II CK 281/03 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CK 281/03

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 maja 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Helena Ciepła (przewodniczący)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

SSA Zbigniew Cendrowski

Protokolant Anna Banasiuk

w sprawie z powództwa M. Ż.

przeciwko Bankowi Polska Kasa Opieki Spółce Akcyjnej w Warszawie

I Oddział w S.

o pozbawienie wykonalności bankowego tytułu egzekucyjnego,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 11 maja 2004 r.,

kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w P.

z dnia 28 stycznia 2003 r.,

uchyla

zaskarżony

wyrok

i

przekazuje

sprawę

Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania pozostawiając temu

Sądowi orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powód M. Ż. wystąpił przeciwko Bankowi Polska Kasa Opieki S.A. w

Warszawie l Oddział w S. o pozbawienie wykonalności bankowego tytułu

egzekucyjnego. Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia 14 sierpnia 2002 r. sygn. akt l

C ../02 oddalił powództwo. W sprawie ustalono, że powód, prowadzący działalność

gospodarczą pod nazwą PPH „C." , w dniu 12 grudnia 2000 r. zawarł z pozwanym

Bankiem umowę „o linię skupu wierzytelności handlowych". W umowie tej

ustanowiono szereg zabezpieczeń wierzytelności skupionych przez Bank, w tym

poddanie się egzekucji w trybie art. 97 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo

bankowe.

W § 1 umowy strony postanowiły, że Bank (faktor) będzie skupował

wierzytelności handlowe istniejące i przyszłe, które powstaną w okresie

obowiązywania umowy, przy czym suma wierzytelności nie mogła przekraczać

660 000 zł. Dookreślenie wierzytelności nastąpiło w § 2 umowy. Zgłaszając

wierzytelność

podlegającą

skupowi

powód

przekazywał

Bankowi

faktury

stwierdzające wierzytelność oraz dokonywał jej przelewu. W razie braku zapłaty

przez

dłużnika

Bank

otrzymywał

odpowiednie

sumy

od

Towarzystwa

Ubezpieczeniowego „Compensa" S.A. w Warszawie, z którym powód zawarł

umowę ubezpieczenia kredytu kupieckiego.

W dniu 20 września 2001 r. umowa ubezpieczenia została wypowiedziana,

a w dniu 19 grudnia 2001 r. pozwany Bank zawiadomił powoda, że nie otrzymał od

jego dłużników łącznie 407 050,08 zł.

W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji poddał ocenie umowę łączącą strony

i przyjął, że chodzi o tzw. faktoring niewłaściwy. Przy takim ukształtowaniu umowy

na faktora nie przechodzi ryzyko niewypłacalności dłużnika – w razie wystąpienia

takiej okoliczności wierzytelność „powraca" do przedsiębiorcy. Umowa faktoringu

niewłaściwego

charakteryzuje

się

pewnymi

cechami

pożyczki,

której

w okolicznościach sprawy pozwany Bank udzielił powodowi. Ponadto wskazano, że

niewykonanie przez pozwany Bank pewnych czynności wynikających z umowy nie

pociąga za sobą skutku w postaci niemożliwości domagania się zapłaty od powoda.

W tej sytuacji Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do uwzględnienia żądania

powoda.

Zmieniając zaskarżony wyrok i pozbawiając wykonalności bankowy tytuł

egzekucyjny Sąd Apelacyjny wskazał, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy

istotne znaczenie ma ocena, czy pozwany Bank jako faktor mógł bezpośrednio po

niespełnieniu świadczenia przez dłużnika powoda żądać zapłaty od samego

powoda. Zdaniem Sądu przeciwko takiej możliwości przemawia treść § 12 pkt 2-4

umowy. Przewidziano tam, że w braku zapłaty ze strony dłużników Bank powinien

wezwać danego dłużnika do zapłaty w dodatkowym terminie, a następnie, w braku

spełnienia świadczenia, miał prawo do zaspokojenia z majątku powoda, jednak

tylko ze wskazanych składników tego majątku i w określonej kolejności.

Kasacja pozwanego Banku oparta została na podstawie naruszenia

przepisów postępowania (art. 3931 pkt 2 k.p.c.). Wskazuje się naruszenie art. 843

§ 3 k.p.c. w związku z art. 840 § 1 k.p.c. w wyniku uwzględnienia przez Sąd

Apelacyjny

zarzutów

przeciwegzekucyjnych

zgłoszonych

dopiero

w

toku

postępowania, także apelacyjnego. Ponadto skarżący zarzuca naruszenie art. 382

i 383 k.p.c. przez oparcie wyrokowania na materiale dowodowym zebranym w toku

postępowania przed Sądem Apelacyjnym oraz art. 233 k.p.c. w związku z art. 391

§ 1 k.p.c., a także art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c.

W odpowiedzi na kasację powód wnosił o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Pozwany Bank oparł swoją kasację na podstawie naruszenia przepisów

postępowania i zarzuty sformułowane w ramach tej podstawy należy ocenić jako

zasadne. Sąd Apelacyjny orzekając całkowicie odmiennie niż Sąd pierwszej

instancji

nie

dokonał

samodzielnie

ustaleń,

które

uzasadniałyby

jego

rozstrzygnięcie. Jako dowolne ocenić należy stwierdzenie, zgodnie z którym

pozwany Bank nie dokonał swoistych „aktów staranności" przewidzianych w § 12

pkt 2-4 umowy łączącej strony. Należy zauważyć, że Sąd pierwszej instancji nie

czynił w tym względzie ustaleń z uwagi na dokonaną przez siebie ocenę charakteru

prawnego umowy łączącej strony. Sąd drugiej instancji jest uprawniony do

samodzielnej oceny materiału dowodowego zebranego przed sądem pierwszej

instancji i do dokonania odmiennej oceny zgromadzonych dowodów. Niezbędne

jest jednak wskazanie, z jakich przyczyn zebrane dowody zostały ocenione

w określony sposób. Trafnie wskazuje skarżący, że takiego wywodu zabrakło

w uzasadnieniu orzeczenia Sądu Apelacyjnego.

Trafnie także podnosi się, że w § 3 art. 843 k.p.c. przewidziane zostały

niekorzystne konsekwencje dla powoda, który w pozwie nie przytoczył wszystkich

zarzutów, jakie mógł w tym czasie zgłosić. Powód zgłaszał cześć zarzutów dopiero

w apelacji nie wykazując, że nie był w stanie uczynić tego wcześniej. Do tej kwestii

nie odniósł się także Sąd Apelacyjny.

Należy także zauważyć, że – wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego –

w sprawie ma znaczenie ocena charakteru prawnego umowy zawartej przez strony

w dniu 12 grudnia 2000 r. Charakter tej umowy ma bowiem istotny wpływ na

dokonanie oceny zasadności żądania powoda. Kwestia ta umknęła uwadze Sądu

drugiej instancji.

Z

tych

przyczyn

niezbędne

było

uchylenie

zaskarżonego

wyroku

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji, co też

Sąd Najwyższy uczynił kierując się treścią art. 39313 § 1 k.p.c.

jk