II CK 2/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CK 2/05

POSTANOWIENIE

Dnia 20 lipca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Helena Ciepła (przewodniczący)

SSN Antoni Górski (sprawozdawca)

SSN Maria Grzelka

w sprawie z wniosku M. W.

przy uczestnictwie M. R. i małoletniego M. R. reprezentowanego przez kuratora M. Ch.

o stwierdzenie nabycia spadku,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 20 lipca 2005 r., kasacji

wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Okręgowego w P. z dnia 8 października 2004

r., sygn. akt II Ca (…),

oddala kasację.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w P. postanowieniem z dnia 8 października 2004 r., po ponownym

rozpoznaniu sprawy, stwierdził, że spadek po S. R., zmarłym w dniu 19 września 1998 r.

w P. nabył na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia 1 czerwca 1998 r. syn M. w

całości. Wprawdzie sam dokument sporządzony przez testatora się nie odnalazł, ale fakt

jego sporządzenia oraz treść odtworzył Sąd na podstawie zeznań świadków, których

relacje uznał za wiarygodne.

Apelacja wnioskodawczyni od tego orzeczenia została oddalona postanowieniem

Sądu Okręgowego w P. z dnia 8 października 2004 r., gdyż Sąd ten podzielił stanowisko

prawne Sądu I - ej Instancji co do możliwości odtworzenia treści zgubionego testamentu

na podstawie innych dowodów, w szczególności zeznań świadków, które uznał również

za wiarygodne.

W

kasacji

od

tego

orzeczenia

pełnomocnik

wnioskodawczyni

zarzuciła

naruszenie art. 949 i art. 931 k.c., wnosząc o jego uchylenie lub o zmianę przez

stwierdzenie dziedziczenia z mocy ustawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarżąca przyznaje w kasacji, że problem dopuszczalności odtwarzania treści

zaginionego testamentu własnoręcznego nie jest nowy. Orzecznictwo, zarówno pod

rządami prawa spadkowego, jak i pod rządem kodeksu cywilnego, dopuszcza taką

możliwość. W uchwale z dnia 29 maja 1987 r. III CZP 25/87 (OSNCP 1988, nr 9, poz.

117) Sąd Najwyższy sformułował tezę w następującym brzmieniu:

„Treść zaginionego testamentu własnoręcznego oraz fakt jego sporządzenia w

przepisanej formie - ustala na podstawie wszelkich środków dowodowych – sąd

spadku,

jako

przesłankę

rozstrzygnięcia

o

dziedziczeniu,

w postępowaniu

o

stwierdzenie nabycia spadku albo w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia

nabycia spadku”. Teza ta potwierdzana była w późniejszym orzecznictwie (por. m.in.

uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 31 listopada 1992 r., III CZP 120/92, OSNC

1993, nr 3, poz. 26; postanowienie z dnia 16 kwietnia 1999 r. II CKN 255/98, OSNC

1999, nr 11, poz. 194, czy postanowienie z dnia 8 października 2004 r., V CK 184/04,

nie publ.). Należy podkreślić, że to stanowisko prawne Sądu Najwyższego znalazło

aprobatę doktryny, wyrażoną w glosach, w których podkreślano z jednej strony

doniosłość prawną dokumentu testamentowego dla odczytania i ustalenia rzeczywistej

treści woli testatora, a z drugiej strony stwierdzano, że nie można mu przypisywać cech

papieru wartościowego, w którym zostało inkorporowane prawo, którego nie można

realizować bez przedstawienia tego dokumentu.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę przyłącza się do tego

poglądu prawnego wypracowanego w dotychczasowym orzecznictwie. W tej sytuacji

stwierdzić należy, iż wbrew stanowisku skarżącego, istota niniejszej sprawy nie polega

na tym, że nie ma żadnego dowodu potwierdzającego, iż spadkodawca pozostawił

testament, lecz na tym, czy fakt jego sporządzenia oraz treść można ustalać wyłącznie

na podstawie zeznań świadków. Na tak postawione pytanie należy co do zasady

odpowiedzieć twierdząco, gdyż ustawodawca nie czyni w tym zakresie żadnych

ograniczeń dowodowych. Warto przy tym dodać, że niejednokrotnie dla ustalenia treści

ostatniej woli sporządzonej na piśmie, pomocne okazują się zeznania świadków, czy

inne dowody. Inną sprawą jest, że zeznania świadków należy oceniać ze szczególną

wnikliwością i ostrożnością, zwłaszcza w sytuacjach takich jak w sprawie niniejszej,

kiedy nie ma śladu pisemnych dowodów potwierdzających fakt sporządzenia

testamentu, co może ułatwiać ewentualne manipulacje i popełnianie nadużyć. W kasacji

nie zakwestionowano jednak prawidłowości oceny zeznań świadków, lecz samą zasadę

dopuszczalności

odtwarzania

wyłącznie

na

ich

podstawie

treści

własnoręcznego.

Taki

prawny

jest

zaś

chybiony,

co

pogląd

bezzasadności kasacji (art. 39312 k.p.c.).

testamentu

przesądzało

o