie powoda za nieuzasadnione. Prowadzone przez

T. B. prace budowlane na terenie chłodni cechowało rażące niedbalstwo. Podczas tych

prac naruszono liczne przepisy prawa budowlanego, popełniono też inne uchybienia

szczegółowo wyliczone w uzasadnieniu wyroku. W związku z tym Sąd uznał za zasadne

zastosowanie w niniejszej sprawie art. 816 § 2 k.c., stanowiącego podstawę zwolnienia

ubezpieczyciela z obowiązku wypłaty świadczenia ubezpieczeniowego. W ocenie Sądu

pierwszej instancji, nie wykazano także wysokości poniesionej przez powoda szkody, a

dowody przedstawione w tej mierze przez ubezpieczającego Sąd uznał za

niewystarczające.

Apelacja powoda została oddalona. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne i

oceny prawnej Sądu pierwszej instancji. Zauważył przy tym, że nie podniósł w ogóle

zarzutów naruszenia prawa materialnego. W ocenie Sądu drugiej instancji, Sąd

Okręgowy trafnie ustalił, że przyczyną pożaru w nowo budowanej chłodni było wadliwe

prowadzenie prac budowlanych, a w szczególności – prac spawalniczych, a nie – jak

utrzymywała strona powodowa - wady konstrukcyjne płyt warstwowych użytych do

budowy hali chłodniczej. Sąd Apelacyjny podzielił także stanowisko Sądu Okręgowego,

iż powód nie wykazał w sposób wystarczający rozmiaru zgłoszonej ubezpieczycielowi

szkody.

W kasacji powoda podniesiono zarzuty naruszenia at. 378 § 1 k.p.c. oraz art. 278

§ 1 k.p.c. Skarżący eksponował fakt nierozpoznania przez Sąd Apelacyjny zarzutów

podniesionych w apelacji. Wskazywał na bezpodstawność nieprzeprowadzenia z urzędu

opinii biegłego dotyczącej jakości płyt warstwowych i rzetelności sklasyfikowania tych

płyt jako niepalnych. Sformułował ostatecznie wniosek o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. W niniejszej sprawie spór koncentrował się na tym jaka była przyczyna pożaru,

który wybuchł w dniu 5 marca 1999 r. w Zakładach Mięsnych „B.” i czy pożar taki mógł

być wynikiem rażącego niedbalstwa powoda (ubezpieczającego) lub osób, za których

ponosił on odpowiedzialność. Sporna okazała się także okoliczność, czy powód

właściwie wykazał rozmiar poniesionej szkody.

W kasacji podniesiono jedynie zarzuty naruszenia prawa procesowego. W

obszernej motywacji zarzutu naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. starano się wykazać to, że

Sąd Apelacyjny – nie rozpoznając wskazanych w kasacji zarzutów apelacyjnych –

bezpodstawnie

przyjął

jako

przyczynę

powstania

pożaru

prowadzenia

prac

spawalniczych przez osoby przy nich zatrudnione w związku z budową przez T. B.

drugiego magazynu chłodniczego. W ocenie skarżącego, rozpoznanie wskazanych

zarzutów apelacyjnych powinno było doprowadzić Sąd Apelacyjny do wniosku, „że

przyczyną pożaru były wady konstrukcyjne płyt warstwowych (użyto bowiem do ich

produkcji kleju o właściwościach palnych, powodujących topienie się styropianu oraz

powstanie pożaru)”. Zarzut naruszenia art. 278 § 1 k.p.c. uzasadniano wadliwą

wykładnią tego przepisu i przyjęciem przez Sądu drugiej instancji tego, że Sąd

Okręgowy nie mógł przeprowadzić z urzędu dowodu z opinii biegłego co do jakości

wspomnianych płyt warstwowych i rzetelności ich sklasyfikowania jako płyt niepalnych.

Trafność zarzutu naruszenia art. 278 § 1 k.p.c. może być zakwestionowana z

powołaniem się na prawidłowe jednak – wbrew sugestii skarżącego – stanowisko Sądu

Apelacyjnego, sformułowane przekonywująco w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Sąd ten bowiem trafnie stwierdził, że zarzut naruszenia art. 278 § 1 k.p.c. (poprzez

niezasięgnięcie opinii biegłego z zakresu materiałów budowlanych co do jakości płyt

warstwowych) jest bezzasadny, ponieważ de lege lata obowiązek przedstawiania

dowodów ciąży na stronach postępowania, a Sąd w zasadzie nie może działać w tym

zakresie z urzędu. Co więcej, jeszcze w postępowaniu przed Sądem Okręgowym

pełnomocnicy strony powodowej wyraźnie oświadczyli, że nie składają żadnych

wniosków procesowych w sprawie (protokół rozprawy z dnia 11 marca 2002 r.).

Ocena zarzutu naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. musi być dokonana z punktu

widzenia samej konstrukcji wniesionej kasacji i stworzonego tym samym zakresu

dokonania możliwej kontroli kasacyjnej. Otóż należy zwrócić przede wszystkim uwagę

na to, że nie powołano w niej zarzutów naruszenia prawa materialnego, mimo że

skarżący (ubezpieczający) wyraźnie zmierzał do zakwestionowania stanowiska Sądu

Apelacyjnego eliminującego powstanie odpowiedzialności ubezpieczeniowej pozwanego

ubezpieczyciela. Jeżeli zatem w kasacji ograniczono się do podniesienia tylko samych

zarzutów naruszenia przepisów postępowania (art. 278 § 1 k.p.c. i 378 § 1 k.p.c.), to nie

bardzo wiadomo, w jakim kierunku miałaby zmierzać kontrola kasacyjna Sądu

Najwyższego, skoro celem procesu cywilnego ma być przecież odpowiednie

urzeczywistnienie (zastosowanie) wskazanych przepisów prawa materialnego w sporze

między stronami. Odpowiednio ustalony stan faktyczny ma bowiem służyć do

właściwych rozstrzygnięć w sferze prawa materialnego. Sąd Najwyższy nie może zatem

„domyślać” się tego (np. na podstawie motywacji zarzutów naruszenia prawa

procesowego), które przepisy prawa materialnego mogłyby mieć zastosowanie, gdyby

dokonano ustaleń faktycznych wskazanych przez skarżącego w kasacji. Oznaczałoby to

bowiem niedopuszczalne wychodzenie poza granice kasacji (art. 39311 § 1 k.p.c.). Co

więcej w kasacji – mimo kwestionowania ustaleń Sądu Apelacyjnego w zakresie

przyczyny pożaru – nie powołano nawet przepisu art. 233 § 1 k.p.c., co dodatkowo

świadczyć może nawet o niekompletności zarzutów naruszenia prawa procesowego. W

rezultacie należałoby stwierdzić, że przyjęta przez skarżącego konstrukcja kasacji i

ograniczenie się w niej do wyeksponowania naruszenia przepisów prawa procesowego,

uniemożliwia jednak przeprowadzenia kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku Sądu

Apelacyjnego.

2. W końcowym fragmencie uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd Apelacyjny

skonstatował to, że strona powodowa nie udowodniła wysokości poniesionej szkody, a

przestawione przez nią dowody (siedem odręcznie spisanych kartek papieru bez daty)

nie mogą być ocenione jako dostatecznie miarodajne.

Wystąpienie szkody stanowi jedną z przesłanek odpowiedzialności ubezpieczonej

ubezpieczyciela, a udowodnienie jej wysokości – decyduje o rozmiarze takiej

odpowiedzialności. Tymczasem w kasacji nie kwestionuje się w ogóle dokonanych w

tym zakresie ustaleń faktycznych Sądu Apelacyjnego (np. w wyniku podniesienia

zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c.). Jak wspomniano, podniesione zarzuty

naruszenia art. 278 § 1 k.p.c. i art. 378 § 1 k.p.c. dotyczyły innych materii (pkt 1

uzasadnienia). Jeżeli zatem nie zakwestionowano w ogóle oceny Sądu drugiej instancji

w zakresie wykazania rozmiaru szkody poniesionej przez stronę powodową, a szkoda

taka stanowiła jedną z zasadniczych przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej

pozwanego, to nie było podstaw wzruszenia zaskarżonego wyroku (np. do jego

uchylenia i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania).

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy oddalił kasację strony powodowej

jako nieuzasadnioną (art. 39312 k.p.c. w zw. z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o

zmianie przepisów k.p.c.…, Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98).