Supreme Court dismisses appeal on civil procedure grounds regarding suspension of proceedings based on mutual party request.

Sygn. akt II CK 383/03

POSTANOWIENIE

Dnia 18 czerwca 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)

Protokolant Anna Banasiuk

w sprawie z powództwa Z. M. prowadzącej działalność gospodarczą

pod nazwą Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe "S."

przeciwko "D. – H." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

obecnie "D." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 18 czerwca 2004 r.,

kasacji powódki od postanowienia Sądu Apelacyjnego

z dnia 8 kwietnia 2003 r.,

1. oddala kasację,

2. zasądza od powódki na rzecz pozwanej kwotę 5.400,- (pięć

tysięcy czterysta) złotych tytułem kosztów procesu za

instancję kasacyjną.

Uzasadnienie

Na tle zawartej przez strony umowy o współpracy z dnia 30 grudnia

1998 roku powód wytoczył przeciwko pozwanemu powództwa m.in. w dwóch

sprawach zarejestrowanych w Sądzie Okręgowym pod sygnaturami X GC 242/00 i

X GC 340/99, obejmujące zapłaty kar umownych za różne okresy. Sprawy te

zostały połączone do prowadzenia i rozpoznania pod sygnaturą X GC 340/99. W

sprawie niniejszej, powód, powołując się także na umowę z dnia 30 grudnia 1998 r.,

wystąpił przeciwko pozwanemu o zapłatę kar umownych za kolejny okres. Obie

strony wnosiły w pismach procesowych o połączenie ze sprawą X GC 340/99

sprawy niniejszej i wskazywały, że we wszystkich powyższych sprawach

twierdzenia są takie same a ich wyjaśnienie będzie wymagać przeprowadzenia tych

samych dowodów. Na rozprawie w dniu 24 stycznia 2002 r. pełnomocnicy stron

złożyli zgodny wniosek o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego

rozstrzygnięcia sprawy X GC 340/99. Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2002 r.

Sąd Okręgowy postanowił zawiesić postępowanie na podstawie art. 178 k.p.c. W

dniu 30 stycznia 2003 r. Sąd umorzył postępowanie na podstawie art. 479 11 k.p.c.

Zażalenie powoda na postanowienie o umorzeniu postępowania zostało oddalone

przez Sąd Apelacyjny zaskarżonym orzeczeniem. Sąd Apelacyjny uznał za

bezzasadny zarzut powoda odnośnie do obowiązku sądu badania, czy przyczyna

zawieszenia wskazana w postanowieniu o zawieszeniu postępowania rzeczywiście

istniała. Powołał się na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 1998 r. II

CKN 713/98 (OSP 1999, nr 10, poz. 176) oraz podzielił przytoczoną w nim

argumentację

na

rzecz

przyjętego

stanowiska

oraz

przeciwko

poglądowi

odmiennemu dominującemu w dotychczasowym orzecznictwie. W związku z tym

Sąd Apelacyjny uznał za bezprzedmiotowe twierdzenia skarżącego, że rzeczywistą

przyczyna zawieszenia postępowania była zależność rozstrzygnięcia w niniejszej

sprawie od wyniku sprawy X GC 340/99. Ponadto, Sąd Apelacyjny uznał, że

zależność, która mogłaby usprawiedliwiać zawieszenie postępowania na podstawie

art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w rozpoznawanej sprawie nie zachodziła.

W

kasacji powód zarzucił

zaskarżonemu

postanowieniu

naruszenie

przepisów postępowania – art. 479 , art. 177 § 1 pkt 1 i art. 382 w zw. z art. 397

§ 2 k.p.c. przez przyjęcie, że zawieszenie postępowania nastąpiło na podstawie

art. 178 k.p.c., a nie – art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c., oraz przez umorzenie postępowania

mimo, iż z oświadczeń strony złożonych do protokołu rozprawy wynikało, że

wniosły one o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia

sprawy X GC 340/99. Wnosił o zmianę zaskarżonego orzeczenia przez uchylenie

postanowienia Sądu pierwszej instancji lub o uchylenie tego orzeczenia

i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego za dominujący należy

uznać pogląd, iż sąd, rozpoznając sprawę w ramach art. 182 § 1 k.p.c., nie jest

związany podstawą

prawną

wymienioną

w postanowieniu

o

zawieszeniu

postępowania, jeżeli z materiału dowodowego sprawy wynika, że rzeczywista

przyczyna zawieszenia była inna. Pogląd taki, w różnych kontekstach faktycznych,

Sąd Najwyższy wyraził m.in. w orzeczeniach: z dnia 7 października 1955 r., 4 CZ

185/55 (PiP 1957, nr 3, poz. 649), z dnia 3 marca 1977 r., I CZ 20/77 (OSNCP

1977, nr 12, poz. 238), z dnia 14 września 1977 r., III CRN 194/74 (OSP 1978, nr 4,

poz. 80), z dnia 15 kwietnia 1983 r., IV PRN 4/83 (OSNCP 1983, nr 10, poz. 167),

w uchwale z dnia 25 lutego 1985 r., III CZP 86/84 (OSNC 1985, nr 11, poz. 168),

a także w wyroku z dnia 20 marca 2002 r., V CKN 947/00 (M.P. 2002, nr 20,

poz. 948). Skutkował on przyjęciem, że zgodne stanowisko procesowe stron co do

zawieszenia postępowania w związku z toczącym się innym postępowaniem

sądowym nie przesądzało o przyczynie zawieszenia w postaci zgodnego wniosku

stron, o którym mowa w art. 178 k.p.c. w przypadku, gdy od wyniku innego

postępowania zależało rozstrzygnięcie w sprawie zawieszonej za rzeczywistą

podstawę zawieszenia postępowania należało uznać art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c.

Zdaniem Sądu Najwyższego w obecnym składzie, nie kwestionując racji

przytoczonych na uzasadnienie powyższego poglądu, nie można jednak nie

dostrzegać, że zostały one wywiedzione z reguł jakimi rządziło się postępowanie

cywilne do dnia 1 lipca 1996 r. Istotne znaczenie miała wówczas m.in. zasada

prawdy obiektywnej oraz ochrony usprawiedliwionego interesu stron i wymagana,

w związku z tym, powinność sądu podejmowania określonej aktywności z urzędu.

Te względy usprawiedliwiały ocenę, że nadmiernym formalizmem byłoby

stosowanie art. 182 § 1 w zw. z art. 178 k.p.c., jeżeli konkretne okoliczności dawały

podstawę do wniosku, iż przyczyną zawieszenia postępowania nie była tylko sama

zgodność stron co do tego, że postępowanie powinno być zawieszone, lecz

zależność pomiędzy mającym nastąpić rozstrzygnięciem, a wynikiem innego,

toczącego się postępowania (art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c.).

Zasadnicze zmiany w koncepcji roli sądu w postępowaniu cywilnym

wprowadziła ustawa z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie kodeksu postępowania

cywilnego… (-) (Dz. U. Nr 43, poz. 189 ze zm.). Ustawa ta zerwała z regułą

odpowiedzialności sądu orzekającego za wynik postępowania i ograniczyła

znaczenie obowiązku podejmowania przez sąd działań z urzędu, utrwaliła

natomiast zasadę dyspozycyjności stron i kontradyktoryjność procesu odwracając

niejako dotychczasową „filozofię” procesu cywilnego. Obecnie, dysponentem

postępowania cywilnego zasadniczo jest wyłącznie strona. Na niej spoczywa

obowiązek aktywności procesowej i jej ryzykiem jest niepodejmowanie czynności

procesowych mogących ją uchronić od niekorzystnych skutków (por. wyrok SN

z dnia 25 marca 1998 r., II CKN 656/97 – OSNC 1998, nr 12, poz. 208).

W obecnym stanie prawnym nie znajduje usprawiedliwienia pogląd o konieczności

poszukiwania przez sąd innej przyczyny zawieszenia postępowania niż zgodny

wniosek stron, jeżeli podstawą zawieszenia, wg oceny Sądu pierwszej instancji, był

art. 178 k.p.c., a strony nie zaskarżyły prawidłowości tej podstawy ze wskazaniem

na inną, rzeczywistą przyczynę zawieszenia postępowania (art. 394 § 1 pkt 6

k.p.c.). Prawomocne postanowienie sądu o zawieszeniu postępowania na

podstawie art. 178 k.p.c. ma wiążący charakter co do przyczyny zawieszenia przy

rozważaniu art. 182 § 1 k.p.c. lub art. 47911 k.p.c. Bezprzedmiotowe jest obecnie

odróżnianie przyczyny zawieszenia postępowania wskazanej w postanowieniu

o zawieszeniu od przyczyny zawieszenia rzeczywiście istniejącej. Postępowanie

jest zawieszone na zgodny wniosek stron, jeśli w postanowieniu o zawieszeniu

wskazano art. 178 k.p.c. jako podstawę zawieszenia.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy w obecnym składzie przychyla się

do stanowiska wyrażonego w tezie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

17 grudnia 1998 r., II CKN 713/98 (OSP 1999, nr 10, poz. 176), że rozważając

kwestię umorzenia postępowania zawieszonego na podstawie art. 178 k.p.c., sąd

nie bada, czy przyczyna zawieszenia, w postaci zgodnego wniosku stron,

rzeczywiście istniała. Pogląd Sądu Apelacyjnego w tej kwestii należało zatem

uznać za trafny, natomiast pogląd pozwanego w kasacji – za bezzasadny.

Wypada zauważyć, że kasacja nie podlegałaby uwzględnieniu także

wówczas gdyby stanowisko skarżącego można było podzielić.

Zawieszenie postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. dotyczy

zależności o charakterze prejudycjalnym, nie zaś zależności wyrażającej się w tzw.

ekonomii procesowej. O tym, czy prejudycjalność występuje przesądzają

okoliczności faktyczne i prawne konkretnej sprawy, które podlegają ocenie sądu;

zgodna w tej kwestii ocena stron nie ma charakteru wiążącego.

W niniejszej sprawie, ewentualna wola stron uzyskania zawieszenia

postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. nie miałaby znaczenia.

W przytoczonych, na wstępie m.in. uzasadnienia, okolicznościach faktycznych nie

może być mowy o prejudycjalnym wpływie wyniku sprawy X GC 340/99 na

rozstrzygnięcie

w

sprawie

niniejszej.

Trafnie

ocenił

to

Sąd

Apelacyjny

w zaskarżonym postanowieniu.

Zgodne powołanie się stron na toczące się postępowanie w sprawie X GC

340/99 mogło być więc uznane tylko za uzasadnienie dla wniosku o zawieszenie

postępowania na podstawie art. 178 k.p.c. Również bowiem zgodny wniosek stron

wymaga uzasadnienia, ponieważ sąd może, a nie musi, zawiesić postępowania.

W przypadku braku racjonalnych powodów sąd może oddalić zgodny wniosek

stron o zawieszenie postępowania.

Z powyższych względów kasacja została oddalona (art. 39312 k.p.c.).

jk