Supreme Court vacates preliminary ruling on co-ownership division due to lack of financial feasibility for one party.

Sygn. akt II CK 383/04

POSTANOWIENIE

Dnia 20 stycznia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Helena Ciepła (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Zbigniew Strus

w sprawie z wniosku M. D.

przy uczestnictwie Z. D.

o podział majątku wspólnego,

po rozpoznania na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 20 stycznia 2005 r.,

kasacji wnioskodawczyni od postanowienia wstępnego Sądu Okręgowego w P. z dnia

23 grudnia 2003 r., sygn. akt II Ca (…),

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w P.

do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w P. postanowieniem z dnia 16 września 2002 r. w sprawie III Ns

(…), dokonał podziału majątku wspólnego M. i Z. D. w ten sposób, że nieruchomość

budynkową położoną w P. wraz z prawem użytkowania wieczystego gruntu, objętą

księgą wieczystą Kw (…) prowadzoną przez tenże Sąd, przyznał na rzecz

wnioskodawczyni M. D. i zasądził od niej na rzecz uczestnika spłatę w kwocie 100.350

zł. Jednocześnie nakazał uczestnikowi opuszczenie i wydanie tej nieruchomości

wnioskodawczyni w terminie ośmiu miesięcy od dnia otrzymania spłaty.

Z poczynionych ustaleń wynika, że w budynku mieszkalnym możliwe jest tylko

pionowe ustanowienie dwóch odrębnych własności lokali, jednakże po wykonaniu

szeregu prac adaptacyjnych po sporządzeniu wykonawczych projektów budowlanych.

Wnioskodawczyni nie wyraża zgody na wykonanie prac adaptacyjnych i wnosi o

przyznanie nieruchomości na jej własność, natomiast uczestnik wyraża zgodę na

zniesienie współwłasności przez ustanowienie odrębnej własności lokali, z tym że nie

ma środków finansowych na wykonanie prac adaptacyjnych.

Rozpoznając sprawę na skutek apelacji wnioskodawczyni i uczestnika, Sąd

Okręgowy po uzupełnieniu postępowania dowodowego ustalił, że według miejscowego

planu zagospodarowania przestrzennego nie jest możliwy podział nieruchomości na

dwie odrębne i w świetle tak zrekonstruowanego stanu faktycznego postanowieniem

wstępnym:

- uznał

żądanie

zniesienia

samodzielnych

lokali

mieszkalnych

współwłasności

w

budynku

przez

objętym

wyodrębnienie

dwóch

współwłasnością

za

usprawiedliwione co do zasady;

- zobowiązał wnioskodawczynię oraz uczestnika do dokonania – tymczasowo na

własny koszt – prac budowlanych i robót adaptacyjnych niezbędnych do wyodrębnienia

poszczególnych

lokali, szczegółowo

opisanych

w opinii

biegłego,

z tym

że

wnioskodawczyni do wykonania robót koniecznych dla powstania lokalu oznaczonego

literą „B”, a uczestnika dla powstania lokalu „A”, a nadto obojga do wspólnego

wykonania określonych prac w terminie 6 miesięcznym od uprawomocnienia się

postanowienia.

W motywach stwierdził, że Sąd Rejonowy zbyt pochopnie doszedł do wniosku, iż

podział fizyczny budynku nie jest możliwy. Odwołując się do opinii biegłego

stwierdzającej możliwość usunięcia technicznych przeszkód do podziału budynku przez

wykonanie prac adaptacyjnych, oraz do orzecznictwa Sądu Najwyższego, który w

podobnych stanach faktycznych dopuszczał nawet możliwość wykonania w tym celu

ściany dzielącej budynek na dwa odrębne budynki oraz zaakceptował możliwość

wykonania prac adaptacyjnych także wtedy, gdy koszty przekroczą nieco kryteria

ekonomicznej opłacalności takiego podziału, Sąd Okręgowy uznał za możliwy podział

fizyczny przez wyodrębnienie dwóch samodzielnych lokali przy jednoczesnym

nałożeniu, na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o własności lokali, na wnioskodawczynię i

uczestnika obowiązku wykonania określonych prac adaptacyjnych tymczasowo na ich

koszt.

Wnioskodawczyni w kasacji opartej na podstawach z art. 3931 pkt. 1 i 2 k.p.c.

zarzuciła naruszenie przepisu art. 11 ust. 2 ustawy o własności lokali przez jego błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisu art. 318 i 386 w

związku z art. 13 § 2 k.p.c. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

polegające na przyjęciu, że Sąd odwoławczy może wydać reformatoryjne postanowienie

wstępne, które prowadzi do uniemożliwienia stronie zaskarżenia takiego orzeczenia. W

konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia przepisów procesowych nie może odnieść skutku. Uszło uwagi

skarżącej, że przepis art. 318 k.p.c. nie miał w ogóle w sprawie zastosowania. Podstawę

wydania zaskarżonego postanowienia wstępnego stanowi bowiem przepis art. 11 ust. 2

ustawy o własności lokali, który samodzielnie i całościowo reguluje przesłanki wydania

postanowienia wstępnego przy zniesieniu współwłasności przez ustanowienie odrębnej

własności lokali.

Nie można natomiast odmówić słuszności zarzutowi naruszenia przepisu art. 11

ust. 2 powołanej ustawy, aczkolwiek nie w pełnym zakresie z przyczyn przytoczonych w

kasacji. Stosownie do tego przepisu, jeżeli w sprawie o zniesienie współwłasności

uczynienie zadość przesłance samodzielności lokali wymaga wykonania robót

adaptacyjnych, sąd może w postanowieniu wstępnym, uznającym żądanie ustanowienia

odrębnej własności w zasadzie za usprawiedliwione, upoważnić zainteresowanego

uczestnika postępowania do ich wykonania tymczasowo na jego koszt. W razie

sprzeciwu innych uczestników, sąd może – w postanowieniu wstępnym lub w odrębnym

– nałożyć na uczestników odpowiednie nakazy lub zakazy zależnie od okoliczności

sprawy.

Uwzględniając te okoliczności, w tym konsekwentne stanowiska współwłaścicieli

co do sposobu wyjścia z niepodzielności, należy aprobować co do zasady pogląd Sądu

Okręgowego, że najwłaściwszym sposobem jest zniesienie współwłasności przez

ustanowienie odrębnej własności lokali i skarżąca nie może skutecznie zwalczać w tym

zakresie trafności rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego. Wbrew jej stanowisku Sąd

Okręgowy był uprawniony, korzystając z procesowych kompetencji rozpoznawczych, do

wydania postanowienia wstępnego. Przy trójinstancyjnym postępowaniu sądowym,

postępowanie

przed

sądem

odwoławczym

jest

bowiem

dalszym

ciągiem

merytorycznego rozpoznania sprawy, co upoważnia ten Sąd do wydania takiego

postanowienia, które podlega zaskarżeniu kasacją, jest to bowiem postanowienie

kończące postępowanie w tej części, w której rozstrzyga sprawę co do zasady (por.

orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 1997 r., II CKN 106/97, OSNC

1997/11/170).

Nie rozważył jednak Sąd Okręgowy dostatecznie realnej możliwości wykonania

przez uczestników nałożonego na nich obowiązku wykonania robót adaptacyjnych. Jak

bowiem wynika z poczynionych ustaleń, które nie zostały podważone w kasacji i z tego

względu nie mogą podlegać weryfikacji w postępowaniu kasacyjnym, wnioskodawczyni

ma oszczędności w wysokości około 100.000 zł, zatem w konfrontacji z treścią

uzasadnienia nie może się utrzymać jej zarzut kasacyjny, że z wielkim trudem i

wyrzeczeniami mogłaby ponieść koszty prac adaptacyjnych. Natomiast ustalona

sytuacja materialna i zdrowotna uczestnika, czyni nierealnym poniesienie przez niego

kosztów robót adaptacyjnych, skoro nie ma on żadnych oszczędności i utrzymuje się z

renty w kwocie 672 zł. W tej sytuacji należało rozważyć, czy okoliczności sprawy nie

wymagały jednoczesnego upoważnienia wnioskodawczyni do wykonania tych robót w

lokalu oznaczonym literą „A” na koszt uczestnika. Nałożenie bowiem na uczestników

zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o własności lokali obowiązku wykonania prac

adaptacyjnych koniecznych do wyodrębnienia samodzielnych lokali, wchodzi w rachubę

tylko przy realnej możliwości wykonania przez nich tych prac. W przeciwnym razie

orzeczenie nie będzie wykonalne.

Z tych względów zaskarżone orzeczenie uchylono i przekazano sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania (art. 39313 k.p.c.).