II CK 341/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CK 341/04

POSTANOWIENIE

Dnia 28 stycznia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Helena Ciepła (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Zbigniew Strus (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa K. K. i M. C.

przeciwko G. K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 20 stycznia 2005 r.,

kasacji pozwanego od postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 10 marca 2004 r., sygn.

akt I ACz (…),

uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach procesu w postępowaniu

kasacyjnym.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny oddalił zażalenie pozwanego G. K. na postanowienie Sądu

Okręgowego umarzające postępowanie z powództwa K. K. i M. C. jako wspólników

spółki cywilnej „I.(…)” o zasądzenie kwoty 83 839,90 zł z tytułu udziału pozwanego w

stratach spółki, z której wystąpił. W ugodzie określono wysokość zobowiązania G. K.

z tego tytułu, określono również wierzytelność jaką pozwany miał w stosunku do

powodów. Poza tym treścią ugody objęto wierzytelność spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością „J.(...)” reprezentowanej przez G. K.. Wierzytelności tej spółki

zostały potrącone z wierzytelnościami powodów.

Uzasadniając rozstrzygnięcie Sąd Apelacyjny skoncentrował się na wykazaniu,

że ugoda nie była dotknięta błędem określonym w art. 918 § 1 k.c., dlatego nie można

podważać jej skuteczności oraz rozstrzygnięcia sądu w przedmiocie umorzenia

postępowania.

W kasacji pozwany wskazał przepisy art. 918 i 498 k.c., art. 223 § 1 k.p.c. oraz

art. 355 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Ugoda zawarta w toku postępowania przed sądem, zwana ugodą sądową, ze

względu na pojednanie się stron, stanowi pożądany z przyczyn społecznych sposób

zakończenia sprawy cywilnej rozpoznawanej przed sądem powszechnym (por. art. 10

k.p.c.). Łączy dwa rodzaje czynności - materialnoprawną i procesową. Jako czynność

procesowa wpływa na rozstrzygnięcie sądu, podobnie jak pozostałe - wymienione w art.

158 § 1 pkt 3 k.p.c. W razie skutecznego zawarcia, tj. braku przesłanek uznania

niedopuszczalności (głównie wymienionych w art. 203 § 4 k.p.c. oraz w innych

szczegółowych wypadkach) sąd obowiązany jest umorzyć postępowanie (art. 355 § 1

k.p.c.), a ugoda staje się tytułem egzekucyjnym. Aspekt materialnoprawny wyraża się w

obowiązku stron złożenia przed sądem oświadczeń woli ukierunkowanych na

osiągnięcie skutków określonych w art. 917 k.c.

W wypadku istnienia zobowiązania kształtowanego wolą stron mogą one

doprowadzić do całkowitego lub częściowego umorzenia wierzytelności i czynność ta

mimo dokonania poza sądem będzie wywierać również wpływ na rozstrzygnięcie przez

sąd zawisłego sporu. Jednak bez cofnięcia pozwu lub zrzeczenia się roszczenia sąd

będzie zobowiązany wydać orzeczenie co do istoty sprawy oddanej pod osąd, w tym

bowiem wyraża się realizacja prawa powoda (art. 45 Konstytucji). Natomiast ugoda

wymaga zakończenia procesu orzeczeniem formalnym. Z istnienia związku miedzy

obydwiema czynnościami wypływają konsekwencje dla postępowania, tj. wciągnięcia

osnowy ugody do protokołu sądowego, złożenia podpisów i następnie - wydania

postanowienia o jego umorzeniu. Aby umorzenie nastąpiło, czynność materialnoprawna

musi pozostawać w bezpośrednim związku z żądaniem pozwu i kształtować treść

roszczenia lub określać jego podstawę. Ponadto może być dokonywana tylko miedzy

stronami procesu, ponieważ włączenie do osnowy ugody osoby trzeciej jako strony

czynności materialnoprawnej (czyniącej ustępstwo) nie pozwala na umorzenie wobec

niej procesu, a dla zaistnienia ugody sądowej związek między czynnością procesową

i materialnoprawną jest tak ścisły, że zakończenie procesu jest równie istotne jak

zakończenie sporu na płaszczyźnie materialnej, i ze względu na miejsce unormowania

(Kodeks postępowania cywilnego) należy uznać, że aspekt proceduralny ma co najmniej

znaczenie równe materialnemu.

W rozpoznawanej sprawie spółka z ograniczoną odpowiedzialnością „J.(...)” nie

była stroną procesu, a przedstawicielstwo G. K. było okolicznością nieistotną dla kształtu

podmiotowego

toczącego

się

postępowania.

Potrącenie

(raczej

kompensacja)

wierzytelności wymienionego podmiotu, jako zdarzenie z zakresu nie objętego

procesem, nie spełniało warunków czynności procesowej, i nie usprawiedliwiało

umorzenia postępowania. Kompensacja taka jako samodzielna czynność prawa

materialnego mogłaby mieć wpływ na motywy i zakres ustępstw czynionych przez strony

procesu, jednak nie powinna stanowić „osnowy”, czyli istotnej treści ugody

wprowadzanej do protokołu posiedzenia. W rozpoznawanej sprawie treść protokołu nie

pozwala wypreparować oświadczeń woli dotyczących spółki „J.(...)” z treści ugody bez

zburzenia jej osnowy.

Dlatego kasacja oparta jest na usprawiedliwionej podstawie i stosownie do

art. 39313 § 1 k.p.c. należało orzec jak w sentencji.