II CK 274/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CK 274/04

POSTANOWIENIE

Dnia 15 grudnia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący)

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

SSA Elżbieta Strelcow

Protokolant Hanna Kamińska

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Pierwszego Urzędu Skarbowego […]

przy uczestnictwie J. i G. małżonków J.

o wpis,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 15 grudnia 2004 r.,

kasacji wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w Ł.

z dnia 9 lutego 2004 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu

Rejonowego w Ł. z dnia 30 września 2003 r i przekazuje

sprawę Sądowi Rejonowemu w Ł. do ponownego rozpoznania

i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 30 września 2003 r. Sąd Rejonowy w Ł. oddalił

wniosek Skarbu Państwa - Pierwszego Urzędu Skarbowego o wpis hipoteki

przymusowej na udziale małżonków J. i G.J. we współwłasności nieruchomości

objętej księgą wieczystą Kw Nr [...].

Sąd Rejonowy ustalił, że wymieniona księga wieczysta jest urządzona dla

nieruchomości obejmującej działkę nr [...]/3 o pow. 6.913 m2

położoną w Ł.

i w dziale drugim ujawnieni są jako właściciele J. i G.J. we wspólności ustawowej

do ¼ części, I.J. w ¼ części, R.J. oraz J.J. we wspólności ustawowej do ½ części.

Do wniosku o wpis wnioskodawca dołączył dwie decyzje z dnia 2 września

i 12 września 2002 r. ustalające wysokość zobowiązania podatkowego J.J., nie

zawierające stwierdzenia o ich ostateczności.

Na tej podstawie uznał Sąd Rejonowy, że w sprawie może być mowa tylko

o ustanowieniu hipoteki kaucyjnej ze względu na brak stwierdzenia ostateczności

decyzji, a skoro wniosek takiej hipoteki nie dotyczy nie może być uwzględniony.

W apelacji od tego postanowienia wnioskodawca zarzucił naruszenie art. 35

§ 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacji podatkowej (Dz. U. Nr 137, poz.

926 ze zm.), zgodnie z którym podstawą wpisu hipoteki przymusowej jest

doręczona decyzja ustalająca lub określająca, przy czym przepis ten nie wymaga

opatrzenia jej klauzulą ostateczności. Podniósł nadto, że nie ma sprzeczności

miedzy treścią wniosku a dołączonymi do niego dokumentami, albowiem hipoteka

kaucyjna jest także hipoteką przymusową.

Zaskarżonym obecnie postanowieniem Sąd Okręgowy w Ł. oddalił apelację

uznając, iż podnoszony w niej zarzut naruszenia art. 35 § 2 Ordynacji podatkowej

jest wynikiem jednostronnej wykładni przepisów prawa. Stwierdził, że przepis art.

35 § 2 pkt 1 lit.a Ordynacji podatkowej wprawdzie nie nakłada na organ podatkowy

obowiązku opatrzenia decyzji klauzulą ostateczności, to jednak przepisu tego nie

można wykładać w oderwaniu od art. 111 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach

wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm. - dalej

ukwh), który w związku z art. 110 ukwh tworzy z art. 35 § 2 pkt 1 lit a Ordynacji

podatkowej spójną całość. Zgodnie zaś z art. 111 ukwh hipoteka wpisana na

podstawie nieostatecznej decyzji jest hipoteką kaucyjną, natomiast organ

podatkowy może żądać wpisania hipoteki przymusowej, lecz na podstawie decyzji

ostatecznej. W konsekwencji podtrzymał stanowisko sądu pierwszej instancji, że

sformułowanie wniosku o wpis hipoteki przymusowej powoduje, że istnieje

przeszkoda do wpisu. Nadto wskazał, że

dołączone do wniosku decyzje

wymieniają wyłącznie uczestnika, a zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia

8 października 2003 r., (III CZP 68/2003), podstawą wpisu hipoteki przymusowej na

nieruchomości stanowiącej przedmiot współwłasności

łącznej podatnika i jego

małżonka nie może być administracyjny tytuł wykonawczy wystawiony tylko

przeciwko podatnikowi, a jedynie może stanowić go tytuł wystawiony na oboje

małżonków.

W kasacji od postanowienia Sądu Okręgowego wnioskodawca przytoczył

podstawę

naruszenia

prawa

materialnego

zarzucając

błędną

wykładnię

i niewłaściwe zastosowanie art. 35 Ordynacji podatkowej w brzmieniu ustalonym

przez art. 1 ust. 27 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy Ordynacja

podatkowa oraz zmianie niektórych innych ustaw ( Dz.U. 169, poz. 1387) oraz art.

111 ukwh. Wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie

w całości wniosku.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Zgodnie z przepisami

art. 34 § 1 i 2 pkt 2 oraz art. 35 § 2 pkt 1 a/

(w brzmieniu nadanym powołaną wyżej ustawą) Ordynacji podatkowej - Skarbowi

Państwa i jednostce samorządu terytorialnego przysługuje hipoteka na wszystkich

nieruchomościach podatnika z tytułu zobowiązań podatkowych powstałych

w sposób przewidziany w art. 21 § 1 pkt 2, a także z tytułu zaległości podatkowych

w podatkach stanowiących ich dochód oraz odsetek za zwłokę od tych zaległości,

określona przez ustawę jako hipoteka przymusowa. Przedmiotem tej hipoteki może

być nieruchomość stanowiąca przedmiot współwłasności łącznej podatnika i jego

małżonka. Podstawą wpisu hipoteki przymusowej jest doręczona zobowiązanemu

decyzja ustalająca wysokość zobowiązania.

Przytoczone przepisy stanowią unormowanie szczególne, przewidujące

nieostateczną decyzję administracyjna jako podstawę wpisu hipoteki przymusowej,

o której mowa w art. 110 ukwh. Taka hipoteka jest hipoteką kaucyjną w rozumieniu

art. 111 ukwh (uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 28 października 2004 r., III CZP 33/04 - dotychczas nie publikowana).

Poza hipoteką przymusową kaucyjną przepisy prawa podatkowego

przewidują hipotekę przymusową zwykłą, dla powstania której wymagany jest tytuł

wykonawczy (art. 35 § 2 Ordynacji podatkowej, art. 109 ust. 1 ukwh). Podstawę

wniosku o jej wpis stanowić mogą tytuły wykonawcze wydane w sądowym

i administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, przy czym te ostatnie nie

wymagają zaopatrywania ich w sądową klauzulę wykonalności. Natomiast gdy idzie

o

hipotekę

przymusową

zwykłą

zabezpieczającą

należności

z istniejących

zobowiązań,

która

ma

nieruchomość

obciążać

podatkowe

wspólną

zobowiązanego i jego małżonka, to administracyjny tytuł wykonawczy musi być

wystawiony na oboje małżonków (powołana przez Sąd Okręgowy uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 8 października 2003 r., OSNC 2004, nr 12, poz. 191).

Na

gruncie

przytoczonych

regulacji,

w

odniesieniu

do

istniejących

zobowiązań podatkowych funkcjonują więc dwa rodzaje hipoteki przymusowej,

które różni zarówno ich charakter jak i podstawa wpisu. Zasadnie

podnosi

skarżący, że hipoteka która powstaje na podstawie nieostatecznej, ale doręczonej

decyzji jest hipoteką przymusową kaucyjną, a co za tym idzie wniosek o jej wpis jako hipoteki przymusowej - sformułowany został prawidłowo. Nie istnieje też druga

ze wskazanych przez Sąd Okręgowy przeszkód do dokonania wpisu w postaci

braku tytułu wystawionego

przeciwko obojgu małżonkom, gdyż wymóg ten –

o czym była już mowa - dotyczy hipoteki przymusowej zwykłej, która powstaje na

podstawie administracyjnego tytułu wykonawczego. Tytuł ten może skutkować

wpisem hipoteki przymusowej obciążającej nieruchomość wspólną, jeżeli jest

wystawiony na oboje małżonków.

Kierując się powyższym, Sąd Najwyższy w uwzględnieniu kasacji uchylił

zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego

rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego (art. 393 13

§ 1 k.p.c. i art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 39319 k.p.c.).