Supreme Court allows appeal for acquisition by prescription due to failure to summon landowner.

Sygn. akt II CK 465/03

POSTANOWIENIE

Dnia 22 kwietnia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Domińczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Marek Sychowicz

w sprawie z wniosku Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej

w L. w likwidacji

przy uczestnictwie M. D.

o stwierdzenie zasiedzenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 22 kwietnia 2004 r.,

kasacji wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego w P.

z dnia 13 czerwca 2003 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 24 października 2002 r. Sąd Rejonowy w P.

stwierdził, że Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w L. w likwidacji nabyła z dniem 1

czerwca 1980 r. przez zasiedzenie własność nieruchomości położonej w L.

oznaczonej nr 405 z mapy 2 o powierzchni 8 ha i 15 ha ujawnionej w księdze

wieczystej nr

146 052, a oddalił wniosek Spółdzielni, o ile zmierzał on do

stwierdzenia zasiedzenia działek 394 i 362 z tej samej mapy, których łączny obszar

wynosił 7 ha, a która stanowi własność M. D.

Sąd Najwyższy ustalił, że M. D. przekazała swoją nieruchomość do

Spółdzielni jako wkład gruntowy i grunt ten pozostawał we władaniu Spółdzielni do

roku 1999. Członkostwo

w Spółdzielni natomiast M. D. nabyła w roku 1950.

Wezwana do udziału w sprawie M. D. okazała się być inną osobą niż ta, której

przysługiwała własność gruntu. Zbieżność imion i nazwisk obu tych osób nie

spowodowała tymczasem rozszerzenia kręgu osób zainteresowanych przez

wezwanie do udziału w sprawie także właścicielki gruntu objętego wnioskiem

o zasiedzenie. Sąd Rejonowy oddalił wniosek w tej części przyjmując, że

Spółdzielnia nie wykazała, że była samoistnym posiadaczem gruntu.

Apelację Spółdzielni, opartej na zarzucie naruszenia art. 510 k.p.c. – wobec

zaniechania wezwania do udziału w

sprawie M. D. (właścicielki gruntu) oraz

podnoszącej zarzut braku wyjaśnienia sprawy, Sąd Okręgowy zaskarżonym

postanowieniem oddalił, przyjmując, .że postępowanie w sprawie nie jest dotknięte

nieważnością, ponieważ nie doszło do naruszenia interesu osoby, której służy tytuł

własności gruntu objętego wnioskiem o zasiedzenie. Przyjął ponadto Sąd

Okręgowy jako pewne, że grunt był przedmiotem wkładu do Spółdzielni a to

oznacza objęcie go przez Spółdzielnię we władanie zależne. Tymczasem, jak

zauważa Sąd Okręgowy, „Nie ma przesłanek ani w zebranym materiale

dowodowym, ani też w obowiązujących ówcześnie regulacjach, na podstawie

których należałoby wiązać fakt spłacenia wkładów odpłatnych przez spółdzielnię

z ustaniem członkostwa osoby, której wkład został spłacony. Należy to raczej

uznać, zgodnie z cytowanymi regulacjami, za rutynowe doprowadzenie do końca

rozliczeń dotyczących wkładów niegruntowych na linii spółdzielnia – członek”.

W kasacji Spółdzielnia zrzuca „naruszenie przepisów postępowania mające

wpływ na wynik sprawy, tj. 382 k.p.c. w związku z art. 510 k.p.c. oraz art. 378 § 1

k.p.c. polegające na oddaleniu apelacji pomimo wezwania do udziału w sprawie

osoby o takim samym imieniu i nazwisku jak tabularna właścicielka przedmiotowych

działek nr 394 i 362… a więc osobę, której interesów prawnych nie dotyczy

niniejsze postępowanie i wydanie w stosunku do tej osoby postanowienia, przy

jednoczesnym pozbawieniu prawa uczestnictwa osobę, która powinna w tym

postępowaniu być uczestnikiem (art. 379 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 13 par. 2 k.p.c.),

co jednocześnie pozbawiło wnioskodawcę możliwości obrony jego prawa w tej

części, w której istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności mogły zostać

ustalone wyłącznie na podstawie zeznań właściwej uczestniczki postępowania”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Najdalej idący zarzut, nieważności postępowania, skarżąca wiąże z brakiem

uczestnictwa w sprawie osoby właścicielki nieruchomości objętej wnioskiem

o zasiedzenie. Rozważając zasadność tego zarzutu należy zwrócić uwagę na

przepis art. 609 § 2 k.p.c., w myśl którego, jeżeli wnioskodawca nie wskazuje

innych zainteresowanych a nie są oni znani, orzeczenie zapaść może dopiero po

wezwaniu się ich przez ogłoszenie. Na tle tego uregulowania w orzecznictwie Sądu

Najwyższego

wyrażane

są

zróżnicowane

stanowiska

co

do

skutków

nieuczestniczenia w sprawie zainteresowanych, właścicieli, przeciwko którym biegł

termin zasiedzenia. W niektórych orzeczeniach przyjęto, że rodzi to następstwo w

postaci nieważności postępowania, wobec pozbawienia właściciela możności

obrony jego praw (tak w postanowieniu z dnia 9 października 1996 r., II CKN 23/96,

OSP 1997/3/63), w innych zaś prezentowany jest pogląd, że o nieważności może

być mowa tyko w takich wypadkach, gdy wynik sprawy dotyczy osoby biorącej

udział w sprawie (tak np. w postanowieniu z dnia 21 maja 1997 r., I CKN 39/97,

OSNC 1997/12/197). Można wskazać także stanowisko pośrednie, w myśl którego

zasadność

zarzutu

nieważności

postępowania

na

skutek

pozbawienia

zainteresowanego możności obrony swych praw zależy od oceny stanu

faktycznego w konkretnej sprawie (tak np. w niepubl. orzeczeniu z dnia 18 lutego

1998 r., I CKN 496/97).

Skład orzekający w rozpoznawanej sprawie przychyla się do zapatrywania,

że niewezwanie do udziału w sprawie o stwierdzenie nabycia własności

nieruchomości przez zasiedzenie

nie

skutkuje

nieważności postępowania.

Za rozstrzygający w tej mierze uznać należy przepis art. 524 § 2 k.p.c., pozwalający

zainteresowanemu, który nie był uczestnikiem postępowania zakończonego

prawomocnym postanowieniem, orzekającym co do istoty sprawy, żądać

wznowienia

postępowania,

jeżeli

postanowienie

to

narusza

jego

prawa.

Przekładając to na wynik postępowania w sprawie rozpoznawanej, trudno byłoby

jednak wskazać na okoliczności, które godziłyby w sferę praw właściciela.

Brak zarzuconej nieważności nie przesądza jednakże o bezzasadności

środka odwoławczego, Jeżeli bowiem przepis nakazuje uwzględnienie uczestnictwa

w postępowaniu osoby zainteresowanej, to jest to podyktowane względami

należytego wyjaśnienia sprawy i właściwego jej rozstrzygnięcia.

Rzecz mieści się zatem w sferze uchybień procesowych, mogących mieć

wpływ na wynik sprawy. W konkretnym wypadku chodzi o ewidentny brak

zainteresowania właścicielki przedmiotem swej własności, i to od dziesięcioleci, co

rzutuje jednoznacznie na ocenę charakteru jej władztwa, zwłaszcza w aspekcie

okoliczności związanych z ustaniem jej członkostwa w spółdzielni. Trafny jest

wobec tego zarzut naruszenia art. 510 k.p.c.

Z tych względów zaskarżone postanowienie nie mogło się ostać i na

zasadzie art. 39313 k.p.c. należało orzec jak w sentencji. O kosztach orzeczono na

zasadzie art. 108 § 2 k.p.c.