Supreme Court dismisses appeal in financial lease dispute, upholding tenant's right to terminate for delayed delivery.

Sygn. akt II CK 297/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 grudnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Tadeusz Domińczyk

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Biuro (…) w J. przeciwko Bankowemu Funduszowi (…) Spółce

Akcyjnej w Ł. o zapłatę kwoty 114.692,69 zł oraz z powództwa wzajemnego Bankowego

Funduszu (…) Spółki Akcyjnej w Ł. przeciwko A. K. i J. K. o zapłatę kwoty 418.799,56 zł,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 8 grudnia 2005 r., kasacji strony

pozwanej (powodowej wzajemnej) od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 3 grudnia 2004

r., sygn. akt I ACa (…),

oddala kasację; zasądza od Bankowego Funduszu (…) Spółki Akcyjnej w Ł. na

rzecz A. K. i J. K. 1.800 zł (jeden tysiąc osiemset) tytułem kosztów postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2004 r. zasądził od pozwanego

Bankowego Funduszu (…) S.A. w Ł. na rzecz powoda A. K. 114697,69 zł oraz oddalił

powództwo pozwanego o zapłatę.

Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 22 maja 2000 r. strony zawarły umowę leasingu

finansowego

której

przedmiotem

była

bliżej

określona

równiarka.

Powód

(leasingobiorca) w dniu 30 maja 2000 r. wpłacił pozwanemu (leasingodawcy) opłatę

wstępną i prowizję w wysokości 114692,69 zł. Leasingodawca nie wydał powodowi w

uzgodnionym terminie przedmiotu leasingu. Późniejsze ewentualne jego dostarczenie

/”po sezonie”/ straciło dla powoda znaczenie gospodarcze. W ocenie Sądu Okręgowego

powód w tych okolicznościach skutecznie odstąpił od umowy, co dało mu podstawę do

żądania zwrotu świadczenia na podstawie art. 491 k.c.

Zarówno ustalenia Sądu Okręgowego, jak i jego rozważania prawne zostały przez

Sąd Apelacyjny uznane za prawidłowe, toteż apelacja pozwanego została wyrokiem

tego Sądu, z dnia 3 grudnia 2004 r., oddalona.

Kasacja pozwanego - oparta na obu podstawach z art. 3931 k.p.c. - zawiera

zarzut naruszenia art. 233 § 1, 216, 217, 328 k.p.c., a także art. 492, 491, 65, 58 i 3531

k.c., i zmierzał do zmiany zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa A. K. oraz

uwzględnienia powództwa skarżącego, bądź uchylenia tego wyroku i przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istota kasacji sprowadza się do kwestionowania poglądu Sądu Apelacyjnego,

który legł u podłoża zaskarżonego wyroku, że obowiązkiem leasingodawcy jest

terminowe wydanie leasingobiorcy przedmiotu leasingu do umówionego korzystania, i

że w wypadku zwłoki leasingodawcy w wykonaniu tego obowiązku leasingobiorca jest

uprawniony do odstąpienia od umowy.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym kasację podziela kwestionowany przez

skarżącego przytoczony pogląd Sądu Apelacyjnego. Trafne bowiem ten Sąd przyjął

założenie, że umowa leasingu zawiera elementy umów wzajemnych o korzystanie z

przedmiotu leasingu lub elementy podobne.

Leasingodawca obowiązany jest wydać przedmiot leasingu leasingobiorcy do

używania i pobierania pożytków. Inaczej mówiąc, do przekazania leasingobiorcy

faktycznego władztwa nad przedmiotem leasingu. Sprawowanie tego władztwa jest

natomiast z reguły konieczną przesłanką korzystania z rzeczy w sposób określony

umową. Nawet więc w wypadku braku wyraźnego uzgodnienia przez strony obowiązku

wydania przedmiotu leasingu można go wywieść, jak zauważa się w literaturze

przedmiotu, z celu społeczno – gospodarczego leasingu i jego podstawowej struktury

zobowiązaniowej. Ekwiwalentem świadczenia leasingodawcy, które polega przede

wszystkim na uiszczeniu określonej sumy rat leasingu, jest przecież stworzenie mu

przez leasingodawcę realnej możliwości wykorzystania całości lub przeważającej części

wartości użytkowej przedmiotu leasingu. Świadczenie leasingodawcy nie może przeto

sprowadzać się jedynie do zawarcia i wykonania umowy kupna – sprzedaży przedmiotu

leasingu z osobą trzecią oraz przyznania leasingobiorcy skutecznego inter partes prawa

używania tego przedmiotu i ewentualnie pobierania z niego pożytków w uzgodniony

sposób, bez przekazania faktycznego władztwa nad tym przedmiotem. Na niezbędność

tego obowiązku w długu leasingodawcy wskazuje również powszechnie aprobowane

założenie, według którego środki na uiszczane przez leasingobiorcę raty leasingu mają

pochodzić z przychodów uzyskiwanych z przedmiotu leasingu, zwłaszcza jeśli stanowi

on dobro inwestycyjne.

Wydanie przedmiotu leasingu przez leasingodawcę jest więc w sposób

nierozerwalny związane funkcjonalnie z uprawnieniem leasingobiorcy do posiadania

oraz używania i ewentualnie pobierania pożytków z tego przedmiotu. Zwolnienie zaś

leasingodawcy z obowiązku terminowego wydania przedmiotu leasingu leasingobiorcy

należy uznać za sprzeczne z naturą umowy leasingu oraz z zasadami współżycia

społecznego, również w stosunkach między osobami prowadzącymi w sposób

zawodowy działalność gospodarczą (art. 3531 i 58 § 2 k.c.). Sprzeczność ta polega na

rażąco nieuzasadnionym preferowaniu leasingodawcy i upośledzeniu leasingobiorcy,

niezgodnym z podstawowymi założeniami koncepcji legislacyjnej wspomnianej grupy

umów, powodującym zagrożenie dla osiągnięcia celu społeczno – gospodarczego

leasingu, przez wyłączenie z długu leasingodawcy jednego z podstawowych

obowiązków.

Brak

obowiązku

wydania

przedmiotu

leasingu,

równoznaczny

z

wyłączeniem odpowiedzialności za jego naruszenie, prowadziłby do pozbawienia, z

punktu widzenia leasingobiorcy, sensu gospodarczego świadczenia leasingodawcy. A

zatem, sprzeczność postanowienia umowy leasingu, które wyłącza obowiązek

terminowego wydania przedmiotu leasingu, z naturą prawnego stosunku leasingu oraz

zasadami

współżycia

społecznego

powoduje

bezwzględną

nieważność

tego

postanowienia lub nawet całej umowy (art. 58 § 2 i 3 oraz art. 3531 k.p.c.).

W konsekwencji należało stwierdzić, że pozwany leasingobiorca, wbrew poglądowi

skarżącego, mógł odstąpić od umowy leasingu na skutek zwłoki w wydaniu jej

przedmiotu (art. 491 § 1 k.c.), a co zatem idzie, kasację należało uznać za bezzasadną.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.