II CK 208/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CK 208/05

POSTANOWIENIE

Dnia 8 lipca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Jan Górowski

w sprawie z wniosku „A.(...)” Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. i „N.(...)”

Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S.

o wpis do księgi wieczystej prawa wieczystego użytkowania,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 8 lipca 2005 r.,

kasacji wnioskodawczyni "N.(...)" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S.

od postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia 26 października 2004 r., sygn. akt II Ca

(...),

uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Rejonowego w S. z

dnia 9 grudnia 2003r. Dz. Kw. (...) i sprawę przekazuje temu Sądowi Rejonowemu

do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 26 października 2004 r., sprostowanym postanowieniem z

dnia 27 stycznia 2005 r., Sąd Okręgowy w S. oddalił apelację wnioskodawcy – Spółki z

o.o. N.(...) w S. od postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia 9 grudnia 2003 r.,

oddalającego wniosek o wpisanie w księdze wieczystej Kw nr 97105 Spółki z o.o. D.(...)

w S., jako wieczystego użytkownika nieruchomości, dla której prowadzona jest ta księga

i właściciela znajdujących się na niej budynków. Orzeczenie to wydane zostało w

następującym stanie faktycznym. Użytkowanie wieczyste i własność budynków Spółka z

o.o. A.(...) w S. nabyła od M. J. umową z dnia 20 maja 2002 r. i przeniesienie na nią tych

praw, w uwzględnieniu wniosku z dnia 22 maja 2002 r., zostało wpisane w księdze

wieczystej w dniu 20 maja 2003 r. Umową z dnia 15 października 2002 r. Spółka A.(...)

zbyła wymienione prawa na rzecz Spółki D.(...). Na mocy uchwały nadzwyczajnego

zgromadzenia wspólników z dnia 15 lipca 2003 r. Spółka D.(...) zmieniła firmę na N.(...).

Powołując się na pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 5 lipca

2001 r., II CKN 1220/00 (OSP 2002, nr 9, poz. 123) Sąd Okręgowy uznał, że Spółka

A.(...) nie mogła przed wpisaniem jej w księdze wieczystej jako uprawnionej z tytułu

użytkowania wieczystego, t.j. przed dniem 20 maja 2003 r., skutecznie rozporządzić tym

prawem, a zatem w dniu 15 października 2002 r. nie mogła skutecznie zbyć go na rzecz

Spółki D.(...).

Postanowienie wymienione na wstępie wnioskodawca zaskarżył kasacją.

Podstawą kasacji jest naruszenie prawa materialnego polegające na niewłaściwym

zastosowaniu art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece

(tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.; dalej „u.k.w.h”) i na błędnej

wykładni art. 237 k.c. oraz naruszenie przepisu postępowania – jak wynika z

uzasadnienia kasacji – art. 316 § 1 k.p.c. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia i postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia 9 grudnia 2003 r. i

przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zagadnienie, z jaką chwilą następuje nabycie użytkowania wieczystego, czy z

chwilą wpisania nabywcy tego prawa do księgi wieczystej, czy też – w razie dokonania

tego wpisu – z chwilą złożenia wniosku o jego dokonanie, tak w doktrynie jak i w

judykaturze nie jest rozstrzygane jednolicie. W orzecznictwie Sądu Najwyższego

przykładem

jednego

stanowiska

jest

postanowienie

powołane

w uzasadnieniu

zaskarżonego postanowienia. Przykłady orzeczeń reprezentujących drugie, odmienne

stanowisko, przytacza skarżący w uzasadnieniu kasacji. Jednym z takich orzeczeń jest

uchwała z dnia 21 maja 2002 r., III CZP 29/02 (OSNC 2003, nr 6, poz. 76). Sąd

Najwyższy w składzie rozpoznającym kasację przychyla się do tego drugiego

stanowiska.

Jak trafnie wskazano w uzasadnieniu powołanej ostatnio uchwały, treść art. 29

u.k.w.h. nakazuje przyjąć, że wpis użytkowania wieczystego wywiera skutek wsteczny

od daty złożenia wniosku o jego dokonanie, i z chwilą jego dokonania powstaje lub

przechodzi na nabywcę prawo użytkowania wieczystego. Konsekwencją tego jest np.,

że od tej chwili liczy się termin, na jaki prawo zostało ustanowione. Od tej chwili jego

nabywca może więc także rozporządzić nabytym prawem. Skuteczność takiego

rozporządzenia, dokonanego po złożeniu wniosku o wpisanie nabywcy do księgi

wieczystej a przed dokonaniem tego wpisu, pozostaje wszakże w zawieszeniu, do chwili

dokonania wpisu. Nie ma zaś podstaw do podważania tej skuteczności w razie

dokonania tego wpisu.

W uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2002 r., III CZP

29/02 przekonywująco także wywiedziono, że za przyjęciem prezentowanego w niej

stanowiska przemawia również wykładnia funkcjonalna. Uznanie, że powstanie

użytkowania wieczystego lub przejście tego prawa następuje – w razie dokonania wpisu

nabywcy w księdze wieczystej – z chwilą złożenia wniosku o dokonanie tego wpisu,

pozwala

bowiem

zapobiec

przypadkowości

wynikającej

z

tego,

kiedy

sąd

wieczystoksięgowy dokona wpisu oraz pozwala uniknąć niepewności co do sytuacji

nabywcy użytkowania wieczystego, uniemożliwiającej mu skuteczne rozporządzenie

nabytym prawem.

Z tego co wyżej powiedziano wynika, że Spółka A.(...), wobec wpisania jej w

księdze wieczystej jako uprawnionej z tytułu użytkowania wieczystego na skutek

wniosku z dnia 22 maja 2002 r. mogła po tym dniu, t.j. w dniu 15 października 2002 r.

skutecznie rozporządzić tym prawem i zbyć go na rzecz Spółki D.(...).

Z przytoczonych względów należało uznać, że kasacja oparta została

na uzasadnionych podstawach, wobec czego Sąd Najwyższy na podstawie art. 13 § 2 w

związku z art. 39313 § 1 zd. drugie k.p.c. w brzmieniu sprzed zmiany dokonanej ustawą z

dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – kodeks postępowania cywilnego oraz

ustawy – prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) w

związku z art. 3 tej ustawy, postanowił jak w sentencji.