II CK 327/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CK 327/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 stycznia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)

SSN Henryk Pietrzkowski

Protokolant Maryla Czajkowska

w sprawie z powództwa J.B. i D.B.

przeciwko "E." Spółce Akcyjnej

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 12 stycznia 2006 r.,

kasacji powodów

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 1 lutego 2005 r., sygn. akt [...],

oddala kasację i odstępuje od obciążenia powodów kosztami

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Zaskarżonym przez powodów J.B. i D.B. wyrokiem z dnia 1 lutego 2005 r., Sąd

Apelacyjny oddalił apelację powodów od wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 19

lipca 2004 r. W sprawie tej poczyniono następujące ustalenia.

W dniu 24 lipca 1997 r. Powodowie zawarli z „E.” SA umowę ubezpieczenia od

ognia i innych zdarzeń losowych budynku, w którym mieściła się lecznica dla

zwierząt. Suma ubezpieczenia została określona na 100.000 zł. W dniu 17 grudnia

1997 r., w wyniku pożaru, ubezpieczony budynek uległ zniszczeniu. Powodowie,

opierając się na uproszczonym kosztorysie odbudowy lecznicy, zażądali od

pozwanego zapłaty kwoty 125.446,66 zł. tytułem odszkodowania, obliczonego

z uwzględnieniem podatku VAT.

Bezspornym w sprawie jest, że powodowie odbudowali lecznicę po pożarze

systemem gospodarczym. Nie byli oni płatnikami podatku VAT i nie rozliczali

wydatków związanych z odbudową lecznicy w ramach kosztów prowadzonej

działalności gospodarcze.

Pozwany po zweryfikowaniu kosztorysu, dokonaniu zaakceptowanej przez

powodów korekcie wartości robót budowlanych, zakwestionowaniu doliczenia do

wartości robót 22% podatku VAT i po określeniu stopnia zużycia budynku na 56%

ustalił odszkodowanie na kwotę 48.369 zł.

Sąd

Okręgowy

ustalił

należne

powodom

odszkodowanie

na

kwotę

67.161,41 zł. za uzasadnione uznając doliczenie 22% podatku VAT do wartości

prac budowlanych i elektrycznych. W związku z tym ustaleniem, wyrokiem z dnia

19 lipca 2004 r.

zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 20 tys. zł.

Apelację wniesioną przez pozwanego Sąd Apelacyjny oddalił, aprobując ustalenia

faktyczne i ocenę prawną Sądu I instancji.

Na skutek kasacji wniesionej przez pozwanego Sąd Najwyższy uchylił

zaskarżony wyrok w zakresie oddalającym apelację pozwanego co do kwoty

13.491 zł. Przyjmując, że odszkodowanie nie może przewyższać wyrządzonej

szkody w ubezpieczonym mieniu, gdyż prowadziłoby to do bezpodstawnego

wzbogacenia, co byłoby niezgodne z celem i istotą ubezpieczenia majątkowego,

Sąd Najwyższy zakwestionował stanowisko Sądów l i II instancji, że do prac

wykonanych przez poszkodowanych systemem gospodarczym należy doliczyć

podatek

VAT,

ponieważ

w

okolicznościach

sprawy

prowadziłoby

to

do

bezpodstawnego wzbogacenia uprawnionych do odszkodowania. Ponadto Sąd

Najwyższy stwierdził, że podatek VAT może doliczać do ceny podmiot, który jest do

tego uprawniony, a w przypadku powodów taka sytuacja nie zachodzi.

Wyrokiem z dnia 24 lipca 2003 r. Sąd Apelacyjny, po ponownym rozpoznaniu

sprawy, uchylił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w zakresie objętym wyrokiem

Sądu Najwyższego, tj. w części uwzględniającej powództwo o kwotę 13.491 zł.

i w takim samy zakresie przekazał sprawę Sądowi l instancji do ponownego

rozpoznania.

Jednocześnie

Sąd

Apelacyjny

zalecił

Sądowi

Okręgowemu

wyjaśnienie kwestii, czy podana przez biegłego wartość odtworzeniowa budynku

obejmuje podatek VAT, ustalenia, jakiej wysokości stawka VAT winna być

zastosowana przy obliczaniu wartości materiałów wykorzystanych przy odbudowie

oraz ostatecznego ustalenia wysokości należnego powodom odszkodowania

z uwzględnieniem faktu, że powodowie, nie będący płatnikami podatku VAT,

odbudowali lecznicę po pożarze systemem gospodarczym.

Ponownie rozpoznając spór Sąd Okręgowy obliczył wysokość należnego

powodom odszkodowania na kwotę 44.713,49 zł., a skoro powodowie otrzymali już

odszkodowanie w kwocie 48.202 zł., to żądanie wypłaty dalszej kwoty 13.491 zł.,

jako nieuzasadnione, Sąd oddalił. Orzeczenie zostało oparte na następujących

ustaleniach. W sprawie poza sporem było, że suma ubezpieczenia budynku

wynosiła 100.000 zł, stopień zużycia budynku wynosił 37% a koszty rozbiórki

wynosiły 5% wysokości szkody. Sąd uznał, że wartość odtworzeniowa budynku

przy realizacji systemem gospodarczym wynosi 93.836,01 zł. (koszty robocizny 23.556,72 zł + koszt użytych materiałów z 7% podatkiem VAT - 67.759,22 zł +

koszty pracy sprzętu z 7% podatkiem VAT - 2.521,07 zł

Powodowie wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie

powództwa w całości zarzucili w apelacji naruszenie art. 805 § 2 pkt 1 k.c. przez

jego niewłaściwe zastosowanie, art. 65 § 1 k.c. przez dokonanie błędnej wykładni

postanowień umowy ubezpieczenia - w związku z §§ 27.1, 29.1, 31.2 owu oraz art.

233 k.p.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie i dokonanie błędnej i dowolnej

oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Rozpatrujący sprawę Sąd Apelacyjny uznał, że apelacja jest nieuzasadniona.

Sąd II instancji stwierdził, że niemożliwe było uwzględnienie zarzutu wadliwego

obliczenia przez Sąd I instancji wysokości poniesionej przez powodów szkody,

polegającej na nie uwzględnieniu podatku VAT przy wyliczaniu kosztów robocizny.

Stosownie bowiem do treści art. 393 k.p.c. Sąd Apelacyjny, przy ponownym

rozpoznaniu sprawy, związany był wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez

Sąd Najwyższy, zaś Sąd Okręgowy związany był wykładnią Sądu Apelacyjnego

z mocy art. 386 § 6 k.p.c. Sąd Apelacyjny wskazał, że w rozpoznawanej sprawie

Sąd

Najwyższy,

odnosząc

się

do

treść

art.

ustawy

o

działalności

ubezpieczeniowej wyraził pogląd, iż doliczenie podatku VAT do prac wykonanych

przez

poszkodowanych

systemem

gospodarczym

prowadziłoby

do

bezpodstawnego wzbogacenia uprawnionych do odszkodowania. Koszty robocizny,

które ponieśli nie były powiększone o ten podatek, zatem jego uzyskanie przy

obliczaniu

odszkodowania

prowadziłoby

do

bezpodstawnego

wzbogacenia,

ponieważ kwota podatku powodów nie obciążała.

W kasacji powodowie, wnosząc o uchylenie wyroku w całości, zarzucili

naruszenie: art. 805 § 2 pkt 1 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie, art. 65

§ 1 k.c. przez dokonanie błędnej wykładni postanowień umowy ubezpieczenia

z § 27.1 pkt 1, § 29.1 owu, art. 39317 k.p.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie

i uznanie, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd orzekający był związany

poglądem Sądu Najwyższego, że „doliczenie podatku VAT do prac wykonanych

przez

poszkodowanych

systemem

gospodarczym

prowadziłoby

do

bezpodstawnego wzbogacenia uprawnionych do odszkodowania”, co stanowi

oczywiste naruszenie przepisów postępowania i miało istotny wpływ na wynik

sprawy (art. 393 § 2 k.p.c.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zarzuty podniesione kasacji nie zasługują na uwzględnienie. Przede wszystkim

nie jest trafny zarzut naruszenia art. 39317 k.p.c. Sąd Najwyższy, rozpoznający

kasacje od pierwszego wyroku Sądu Apelacyjnego, który zapadł w tej sprawie

wskazał, na co słusznie zwracają uwagę skarżący, że doszło w nim do naruszenia

art. 805 § 2 pkt 1 k.c. Jak wynika z uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego

naruszenie to polegało na tym, że wbrew wyraźnej zasadzie wynikającej z tego

przepisu, odszkodowanie jakie miałby zapłacić pozwany Zakład Ubezpieczeń

przewyższałoby wysokość szkody powstałej wskutek pożaru, jako zdarzenia

przewidzianego w umowie. Sytuacja taka miałaby miejsce, jeżeli do robót, które

powodowie wykonali sami systemem gospodarczym, doliczono by podatek VAT.

W sytuacji gdy w okolicznościach rozpoznawanej sprawy było bezsporne, że

roboty budowlane i elektryczne wykonali sami powodowie, to brak było podstaw

prawnych do naliczania od tych robót podatku VAT. Odszkodowanie jakie należy

się powodom, na podstawie umowy ubezpieczenia nie może więc obejmować

wartości tego podatku, jeżeli wydatki poniesione na usunięcie skutków szkody

obejmowały tylko koszty robocizny poniesionej przez powodów bez podatku VAT.

Wbrew zarzutowi podniesionemu w kasacji Sąd Apelacyjny i Sąd Okręgowy

były więc związane taką interpretacją art. 805 § 2 pkt 1 k.c. Nie ulega zaś

wątpliwości, że wykładnia ta odnosiła się do okoliczności rozpoznawanej sprawy,

ściśle zaś do bezpodstawnego zwiększenia o wartość podatku VAT należności za

roboty budowlane i elektryczne, które powodowie wykonywali sami. Gdyby więc

wspomniane Sądy orzekając ponownie w tej sprawie, podzieliły stanowisko

pozwanych i uznały, że powodom należy się jednak odszkodowanie obejmujące

także wartość podatku VAT, to wtedy naruszyłyby art. 393 17 k.p.c., gdyż nie

zastosowałyby się do wykładni art. 805 § 2 pkt 1 k.c. sformułowanej w tej sprawie

przez Sąd Najwyższy.

Pozostałe zarzuty podniesione w kasacji są w istocie polemiką ze

stanowiskiem wyrażonym w wyroku Sądu Najwyższego, który pierwotnie orzekał

w rozpoznawanej sprawie. Z tego względu, w związku z wyraźnym brzmieniem art.

39317 k.p.c., nie mogą być wzięte pod uwagę. Na marginesie należy tylko

zauważyć, że

teoretycznie w jednej kwestii można przyznać rację skarżącym.

Jeżeli odszkodowanie jest przyznawane w sytuacji, gdy nie jest wyjaśnione w jaki

sposób nastąpi usunięcie skutków zdarzenia, które szkodę wywołało, to zakład

ubezpieczeń nie ma podstaw aby wartość koniecznych robót liczyć bez podatku

VAT. W sytuacji jednak, gdy nie ulega wątpliwości, tak jak w rozpoznawanej

sprawie, że ubezpieczony wykonał określone roboty sam, a więc nie ma podstaw,

aby do wartości tych robót doliczać podatek VAT, to przyznanie odszkodowania

w wysokości obejmującej ten podatek, naruszałoby przepis art. 805 § 2 pkt 1 k.c.

i prowadziło do bezpodstawnego wzbogacenia ubezpieczonego.

Mając na uwadze powyższe względy Sąd Najwyższy, na podstawie art. 393 12

k.p.c., orzekł jak w sentencji.